کتاب «کندوکاو» مجموعه مقالات و یادداشتهای علیاصغر صدر حاج سیدجوادی در مطبوعات است که در دو بازه زمانی ابتدای دهه چهل و ابتدای دهه پنجاه قلمی گشتهاند.
شاید خواننده این کلمات بپرسد با توجه به ماهیت سریع و سیال پدیدههای انسانی نگریستن بر نوشتارهایی از ابتلائات آن روزگار در زمانهای که دی را هم در یاد نداریم وز بلبلان بینوای فرودین هم یادی نمیکنیم واجد و حامل کدام معنا و منفعت است؟ هیچ نوشته و پدیدهای بیحاصل و ثمر نیست. میتوان از کرشمهی کلمه و لحن داوودی لذت برد و گاه غرق عبرت و فراغت شد. اما یادداشتهای آقای سید جوادی لبریز از درس جامعه شناسی، تاریخ و نیز روانشناسی هستند. با مطالعه موردی و یا منسجم آن کلمات میتوان بر توهم چیره گشت و در ساحل خوشخاطری توطن یافت.
با خواندن یادداشتهای کتاب درمی یابیم که آسمان همیشه و همه جا همین رنگ بوده و نیز خواهد ماند. از جفای کاسب و ادارهجاتی تا برکشیدن سفله و سفیه مردمان و خون جگر خوردن اهل نظر تا نوکیسگی و تمارض و نیز کج شدن برج مداخل کارمند قبل از رسیدن به میانهی ماه. انسان در خاطرش اینک و اکنون را بدترین دورانها در شمار آورده خود را رانده و مانده از بهشت برین و فردوس معهود میداند و مویه میکند. اما گذشته هیچ گاه و هرگز محل رسیدن و وصال نبوده و تنها اینچنین نموده است. انسان هماره دربند رنجها و تقلاها برای دست یازیدن به "ثروث، شهوت، قدرت و حسادت" بوده است و جماعتی حمالان بیمواجباند و کسانی شعبان بیمخان قلم به دست و گاه دشنه بر میان! چیز زیادی تغییر نکرده و تا بود چنین بود. خواندن آن کلمات و دانستن ابتلائات آن روزگاران میتواند آدم را آرام و رام کناد.
آرام که بدان امروز نقض و نقص دیروز نیست و حسرتخوار دریغاگوی آنچه نبوده مباش! امروز را زندگی کن و کوششی برای بهبود خویشتن و پیرامون به قدر وسع نما که همیشه دشواریها فرآوان بودهاند و آدم دربند هزار و یک آوار و ابتلا و تنها به قدی و غدری گاه توانسته سنگی بر گوری بنهد و گرهی از زلفی یا دشواری بگشاید.
انسان رام میشود چرا که خیال دوران طلایی بسر شده او را برآن میدارد تا رنج امروز را با برساختن آن فردوس دلبهخواه و برقرار باز برپا دارد و قرار بیابد. ترجمانش میشود آن کسی که آوراگی و بیاعتنایی به مناسک را حاصل جهان امروز میپندارد و میخواهد بهشت عهد عتیق را در زمین دیگران برپا دارد. به راه میافتد و خون میریزد و میراند تا در بهشت دیرین صهیون را بر دیر و کمر دیگران بنا کند. او ناآرامی امروز را با رنج بر دیگران در ساختن تخیلش از گذشته میجوید و حاصلش توحش است و اشغال و خون. بر جراران داعش و آن دیگران بنگرید که برکناری و درکناری امروز را با توهم سلفی گری و دشنه و جنایت میخواهند بسازند تا در زمین و زمانهی خیالین مشغول شوند...امان از جان بی لگام و جسم بی دفاع انسان...
یادداشتهای مطبوعاتی سیدجوادی خوشخوان و زودیاباند. میتوان براحتی مقصد و مطلوب را دریافت و راه بر جان کلام برد. گلایه نویسنده از نابسامانی و بیاعتنایی به قانون از سوی دولت و مردم، ظاهر غریب و مهیب جوانان، جامعهی متظاهر و تهی، و مشکلات روزمره با سادهترین کلمات متناسب با ستون یک روزنامه تحریر گشتهاند. آدم میتواند بخواند و لبخند یا تلخند رندانهای بزند که آنان هم چندان خوش بحالشان نبوده است!
یکی از رذیلههای نازدودنی درون آدم همین است که برای رنجهایش دنبال شریک و مثال میگردد تا با تماشای همگنان رنجبر تسکین بیابد و بگوید آن هم چو من یا بدتر از من شد! پس باید ساکت بود و زندگی کرد! بیرحمانه است اما اگر آدم در حضیض رنج و تباهی خود را تنها بیابد و احتمالا رشته حیات خواهد گسیخت یا غالب تهی خواهد کرد که چرا فقط من؟ و یا چرا فقط در این زمان و زمانه؟... بی رحمانه است اما ....
............... تجربهی زندگی دوباره ...............
