ترجمه «کتاب مقدس»، تاریخی طولانی و شگفت دارد. این کتاب حتی در مغرب‌زمین نیز برای ترجمه به زبان‌های اروپایی -به ویژه آلمانی- با مخاطراتی همراه بوده است و برای قرن‌ها عموم مردمان از دسترسی مستقیم و فهم بی‌واسطه آیات آن محروم بودند. نخستین‌بار مارتین لوتر بود که دلیری کرد و دست به ترجمه متن مقدس از زبان لاتینی به آلمانی برد. کاری که برایش پیامدهای مخاطره‌انگیزی هم داشت و تا مرز از دست دادن جانش می‌توانست برایش گران تمام شود.



در ایران ما نیز ترجمه این متن مهم، تاریخ پر فراز و فرود خود را داشته است که در جای دیگر باید به آن به‌طور مستقل پرداخت. همین قدر اشاره کنم که مسیحیان ایران، کتاب مقدس را نخست به زبان سُریانی می‌خواندند. دقیقا مشخص نیست که این کتب در چه زمانی به فارسی میانه (یا پهلوی) ترجمه شد. ظاهرا این کار باید در حدود سده‌های چهارم تا ششم میلادی انجام گرفته باشد. ترجمه‌های دیگری از این متن در سده‌های بعدی ارایه می‌شود تا اینکه در قرن نهم میلادی کتابی با عنوان «شکند گُمانیگ ویچار» به زبان پهلوی تالیف شد که در آن آیاتی از عهد عتیق و عهد جدید نقل شده است. مولف این اثر، مرتان فرخ اورمزدداتان، کتاب خود را برای اثبات مبانی زرتشت و رد سایر ادیان (از قبیل مانویت، یهودیت و مسیحیت) نگاشته است. در سده‌های سیزدهم، چهاردهم، شانزدهم، هفدهم، هجدهم و نوزدهم میلادی هم ترجمه‌هایی از این اثر به فارسی منتشر شد.

در قرن بیستم (1976) ترجمه تازه‌ای از عهد جدید با عنوان «مژده‌ برای عصر جدید» به اهتمام انتشارات انجمن کتاب مقدس منتشر شد. مترجمان این اثر شمس اسحاق (پزشک اهل کرمانشاه) و ادوین ه. ییگر (مبلغ مسیحیت اهل امریکا) بودند که عهد جدید را براساس برگردان انگلیسی و متن یونانی این کتاب ترجمه کردند. در سال‌های بعد هم ترجمه‌های دیگری روانه بازار‌گاه رسمی و گاه غیر رسمی کتاب شد که شاید مهم‌ترین آن «ترجمه هزاره نو» بود که در سال 2014 منتشر شد.

اما ترجمه پیروز سیار از کتاب مقدس، از لونی دیگر است که شاید با هیچ یک از نمونه‌های پیشینش قابل مقایسه نباشد. مجموعه‌ای که علاوه بر عهد جدید (تک‌جلدی- نشر نی)، عهد عتیق را در چهار مجلد تدارک دیده بود و بالاخره آخرین جلد از این مجموعه به سیاق مجلدات اول تا سوم آن توسط انتشارات هرمس - و با همکاری نشر نی- منتشر شد.

پژوهشگران و علاقه‌مندان به مطالعات ادیان می‌دانند که این مجموعه از ویژگی‌های بسیار استثنایی و منحصر به‌فردی برخوردار است. از همه مهم‌تر اینکه نسخه‌ای که مورد ترجمه قرار گرفته است، از آخرین و معتبرترین ویرایشی است که در جهان مسیحیت کاتولیک موردتوجه قرار دارد و نسبت به نسخه‌های پیشین از اعتبار به مراتب بالاتری برخوردار است.

منبع اصلی ترجمه سیار، «کتاب مقدس اورشلیم» - ویرایش آخر؛ سال 1998- بوده است که از معتبرترین ترجمه‌های کتاب مقدس در جهان محسوب می‌شود. برگردان کتاب مقدس اورشلیم براساس متن‌های اصلی و با یاری گرفتن از ترجمه‌های کهن به زبان‌های مختلف انجام پذیرفته است. افزون بر این، پانوشت‌های تفسیری آن، اطلاعاتی بی‌بدیل و ارزنده‌ای را دراختیار خوانندگان قرار داده است. همچنین ارجاعات حاشیه صفحات آن، خواننده را به بخش‌های دیگری از کتاب مقدس حواله می‌دهد که مطلب سطر مورد نظر در آنها تکرار شده است.

به اینها اضافه کنید مترجم این اثر، در عین وفاداری به ویرایش آخر از نسخه «کتاب مقدس اورشلیم»، توجه به «ترجمه جامع کتاب مقدس» را فرو نگذاشته است، چراکه این ترجمه، در واقع روایتی بین کلیسایی و ثمره کار محققان مذاهب کاتولیک، پروتستان و ارتدوکس است. درواقع می‌توان گفت عموم فارسی‌زبانان، اکنون مجلداتی از مجموعه کتاب مقدس (عهد عتیق و عهد جدید) را در دسترس خود دارند که از حیث نسخه‌شناسی - و همچنین ترجمه آن- کاملا بی‌سابقه و بی‌نظیر است. مجموعه‌ای که بیش از یک دهه از عمر یکی از بهترین، مجرب‌ترین، دقیق‌ترین و حساس‌ترین مترجمان را به خود اختصاص داد و درنهایت اثری را تولید کرد که از هر حیث شایسته ستایش است.



نخستین جلد این مجموعه، عهد جدید بود که در اواخر دهه هشتاد در یک مجلد توسط نشر نی منتشر شد. جلد بعدی آن، نخستین مجلد از مجموعه چهار جلدی عهد عتیق بود که توسط انتشارات «هرمس» منتشر شد. پس از آن هم این انتشارات با همکاری نشر نی به چاپ مجلدات دوم و سوم آن همت گمارد. در واپسین روزهای نخستین سال قرن جدید شمسی (اسفند 1401) درنهایت چهارمین و آخرین جلد از این مجموعه بسیار گرانسنگ چون مجلدات قبل توسط انتشارات هرمس با همکاری نشر نی منتشر شد.

مجموعه‌ای که حتی به لحاظ شکل و ظاهر هم به خوبی بیانگر ارزش این اثر مهم است. براساس اطلاع نگارنده این سطور، هریک از جزییات ظاهری این اثر -اعم از کاغذ، جلد، قاب، رنگ آنها و...- با وسواسی بی‌نظیر و طاقت‌فرسا توسط ناشر محترم و حتی مترجم آن انتخاب شده است. اما نهایتا کار این مجموعه آن‌طور که شایسته چنین اثر تحقیقی و نفیسی باشد از آب درآمد و برای نخستین‌بار فارسی‌زبانان را از امکان مواجهه‌ای مطمئن با متن کتاب مقدس برخوردار کرد.

چهارمین جلد از مجموعه مجلدات عهد عتیق با عنوان «کتاب‌های پیامبران» - براساس کتاب مقدس اورشلیم- با ترجمه پیروز سیار به همت انتشارات «هرمس» و با همکاری نشر نی در حدود یک‌هزار و صد صفحه منتشر و در دسترس دین‌پژوهان و علاقه‌مندان به مطالعات ادیان قرار گرفته است.

اعتماد