کتاب «رساله‌ای در باب مدارا و بردباری» [Treatise on tolerance] نوشته ولتر [Voltaire] با ترجمه احسان دستغیب از سوی انتشارات «مهر اندیش» به چاپ سوم رسید. مباحثی که این کتاب پیرامون آن به نگارش درآمده، نه تنها در عصر خود نویسنده حائز اهمیت فراوانی از سوی او همفکرانش تلقی می‌شده و آن را لازمه صلح، ثبات و آرامش و بالطبع رسیدن به یک جامعه پویا می‌دانسته‌اند، بلکه این مباحث درباب بردباری، تحمل و سعه صدر به عنوان یک منش و روش مدیریتی در دوران امروز نیز از اهمیت راهبردی بهره‎مند است.



دورانی که سرعت تبادل افکار و اطلاعات به نحوی حیرت انگیز شتاب گرفته و عرصه را برای ایجاد اصطکاک و به دنبال آن مقابله‎ای خشونت آفرین فراهم نموده است. در چنین شرایطی گرایشاتی که بر راهبردی مبتی بر تعقل، بردباری و مدار تاکید کند. همچنان ارج مرتبت برجسته و اساسی خود را حفظ کرده و به شکلی افزون ‎تر از اهمیت بسیار فراوانی برخوردار است.

در قرن هیجدهم فرهنگ و ادبیات فرانسه در رتبه نخست اروپا قرار گرفته بود که در این میان «ولتر» از سرمداران این عرصه تلقی می‌شود. او را به واسطه نوشته‌های فلسفی و نگاه انتقادآمیز توام با طنز خاص و هوشمندانه که علیه بی عدالتی، تعصب و افراطی گری و بی رحمی جنگ‌ها می‌نوشت، می‌شناسند.

ولتر و هم کیشان او، مدارا و بردباری را در جامعه فرانسوی و اروپایی برآمده از چند سده رنج و درد خشونت و رویارویی عقیدتی مذهبی، صرفا به عنوان یک گزینه و یا امری اخلاقی و براساس توصیه و پیشنهاد تشویق نکرده‌اند، بلکه آن را به عنوان خط مشی راهبردی و اجرایی دولت‌ها و حاکمیت‌های وقت خود، الزامی و حیاتی تلقی نموده‌اند.

رساله‌ای در باب مدارا و بردباری داستان محکومیت «ژان کالاس» بازرگانی پروتستان که قربانی افراط‎ گرایی مذهبی شده شروع می‌شود. ولتر با برافراشتن کارزاری به دفاع و حمایت از او بر می‌خیزد و به دنبال آن نویسنده با انتقاد و نقد دستگاه قضایی وقت فرانسه و نقص‌ها و سوء استفاده‌های فراوانی که در دادگاه وجود دارد، به افراطی گری مردم و قوانین و مقررات ضد پروتستانی اشاره می‌کند و بدین طریق به دفاع از اندیشه خود در باب مدارا و بردباری این جهان شمول و روشنگری پیرامون این تفکر می‌پردازد.

مبارزه «ولتر» برای آزادی در چارچوب دوران عصر روشنگری(قرن 17 و 18میلادی) شکل گرفته است. ولتر با عبور از روایات تاریخی و تفاسیر متون دینی و تشکیک در برخی از آنها، خواننده را به دعوت به‌اندیشیدن مدارا و بردباری مذهبی می‌نماید و جامعه را تشویق در برخی از آنها، خواننده را دعوت به‌اندیشیدن در زمینه مدارا و بردباری مذهبی می‌نماید و جامعه را تشویق می‌کند که به آزادی هرشهروند احترام بگذارند و به انتقادی شدید از افراطیون مسیحی، خصوصا انجمن عیسوی‌ها می‌پردازد و آن‌ها را از جمله سرمداران اختلافات و تفرقه‌ها و مناقشه‌ها توصیف می‌نماید.

ولتر، شاعر، نویسنده و فلیسوف فرانسوی «عصر روشنگری در قرن 18» است. بلاغت و طبع و روش نویسندگی اش، وی را در زمره نویسندگان و فیلسوفان فرانسوی قرار داده است. او از حامیان اصلاحات اجتماعی و آزادی‌های مدنی و مذهبی و تجارت آزاد در دوره‌ای است که تیغ سانسور و اختناق همچمان جامعه فرانسه را درهم نوردیده است و با بذله گویی‌ها و بعضا سبک طنز آمیز، به انتقاد از مذهب کاتولیک و نهادهای فرانسوی وقت می‌پردازد. نظریه‌ها و آثار وی همراه با تعدادی از اندیشمندان نفوذ بسزایی بر اندیشمندان نخستین دوران انقلاب فراسنه ایجاد نمود.



احسان دستغیب مترجم این اثر، تحصیلات خود را علاوه بر ایران در اروپای غربی گذارنده است. جابجایی‌های متعدد و پرتلاطم، در وی روحی اکتشاف گر پدید آورد و همین امر باعث شد تا بعدها بنا بر علاقه شخصی خود به سفرهای متعددی بپردازد و توشه‌ای غنی و پرمایه از تعامل با مردمانی از فرهنگ‌های مختلف برای خود فراهم آورد. تقسیم سیر زندگی او به دو بخش حضور در جهان غرب و آمیختگی آن با نظم قانون و پرسشگری و زندگی در جهان شرق و تنیدگی اش با سلوک و اشراق و معنویت، منجر به شکل گیری دیدگاهی آمیخته با جهان بینی جامع تر شده است. از آنجا که حوزه تاریخ فلسفه، ادبیات و سیاست پیوسته جز، وادهای مورد علاقه او برای مطالعه و تحقیق بوده است، قطعا انتخاب کتاب پیش رو و ترجمه آن ارتباط تنگاتنگی با این حوزه‌ها دارد، در دریچه‌ای دیگر در نوع نگریستن به جهان خواهد بود.

مترجم کتاب برای اشراف بیشتر خواننده و آشنایی عمیق تر با موضوعات مورد بحث و شرایط اجتماعی دوران نگارش اثر، تا آنجا که حوصله کتاب اجازه می‌داد، پاورقی‌ها و توضیحات مبسوطی را اضافه کرده و همچنین در متن کتاب و با هدف انتقال بهینه مقصود نویسنده از واژه‌های کمکی و تکمیلی برای انتقال بهتر مفاهیم استفاده کرده است.