ضیافت تاریخ در گودِ مبارزه | آوانگارد


حوادث تاریخی در سال‌­های منتهی به دهه‌­های پنجاه و شصت از چنان ضرباهنگ تندی برخوردار است که می­‌توان از دل هر یک از اتفاقات ریز و درشت آن هزاران قصه و افسانه بیرون کشید؛ اما آن‌­چه بیش از همه جای خالی‌­اش در تمام این سال­‌ها میان رمان‌­های ایرانی احساس شده است، یک رمان پرهیجان و جدی بوده که این اتفاقات را در قالب قصه­ و با روایتی از شخصیت­‌های داستانی پوشش دهد.

خلاصه رمان گود» نوشته‌­ی مهدی افشارنیک

رمان «گود» نوشته‌­ی مهدی افشارنیک دستیابی به این مهم را در گود تاریخ به نبرد آمده است. ماجرا در روز یازدهم خرداد سال 1342 در تهران آغاز می‌­شود؛ در بازار قدیمی تهران. روایت افشارنیک با زاویه دید سوم شخص محدود و البته لحنی کوچه ­­بازاری مخاطب را از سقف گنبدی بازار وارد هزارتوی پیچیده­‌ای می‌­کند که با هر فصل، و البته گاه با روایت­‌های اول شخصِ یکی از شخصیت­‌های محوری رمان، معمای آن بازتر می‌­شود.

رمان «گود» در سه زمان مختلف در جریان است. هر یک از این سه بازه‌ی زمانی بخش مهمی از داستان و البته تاریخ ایران را تشکیل می­‌دهند که رفته رفته به ­یکدیگر ربط پیدا می‌­کنند. خط کلی داستان، نه مستقیم و کلاسیک، بلکه با هر فصل و درخور با ماجراهای قصه در زمان در رفت و برگشت است. به گونه‌­ای که این رفت و برگشت­‌‌ها به درستی تفکیک شده و آسیبی به فهم مخاطب از روایت نمی‌­زند.
این رمان در سال 1393 به همت نشر چشمه و با هم­‌کاری نشر چرخ منتشر شده است.

«پژو504 با سرخوردگی سمت میدون شاه رفت. از اون­جا رفت توپخونه و از اکباتان رفت سمت بهارستان. میدون رو دور زد.دوباره دور زد. باز هم دور زد. و این بار چرخید سمت سرچشمه که محسن و وحید رو دیدن... وحید اومد با دست راستش کلتش رو بکشه که بختیاری زودتر جست زد و دست وحید رو از آرنج گرفت. دست رو پیچوند و به سمت بالا برد و پشتش چسبوند و با دست راست خودش کلت رو از پشتش بیرون کشید و گذاشت توی جیب شلوار خودش و پاش رو گذاشت روی مچ پای وحید و هلش داد و خوابوند زمین. محسن هاج و­ واج مونده بود راننده­ی پژو خودش و رسوند و محسن رو گرفتن و خوابوندن کف خیابون و هردو رو دست بند زدن.کشون کشون بردن­شون صندلی عقب پژو.راننده کلتش را بالا گرفته بود و داد می­زد که مردم متفرق بشن...
پژو سمت سرچشمه از جا جهید و ازاون­جا تا پشت میدون توپخونه و کمیته راهی نبود و ده دقیقه بعد از دستگیری، وحید افراخته و سیدمحسن سیدخاموشی تحویل افسرنگهبان کمیته­ی ضدخرابکاری شدن. موقع ثبت ورودی افسرنگهبان نوشت: پنجم مرداد.»

بخش اول رمان مربوط به سال­‌های دهه‌­ی چهل تا اواخر دهه‌­ی پنجاه خورشیدی‌ست که در محله­‌های قدیمی و بازار تهران جریان دارد. ماجرای خانواده­‌ی دوبازاریِ مذهبی که هر یک زمانی طلایه­‌دار محل بوده‌اند و حالا میان‌شان شکرآب شده است. ماجرای دختران و پسرانی که زیر سایه­‌ی سنگین پدرهای سنتی­‌شان در تلاشند تا به شکل دیگری زندگی کنند. دخترانی که دور از چشم پدر به مبارزات مخفیانه­‌ی سازمان مجاهدین می­‌پیوندند و مخاطب در همراهی با آن‌ها، با گوشه­‌ای تاریخچه و هم­چنین نوع مبارزات این سازمان آشنا می­‌شود.

البته گاه سروکله‌ی شخصیت­‌های حقیقی به مانند تقی شهرام و مجید شریف واقفی نیز در رمان پیدا می­‌شود. به طور مثال حتی صحنه­‌ی گروگان‌گیریِ پسر اشرف پهلوی نیز در خیال نویسنده برای مخاطب روایت می­‌شود. لحظاتی که افشارنیک، در اوج هنر و ظرافت، آن را با تکنیک در کنار هم گذاشتن تاریخ و قصه برای مخاطب تصویر می­‌کند.

ماجراهای این بخش البته تنها مربوط به این دختران و پسران نیست و نویسنده در هر فصل با دنبال کردن ماجرایی از زنانِ شهرنویی و تیمسارهایی که برای عیش و عشرت به سراغ‌شان می‌آیند، گاه از نوع زندگی مردم تا پشت پرده­‌های دربار را می­‌کاود و به بسیاری از ناگفته‌­ها سرک می‌­کشد. پرویز ثابتی (مدیر اداره سوم ساواک) و بسیاری از تیمسارهای درباری سروکله­‌شان پیدا می‌­شود و هر یک در کنار شخصیت‌های داستانی گوشه‌­ای از ماجرا را پیش می‌­برند.

بخش دوم زمانیِ این رمان مربوط به سال‌­های جنگ است، پسران مدافع خرمشهر و همراهی مخاطب با سردار محمدجهان آرا، در آن روزهای مقاومت جانانه­‌اش در خرمشهر. روایتی که تکمیل کننده­‌ی جورچینِ شکل گرفته در ماجراست.

بخش سوم به سال­‌های نزدیک و انتخابات ریاست جمهوری سال 1384 در تهران می‌­پردازد. سال‌­هایی که حامد پسر دو تن از کاراکترهای قصه، که گذشته‌­ای پرآشوب را پشت سرگذشته‌­اند، حالا میان یک انتخاب مردد مانده است. رمان به خوبی و با ظرافت در هر بخش زمانی از عهده تصویرسازی هر دوره برآمده به طوری که گاه همراه با سلیم در روز پانزدهم خرداد چهل و دو، تهرانِ به خاک و خون کشیده شده را زندگی می‌­کنیم و گاه زیر هرم گرمای داغ جنوب، در کنار محمد جهان آرا با دستان خالی برای دفاع از شهر می‌­جنگیم. یا در همین سال‌­های نزدیک در خیابان­‌های پر هیچان تهران که کاملا در جو انتخاباتی به سر می‌­برد شب‌­ها را به میتینگ­‌های انتخاباتی می‌­رویم و برای روز انتخابات لحظه شماری می‌­کنیم.

«گود» روایت مبارزه در تاریخ است. از کف خیابان­‌های تهران تا خرمشهر جنگ زده. روایت چریک فدایی و مجاهد و بازاری تا جوانانِ آرمان­خواه و اصلاح­‌خواه امروزی که هر یک درخور زمانه­‌ای که در آن می­زیسته­‌اند برای دستیابی به یک مهم مبارزه کرده­‌اند؛ اما سقف قدیمی بازار تهران که شاید استعاره­‌ای­ از هسته­‌ی اصلی تمامی این ماجراهاست تا کجا می‌­تواند این اتفاقات را روی گودِ قدیمی­‌اش تاب بیاورد؟

باید به ضیافت تاریخ در «گود» رفت شاید پاسخ آن­جا باشد.

............... تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

پس از ۲۰ سال به موطن­‌شان بر می­‌گردند... خود را از همه چیز بیگانه احساس می‌­کنند. گذشت روزگار در بستر مهاجرت دیار آشنا را هم برای آنها بیگانه ساخته است. ایرنا که که با دل آکنده از غم و غصه برگشته، از دوستانش انتظار دارد که از درد و رنج مهاجرت از او بپرسند، تا او ناگفته‌­هایش را بگوید که در عالم مهاجرت از فرط تنهایی نتوانسته است به کسی بگوید. اما دوستانش دلزده از یک چنین پرسش­‌هایی هستند ...
ما نباید از سوژه مدرن یک اسطوره بسازیم. سوژه مدرن یک آدم معمولی است، مثل همه ما. نه فیلسوف است، نه فرشته، و نه حتی بی‌خرده شیشه و «نایس». دقیقه‌به‌دقیقه می‌شود مچش را گرفت که تو به‌عنوان سوژه با خودت همگن نیستی تا چه رسد به اینکه یکی باشی. مسیرش را هم با آزمون‌وخطا پیدا می‌کند. دانش و جهل دارد، بلدی و نابلدی دارد... سوژه مدرن دنبال «درخورترسازی جهان» است، و نه «درخورسازی» یک‌بار و برای همیشه ...
همه انسان‌ها عناصری از روباه و خارپشت در خود دارند و همین تمثالی از شکافِ انسانیت است. «ما موجودات دوپاره‌ای هستیم و یا باید ناکامل بودن دانشمان را بپذیریم، یا به یقین و حقیقت بچسبیم. از میان ما، تنها بااراده‌ترین‌ها به آنچه روباه می‌داند راضی نخواهند بود و یقینِ خارپشت را رها نخواهند کرد‌»... عظمت خارپشت در این است که محدودیت‌ها را نمی‌پذیرد و به واقعیت تن نمی‌دهد ...
در کشورهای دموکراتیک دولت‌ها به‌طور معمول از آموزش به عنوان عاملی ثبات‌بخش حمایت می‌کنند، در صورتی که رژیم‌های خودکامه آموزش را همچون تهدیدی برای پایه‌های حکومت خود می‌دانند... نظام‌های اقتدارگرای موجود از اصول دموکراسی برای حفظ موجودیت خود استفاده می‌کنند... آنها نه دموکراسی را برقرار می‌کنند و نه به‌طور منظم به سرکوب آشکار متوسل می‌شوند، بلکه با برگزاری انتخابات دوره‌ای، سعی می‌کنند حداقل ظواهر مشروعیت دموکراتیک را به دست آورند ...
نخستین، بلندترین و بهترین رمان پلیسی مدرن انگلیسی... سنگِ ماه، در واقع، الماسی زردرنگ و نصب‌شده بر پیشانی یک صنمِ هندی با نام الاهه ماه است... حین لشکرکشی ارتش بریتانیا به شهر سرینگاپاتام هند و غارت خزانه حاکم شهر به وسیله هفت ژنرال انگلیسی به سرقت رفته و پس از انتقال به انگلستان، قرار است بر اساس وصیت‌نامه‌ای مکتوب، به دخترِ یکی از اعیان شهر برسد ...