«گرامشی؛ میراث انقلابی: : جستارهایی در شناخت نظریه و عمل سیاسی» [Gramsci, revolutionary legacy] مجموعه جستارهایی است در باب تاریخ سیاسی که نظریه انقلابی گرامشی و عمل سیاسی او را به بوته آزمون می‌گذارد. این کتاب سعی در معرفی چهره انقلابی از گرامشی دارد که به باور نویسندگان کم رنگ شده است.

گرامشی میراث انقلابی مارکسیسم و دیگران

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا این اثر کوتاه که 12 سال پیش از ترجمه فارسی، نگاشته شده است بر آن است که تصویر انقلابی گرامشی را که به باور نویسندگان تحت قرائت فرهنگی اندیشه‌­های او، کم رنگ شده است، برجسته کند. «کریس هارمن»، «مگان تردول»، «کریس بامبری» و «آدریان بود» در این پروژه مشترک و در پنج فصل به بیان اندیشه­‌های گرامشی در بستر حقیقت تاریخی پرداخته‌­ا‌ند زیرا که معتقدند بازخوانی نظریه و عمل سیاسی گرامشی و دنبال کردن پرسش‌­های او مجالی است برای ساختن پرسش­‌های جدید که شکل‌­گیری و فروپاشی وضعیت‌­های تاریخی را توضیح می‌­دهند.

گرامشی: سال­‌های زندگی در تورین
نخستین جستار کتاب به قلم «مگان ترودل» به سال‌های زندگی گرامشی در تورین پرداخته است و با شرح حوادث تاریخی و واکنش گرامشی به آن­‌ها او را به عنوان متفکری معتقد به عمل سیاسی معرفی می­‌کند. جنگ جهانی اول، شورش بینیو روسو و اشغال کارخانه‌­ها حوادث مورد اشاره ترودل هستند که واکنش‌­ها و نوشته­‌های گرامشی و تاثیر هر کدام از این حوادث بر اندیشه او به شکلی کوتاه و در روایتی تاریخی بیان می­‌شود. «تجربه تورین نقشی اساسی در شکل گیری نظریه گرامشی و مسائل سیاسی که پس از آن مورد نظر او قرار گرفت، بازی کرد. تنها راهی که می توان گرامشی را یک تدریج گرا نشان داد، کنار گذاشتن این تجربه از جنبش انقلابی ایتالیا و پاک کردن اثر آن از آثار بعدی اوست.»

سرکردگی و استراتژی انقلابی
دومین جستار کتاب با عنوان «سرکردگی و استراتژی انقلابی» به قلم «کریس بامبری» به ریشه­‌های تاریخی شکل­‌گیری کمونیسم در ایتالیا و نسبت گرامشی با آن می­‌پردازد. او نشان می‌­دهد که چطور گرامشی در مقاطع گوناگون نسبت به نحوه شکل­‌گیری ناشیانه کمونیسم در ایتالیا هشدار داده است و در ادامه به چگونگی تلاش‌­های او در عرصه سیاسی تا زمانی که در لیون زندانی شد، می­‌پردازد. در این جستار هم مانند جستار نخست، روایت تاریخی بستر اصلی است و کنش­‌های گرامشی در آن بستر روایت می‌­شود. روایتی که سعی در رائه تصویر انقلابی­تری از گرامشی دارد: «کار گرامشی به عنوان انقلابی برومند از سوی کسانی که قصد بهره­‌برداری از نام او را دارند، حذف و سانسور شده است. این فرآیند با انتشار نوشته­‌های زندان او درست پس از جنگ جهانی دوم آغاز شد. تلاش شده گرامشی به عنوان چهر­ه­‌ای منکر شورش و جایگزینی برای لنینیسم نشان داده شود.»

گرامشی؛ دفترهای زندان و فلسفه
«دفترهای زندان» از مشهورترین آثار گرامشی است، کریس هارمن در جستار سوم کتاب تمرکز خود را بر این نوشته­‌ها با تکیه بر وضعیت تاریخی نگاشته شدن آن­ها می­‌گذارد. او جستار خود را این گونه آغاز می­‌کند: «کسانی که قصد دارند آنتونیو گرامشی را جز یک مارکسیست انقلابی معرفی کنند، دفترهایی را که او در زندان نوشت، پررنگ می‌­کنند. دفترهای زندان او زیر بازبینی زندانبان فاشیستی نوشته شدند و از این روی، او اغلب مجبور بود معنای واقعی آن­‌ها را پنهان نگه­ دارد. به همین خاطر مارکسیسم را فلسفه عمل، لنین را ایلیچ و حزب انقلابی را شهریار مدرن (پس از کتاب شهریار نیکولو ماکیاولی به امید وحدت انقلابی ایتالیای دوباره متولد شده نوشته شد) می‌خواند.» هارمن در این جستار تمرکز خود را به توضیح اندیشه­‌های گرامشی که رنگ و بوی انقلابی دارند در پیوند با پایه­‌گذاران مارکسیسم گذاشته است و «سرکردگی و مبارزه سیاسی»، «جنگ ایده‌­ها»، «کشاکش مبارزه ایدئولوژیک»، «مسئله نظریه و عمل» و «زبان، ایدئولوژی و طبقه» را وا می‌­کاود.

مارکسیسم گرامشی و روابط بین‌­المللی
جستار چهارم کتاب به قلم «آدریان بود» به جنبه­‌ای از اندیشه این اندیشمند ایتالیایی می­‌پردازد که چندان شناخته شده نیست؛ اندیشه­‌های او در روابط‌ بین‌الملل. آدریان بود البته همچون نویسندگان پیشین کار خود را با یک انتقاد از نوگرامشی‌ها آغاز می­کند: «نوگرامشی‌­ها به گسترش فضا برای اندیشه‌­های مارکسیستی در تحلیل بین‌­الملل یاری رسانده، اما استفاده گزین­ کارانه آن­ها از گرامشی و درک ایده آلیستی که از سرکردگی ارائه می‌دهند، بیش از هر چیز نشانه آن است که نه مارکسیسم گرامشی را به درستی بازنمود می‌کنند و نه توضیح قانع کننده‌­ای از پویایی نظام بین‌­المللی ارائه می‌دهند.» نویسنده این تقابل را تا انتهای متن به پیش می‌برد و با برجسته کردن بخش‌هایی از آرای گرامشی تلاش می‌کند که نشان دهد تصویری که نوگرامشی‌ها از این فیلسوف ایتالیایی تبیین می‌کنند صحیح نیست و در آخر ایده خود در مورد نحوه کاربرد نظرات گرامشی را در روابط بین‌الملل جهان کنونی شرح می‌دهد.

گرامشی در برابر اروکمونیسم
جستار پایانی کتاب باز هم به قلم «کریس هارمن» است. این مقاله نخستین بار در 1997 منتشر شد؛ یعنی زمانی که احزاب کمونیسم ایتالیا، اسپانیا و بریتانیا، همگی مواضع اروکمونیستی را که مسلتزم پذیرش رویکرد غیرانقلابی به سوسیالیسم بود را اتخاذ کردند. چون این گروه از نوشته­‌های گرامشی در جهت تایید عملکرد خود بهره برده بودند، هارمن در این مقاله کوشیده نشان دهد که تفسیر این گروه از آرای گرامشی با کاستی‌­ها و تحریف‌هایی همراه است او در ادامه به آرای گرامشی اشاره می‌کند و در پایان با صورت بندی مواردی با عنوان ضعف‌های گرامشی به ارزیابی انتقادی اندیشه‌های او دست می‌زند، هر چند این انتقادها بیشتر با تمرکز بر بستر تاریخی زیست او بیان می‌شود و به نوعی ناگزیر بودن گرامشی را برجسته میکند: «شاکیان فاشیست گرامشی در دادگاه خواستار زندانی کردن او بودند تا این مغز بیست سال کار نکند. فاشیست‌ها در تلاش خود ناکام ماندند اما با جدا کردنش از درگیری مستقیم در مبارزه طبقاتی، موفق شدند مانع از آن شوند که مارکسیسم او از توان بالقوه‌ای که پیش‌تر در «لوردینه نوو» و «تزهای تورین» به نمایش گذارده بود، برخوردار شود.»

«گرامشی میراث انقلابی» تلاشی برای خوانش جدید از گرامشی است که فارغ از صحیح یا ناصحیح بودن آن می‌تواند برای علاقه‌مندان به مطالعات فلسفه چپ، خواندنی باشد. این کتاب با ترجمه فاتح رضایی در 144 صفحه، شمارگان 500 نسخه و به قیمت 26 هزار تومان به همت نشر ژرف منتشر شده است.

................ هر روز با کتاب ...............

اولین کتاب دانشگاهی است که به جامعه‌شناسی اسلام و تا حدودی تشیع می‌پردازد... برخی معتقدند جامعه‌شناسی دین مربوط به مسیحیت است نه اسلام... در بنیادگرایی ما با دین بدون فرهنگ مواجهیم... مطالعه تحولات تاریخی و سازمانی روحانیت... جامعه‌شناسان فرانسوی ترجیح می‌دهند درباره قبایل استرالیا یا اسکیموها تحقیق کنند تا اینکه مسلمانان را موضوع تحقیق قراردهند ...
«سووشون» رمانِ تجاوز است، تجاوز به روح یک ملت... مردمی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند با تجاوزگران هم‌داستان می‌شوند... همه زن‌ها حتی چهره‌های منفی مثل «عزت‌الدوله» هر یک به‌نوعی وجوه گوناگونِ ستمدیدگی، بی‌پناهی، ناکامی و تحملِ زن ایرانی را به نمایش می‌گذارند... می‌خواستم بچه‌هایم را با محبت و در محیط آرام بزرگ کنم اما الان با کینه بزرگ می‌شوند...هر هفته نان و خرما به دیوانه‌خانه و زندان می‌فرستد... تاریخ در این رمان لَق نمی‌زند یعنی آدم‌ها از بستر واقعی برخاسته‌اند ...
در هم آمیختگی «من و تو»، «ما» نمی‌شود! اصلا یکجا نیستیم. من در عالم خودم هستم و تو هم در عالم خودت... جینی دختر شرقی بیست و چهار ساله دانشجوی رشته‌ی زبان های خارجی دانشگاه استنفورد که یک سال و نیم در گروه درمانی دکتر یالوم شرکت کرده است و هیچ گونه بهبودی نداشته، بهانه‌ی خلق این اثر می‌‎شود... خواننده هر روز یک قدم نزدیکتر شدن جینی با خود مطلوبش را می‌‎بیند، شاهد خودافشایی‌گری‌های دکتر یالوم می‌‎شود و طعم یک روان درمانی اصیل را می‌‎چشد. ...
بسیاری از پزشکانی که کارشناس بررسی داروها هستند، خود با شرکت‌های سازنده آن داروها همکاری می‌کنند... علم مدرن یک کسب و کار بزرگ محسوب می‌شود... پول بر هنجارهای علم به شکل‌های مختلفی تأثیر می‌گذارد و موجب سوگیری عالمان می‌شود... گاه پژوهشگران بین منافع شخصی یا سازمانی خود و منافع جامعه گیر می‌کنند. این جاست که باید یکی از این سه راهبرد را دنبال کرد: افشا کردن این تضاد منافع، مدیریت آن، یا خودداری از ادامه آن. ...
از نسلی است که با آرمان‌هایش زیست. به مسئولیت و تعهدِ نویسنده باور داشت، گرچه آثارش به هر کیفیتی که هست هرگز کپیِ رنگ‌پریده‌ای از آثار رئالیسم سوسیالیستیِ بابِ روز روزگارش نبود که تعهد ادبیات و کلمات را «تپانچه‌های پُر»ی تعبیر می‌کردند که تنها بناست شلیک ‌کنند تا صدایی دراندازند. در روزگاری که درویشیان می‌نوشت نیز مانندِ دوران معاصر به قولِ سارتر بخشی از ادبیات به کنکاش در قوانین و قواعدِ خود می‌پرداخت و البته شگردهای تازه‌ای هم خلق می‌کرد ...