روایتی از زندگی، استحاله، خاطرات و چند چیز دیگر | اعتماد


«تقدیم به همنسلانم: متولدان دهه شصت و اواخر دهه پنجاه خورشیدی» این نوشته تقدیمی از طرف ضحی کاظمی است که تا کتاب را باز می‌کنید بعد از شناسنامه کتاب به چشمتان می‌خورد. نویسنده‌ای که چندین رمان در بازار کتاب از او موجود است و نکته جالب و دوست‌داشتنی در مورد او این است که هشت سال به عنوان مهندس ناظر در کارخانه‌های مختلف فعالیت داشته اما سرانجام دست از کار می‌کشد و به قول خودش «در یک مقطع تامل کردم که به چه حوزه‌ای علاقه دارم. حوزه ادبیات یا حوزه مهندسی؟ پس از آن به این نتیجه رسیدم که به ادبیات و جهان رنگارنگ آن علاقه بیشتری دارم و اولویت نخست من در زندگی ادبیات است.» همین نوشته تقدیمی نویسنده در ابتدای کتاب کافی است تا شما مجاب شوید که حتما با داستانی عجیب روبه‌رو هستید و اینگونه هم می‌شود.

ضحی کاظمی کاج زدگی

رمان «کاج زدگی» برای مخاطب فضایی متفاوت و تازه دارد. وقتی مشغول خواندن آن می‌شوید همچون کریستُف کلُمب که اتفاقی قاره‌ای را کشف کرد، شما هم در نقش آن ظاهر می‌شوید و سعی می‌کنید جزییات این داستان را کشف کنید. نثر ضحی کاظمی در این رمان خسته‌کننده نیست و می‌توانید به راحتی ساعت‌ها مشغول خواندن آن شوید. رمان با یک حادثه آغاز می‌شود و بعد نویسنده شما را درگیر گذشته و اتفاقاتی که افتاده، می‌کند. داستان در مورد کشوری است که در برهه‌ای منابع سوخت فسیلی در جهان تمام شده و همه کشورها دنبال راه‌حلی برای جایگزین کردن مبنای مبادلات تجاری و اقتصادی خود هستند. اما کشوری که در رمان «کاج‌زدگی» در مورد آن صحبت می‌شود و شما با گروهی از آدم‌های آن مشغول زندگی می‌شوید، مجبور به سرمایه‌گذاری در حوزه‌های جدید تکنولوژی می‌شود تا بتواند اقتصادش را سرپا نگه دارد. به مرور زمان این کشور مهم‌ترین صادر‌کننده دارو و تکنولوژی ژنتیک در جهان می‌شود. اما پیشرفت‌های این کشور در تولید و صادرات مواد شیمیایی، سم، کود و... باعث ایجاد دشمنی و رقابت با کشورهای دیگر می‌شود و همین آغازی برای شروع جنگی مخرب است.

خواننده اگر در زمان جنگ یا بعد از آن زندگی کرده باشد، بخش‌های زیادی از این کتاب را به خوبی درک می‌کند. کاظمی که متولد 1361 در تهران است به خوبی شرایط بعد از جنگ را توصیف کرده است: «مهم‌ترین زیرساختی که باید جبران می‌کرد، نیروی انسانی بود. برای همین بعد از جنگ، همه فشار روی ما بود. روی نسل ما. کودکی سختی داشتیم. همه همنسلان من. خانواده‌های پرفرزند که بیش از یک سوم‌شان بی‌پدر بودند. خانه‌های کوچک، کمبود امکانات از همه نوع، مواد‌غذایی، مواد شوینده، آموزش، بازی، آب‌و‌هوای تمیز و غیره». اما این دلیل نمی‌شود که فقط افرادی که در دوران جنگ یا بعد از آن زندگی کرده‌اند این رمان را درک کنند، بلکه دیگران هم می‌توانند با قصه پرکشش رمان «کاج‌زدگی» ارتباط برقرار کنند و البته برخی از مسائل مطرح شده در کتاب صرفا در مورد شرایط اواخر دهه 50 یا 60 نیست بلکه برای امروز هم صدق می‌کند که البته کم و زیاد دارد. مثلا کاظمی می‌نویسد: «صف جزو لاینفک زندگی ما بود. همه جا صف بود. برای سوار اتوبوس شدن، وارد شدن به مدرسه، به کلاس، بعد صف‌های طولانی وارد شدن به امتحانات ورودی دبیرستان. صف‌های ورودی امتحان دانشگاه و... »

ویژگی دیگری که باعث می‌شود نسل بعد از دهه 60 از رمان لذت ببرد، ژانر علمی- تخیلی کتاب است. درست است که مسائل مطرح شده در کتاب ممکن است برای خواننده متولد دهه 60 تلخ باشد اما اگر نسل‌های بعد سراغ این رمان بروند، می‌توانند جذب ژانر آن شوند و اتفاقا تاحدودی با فضای اواخر دهه 50 و 60 کشور آشنا شوند. این ژانر یکی از ویژگی‌های اصلی رمان «کاج‌زدگی» است اما متاسفانه از آنجایی که این ژانر در کشور ما فقط مختص به کودکان و نوجوانان شناخته می‌شود شاید خیلی آنطور که باید و شاید از آن استقبال نشده است ولی ضحی کاظمی با نثر و جسارتی که در این رمان به خرج داده، ثابت کرده این ژانر می‌تواند همه گروه‌های سنی را تحت پوشش قرار دهد. همچنین ویژگی دیگر این ژانر این است که می‌توان با بهره‌گیری از آن دست به نقد موضوعات مختلف زد و با به وجود آوردن فضایی تخیلی، نقدها نسبت به فضای موجود را در آن مطرح کرد و ضحی کاظمی با ظرافت و دقت لازم این کار را انجام داده است و به ذهنیت حاکم و موجود بر جامعه خودمان وارد شده است.

اما رمان را که بخوانید رفته رفته جذاب‌تر می‌شود و هر بار نویسنده از نگاه یکی از شخصیت‌های رمان شرایط قدیم و حال را برای خواننده بازگو می‌کند. بعد از آن دوران سخت و تحمل شرایط جنگ و بعد از آن، سیستم حکومتی که در رمان اسم آن «دما» است، وارد داستان می‌شود و قدرت را در دست می‌گیرد و به بیان نویسنده سیستمی کشور را در دست می‌گیرد که اکثر جوانان جامعه همراه و حامی‌اش بودند، آن هم در شرایطی که آنها امیدی به آینده نداشتند و به قول ضحی کاظمی «هیچ چراغی در راهرو بدبختی‌های ما روشن نبود». اما یکباره شرایط تغییر می‌کند و همه به آینده امیدوار می‌شوند. در سیستم حکومتی جدید اسامی افراد باید تغییر کند و اسم افراد از روی نام درختان، حیوانات و... انتخاب می‌شود. وضع تولید مثل، خانه‌دار شدن، انتخاب شغل، تحصیل و... سیستم حکومتی جدید متفاوت است و همه اینها را «دما» برای افراد کشور انتخاب می‌کند. ماهور، سرو، باران، مهتاب، سایه، خورشید، ساحل، سپهر، صدف، پروانه، نهال شخصیت‌های اصلی رمان «کاج‌زدگی» هستند. قصه این رمان آنقدر جذاب هست که آن را در لیست خرید کتاب‌های‌تان قرار دهید تا سرگذشت آدم‌های این کتاب را بخوانید که با به وجود آمدن سیستم جدید حکومتی چه اتفاقاتی برای‌شان می‌افتد.

این رمان در 175 صفحه و قیمت 14000 تومان از سوی نشر چشمه منتشر شده است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

آثاری از این دست فقط ما را عالم‌تر یا محقق‌تر نمی‌کنند، بلکه حال ما را خوش‌تر و خوب‌تر می‌کنند... می‌گوید مفاهیم اخلاقی 8 تاست... ما نخست قهرمانان اخلاقی و قدیسان اخلاقی و فرزانگان اخلاقی (به صورت خلاصه اسوه‌های اخلاقی) را تشخیص می‌دهیم، سپس می‌گوییم هر چه در اینها هست، از نظر اخلاقی خوب یا درست یا فضیلت است... اما ما نمی‌توانیم به احساسات و عواطف صرف تکیه کنیم... ممکن است کسی از یک جنبه الگو باشد و از جنبه‌های دیگر خیر... پس ما معیاری مستقل از وجود الگوها یا اسوه‌ها داریم! ...
شناخت ما از خودمان را معطوف به نوشته‌های غیرایرانی کردند... سرنوشت تاسیس پارلمان در ایران با مشاهدات سفرنامه‌نویسان گره خورده... مفهوم و کارکرد پارلمان در اواخر دوره ناصری... مردم بیشتر پیرو و تابع بودند، یعنی متابعت و اطاعت از دالِّ سیاسی مرکز قدرت، امری پذیرفته شده تلقی می‌شده ... مشورت برای نخبگان ایرانی اغلب جنبه تاسیسی نداشته و تنها برای تایید، ‌همفکری و یاری‌دهندگی به شاه مورد استفاده قرار می‌گرفته... گفت‌وگو و تعاملی بین روشنفکران ملی‌گرا و روحانیون مشروطه‌خواه ...
با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...