وقتی سخن از ادبیات اقلیمی و جغرافیامحور میشود ناخواسته دو مجموعه داستان «عزاداران بیل» و «ترس و لرز» به خاطرم میآید. داستانهایی که با حذف مکان هویتشان مخدوش میشوند. در این گونه داستانها نویسنده بستری بومی مانند طبیعت و آیین بومی و شخصیتهای محلی را دستمایهی بیان مفاهیم عمیق و جهانشمولتری میکند. مجموعه داستان «نورگون» هم داستان جغرافیاست. ویژگیهای منحصر به مکان آنچنان در آن ضروری است که بدون آن ماهیت داستانها دگرگون خواهد شد.
در این مجموعه تمامی داستانها در اطراف گرگان (زادگاه نویسنده)، آشوراده، میانکاله و ... میگذرد؛ همانجا که روشنایی روز میان کوهها و ابرها گم میشود و هوای مهآلود آدم را میان خواب و بیداری معلق نگاه میدارد. این اقلیم خاص و رمزگونه که عناصرش مه و ابر و جنگل و دریا و سرخدارها و غزلقوها هستند بر سراسر داستانها سایه افکنده است. جغرافیایی که یک سرش به اساطیر و دیوها و جادوگرها میرسد و سر دیگرش به وهم و خیال.
داستانها چند لایه دارند. انگار نویسنده برای هر داستان بوم نقاشیای را ابتدا آغشته به وهم کرده است؛ وهم به معنای بودن و نبودن، چیزی که نه تخیل صِرف است، نه واقعیت سَره. از آنجا که خطهی شمال ایران در فرهنگ ایرانی سرزمینی اساطیری است در تمام داستانها ردی از اساطیر به چشم میخورد، در بعضی از داستانها محسوس و پررنگتر است مانند داستان «نورگون» که روایت ضحاک و ارنواز(دختر جمشید و زن ضحاک) و مارهایش با ظلمات دالونهای معدن در هم آمیخته است و مردم روستا به رسم نیاکان مراسم نورگون را برای کمک به فریدون انجام میدهند. فریدونی که هم نام اساطیر است، هم نام شخصیت اصلی داستان یا داستان «سفید چاه»، آنجا که نویسنده جملهی «اسمش اسفندیار است، من صدایش میکنم ظاهر.» را همچون موتیفی در کل داستان تکرار میکند.
در بعضی داستانها هم مانند «آبشار پریدا» ما به واقعیت زمینی زندگی نزدیکتر میشویم. همانطور که جغرافیا در داستانهای بهاره حجتی مهم هستند، عناصر وابسته به جغرافیا هم مهم است. در تمام داستانها از درختان سرخدار و غزلقوها و ... گفته میشود. عناصری که گاه نشانهی اندوه هستند، گاه پیامرسان خوشحالی، عناصری که نویسنده خارج از کالبد دنیوی به آنها کاراکتر داستانی میبخشد. در ادامه آنچه خواننده خواهد دید نثر داستان است. نثری که به بدیع لفظی و معنوی مزین شده از جمله تشبیههای زیاد، آوردن فعلهای پیاپی(گاهی) و کلمههای مترادف و هموزن پشتسرهم (چیزی مانند سجع) که همگی خواننده را به ویژگی نثر بینابین قرن چهار و پنج ارجاع میدهد و بهگونهای نشان از علاقه و مطالعهی نویسنده نسبت به آثار کلاسیک ایران مانند تاریخ بیهقی، قابوسنامه و سیاستنامه و ... دارد.
علاوه بر این واژههای بومی نیز به میزان قابل ملاحظه اما مناسب و خودبسنده در تمام مجموعه به کار رفته است.
درونمایه و مضمون اصلی مجموعه داستان «نورگون» تقابل نسلهاست، داستان آرمانها و انتظارهای بیپایان. صنوبر در «بیبرگی سرخدارها» همراه نامزدش میرود پی آرمانهای دههی شصت و «توسکا» در داستان «آبشار پریدا» جانش را فدای جنگل میکند، و نقش مادر در این مجموعه داستان نقش وطن را تداعی میکند؛ مأمنی که فرزندانش را در آغوش میکشد مانند «ننهپوران» در داستان «پنج تن». مادری که پنج پسر دارد و هرکدام نمایندهی قشری از جوانان نسلهای مختلف ایران هستند یا «دارنسا» در داستان «بیبرگی سرخدارها» که تا همیشه چشمانتظار دخترش میماند.
نُه داستان مجموعه «نورگون» در بستری وهمگونه و آمیخته به باورهای اساطیری_مذهبی شکل میگیرند و هرداستان آدمی یا آدمهایی بیبازگشت دارد و آرمانها و امیدهایی که ابتر میمانند.
................ تجربهی زندگی دوباره ...............
