عبور از جهان سایه ها | شرق
 

رمان «دست نوشته ها» که می‌توان به آن نام های دیگری هم اطلاق کرد، از جمله: «مرگ نویسنده»، «سایه های ترس» یا «سفر به جهان سایه ها»؛ داستان ذهنیت و اعتراض است. داستان توهم؛ توهمی که تا آخر عمر با انسان می‌پاید. داستان راز گمشدگی انسان و وجدان بیدار و به ستوه آمده انسانی که علی رغم از خود بیگانگی، سکوت را بر نمی‌تابد. و به مسلخگاه عشقی بی بازگشت می‌رود که ناخواسته بر او تحمیل می‌شود.

دست نوشته ها فرهاد کشوری

از خود بیگانگی انسان، که راوی داستان را نیز دربر می‌گیرد، به زعم و دیدگاه هگل، جوهر وجودی انسان را در این نکته نهفته می‌بیند که فرد انسان، حیات شخصیتی خود را در خارج از ذات خود و فقط در جامعه و دولت می‌داند و او فاقد اراده و تفکر خود می‌باشد که به ازخودبیگانگی می‌رسد. و بدین سان مقهور اراده غیر می‌شود. اما راوی، که با نام «بیژن احمدی» به خواننده معرفی می‌شود، می‌خواهد از این خویش بیگانگی که ترس و توهم و وحشت را به جانش ریخته است، رهایی یابد. او خود را تهی از وجود و اندیشه خویش می‌داند. او که زمانی کارلوس کاستاندا را می‌خوانده است تا تسکینی باشد بر روح زخم خورده اش؛ در مقطعی از زندگی به این نتیجه می‌رسد که دیگر کاری از دست کتاب های روانشناسی و کارلوس کاستاندا هم بر نمی‌آید. و آنچه که دیروز برایش امیدوارکننده بود؛ امروز دیگر هیچ حسی را در او برنمی انگیزد. اما او در زمان حال زندگی می‌کند و به خود می‌گوید که روانشناسی و حقیقت زندگی را باید در درون جامعه به دست آورد. داستان، به ظاهر با ژانری پلیسی شروع می‌شود، اما با درونمایه و معضلی اجتماعی شکل می‌گیرد.

فرهاد کشوری در این رمان، دنیای آدم هایی را ترسیم می‌کند که انگار همیشه مواظب هم هستند و همدیگر را تعقیب می‌کنند. چه در خیابان و چه در محل کار و چه در محل زندگی. در این داستان، نویسنده ای درون یک ساختمان نیمه ساز و تاریک کشته می‌شود. راوی که شاهد سر و صدای ناشی از قتل بوده است، قاتل را از پشت دیده است که کت وشلواری قهوه ای بر تن داشته و بعد سوار بر پیکانی سفید، از محل حادثه دور شده است. اما این معلومات و مفروضات برای شناسایی کامل قاتل، کافی نیست. راوی که شدیدا تحت تاثیر قرار گرفته و اصولامی خواهد سر و صدایی را که در ساختمان تاریک و نیمه ساز شنیده است شناسایی کند، به درون ساختمان می‌رود و با جنازه کسی روبه رو می‌شود که بعدها مشخص می‌شود نویسنده ای است به نام «هوشنگ فتاحی»، هوشنگ فتاحی صاحب چند کتاب داستان و مقاله و به خصوص نوشته هایی اعتراض آمیز و نایاب است. سکوت راوی، تا مراحل بازپرسی و دغدغه های وجودی او تا انتشار خبر قتل و بازتاب آن در افکار عمومی، او را به ترس و توهم و عذاب وجدانی ناخواسته می‌کشاند که لحظه ای نمی‌تواند از آن غافل بماند. او که خود قاتل را از پشت دیده است، سرنوشتی بهتر از هوشنگ فتاحی نمی‌تواند داشته باشد. او خود قربانی دیگری است که مرگ محتومش خیلی زودتر از آنچه که تصوراتش به او می‌گویند، شکل می‌گیرد.

او می‌خواهد با معلومات و ترفندهای کتاب های پلیسی که قبلا می خوانده است، به کالبدشکافی مرگ مقتول برود. در حالی که مسمومیت افکارعمومی و باورپذیری آن، به عنوان یک نیروی بازدارنده، اثرات روحی و روانی خاصی را بر او تحمیل می‌کند. در این داستان، حتی دیدن و شهادت دادن، به منزله جرم و ممنوع الخروج شدن است. و اما باورها و کلیشه هایی از این دست که؛ «بی گناه بالای دار نمی‌رود» یا «خون هرگز نمی‌خوابد»، به مفاهیمی کذب و دروغین تبدیل می‌شوند؛ وارونگی این جملات، ما را به باوری واقعی تر و قطعی تر رهنمون می‌کند، هم بی گناه بر بالای دار می‌رود و هم خون می‌خوابد و پایمال می‌شود. و انسان از آنجایی که باید برای تسلی خاطر و التیام دادن به خود کاری کند، دل به این پندارها می‌بندد تا بتواند از فشارهای روحی و روانی خود بکاهد. در سرتاسر داستان، ترس و وحشت و توهم، راوی را رها نمی‌کند. او که زندگی آرام و بی دغدغه ای داشته است، با نان بخور و نمیر زندگی کارمندی، اسیر وجدان و توهماتی است که ناخواسته، زندگی دیگری را برایش رقم زده است. تعلیق و سرنوشت نویسنده ای که در ابتدای داستان به قتل می‌رسد و تمام داستان بر مبنای آن شکل گرفته است؛ به تعلیق و سردرگمی دوستان و آشنایان او، آقای مرادی (که از دوستان نزدیک او بوده) و دیگران، از جمله خود راوی انتقال پیدا می‌کند. و در انتهای رمان به یک اپیدمی زنجیره ای بدل می‌شود.

ابتدای داستان، آقای فتاحی، بعد آقای مرادی و بعد، خود راوی (بیژن احمدی) و بعد همسر راوی (مینا) و درنهایت «مانی» که می‌خواهد دست نوشته های اعتراضی را به چاپ بسپارد، هرکدام قربانی دیگری است. در رمان فرهاد کشوری، پیکان سفید، مرد کاپشن سرمه ای و خنزرپنزری، کت و شلوار قهوه ای، مرد چهارشانه و بلندقد، ساختمان نیمه ساز و تاریک، خونی که نمی‌خوابد...، همه نشانه هایی هستند که پیام و پیامدهای شوم داستان را مرتب به خواننده القا می‌کنند. «دست نوشته ها»، با لایه های پنهان تمامیت خواهی، دنیای وحشت و از خود گذشتگی انسان هایی را رقم می‌زند که به توالی و تداعی، تکثیر و بارور می‌شوند. آنها مشتاقانه به جهانی دیگر رهسپار می‌شوند تا همواره در اذهان، رستگار باقی بمانند. رمان «دست نوشته ها»، به خاطر نگاه نوستالژیک فرهاد کشوری و ارایه خاصی از نوشتن، در یادها خواهد ماند. کاراکترهای او، به دنبال حقیقت و کشف رازهای آن، از جهانی به جهان دیگر رانده می‌شوند تا گواهی باشند بر باروری مرگ اندیشه ها و ارزش ها. و به تعبیر کانت: «اگر ماجرایی باشد، جز ماجرای جست وجوی حقیقت نیست.» «باید همه چیز را می‌نوشتم. به نقطه بعد از «نوشتنم» نگاه کردم. و نوشتم: «از تاریک خانه بیرون زدم. اما جهان بیرون هم تاریک خانه دیگری بود، چون اختلاف کردن در چگونگی و شکل پیل مولوی چراغ باید در دست داشت، در حالی که هستند کسانی که همتشان این است که چراغ ها را خاموش کنند.» (از متن کتاب، صفحه ۱۳۱)

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

از تهران آغاز و به استانبول و سپس پاریس ختم می‌شود... در مواجهه با زن‌ها دچار نوعی خودشیفتگی است... ثریا تقریبا هیچ نقش فعالی در رمان ندارد... کِرم کمک‌کردن به دیگران را دارد خاصه که عشقی هم در میان باشد... اغلب آدم‌هایی که زندگی‌شان روایت می‌شود، آدم‌های ته خطی‌اند. حتی انقلابیون و آنان که در حال جنگ و مبارزه هستند... مثل نسلی در ایران و مهاجرانی در خارج... ...
اتی(احترام) به جهان می‌گوید: «تو هم بدبختی! از تو هم بدم میاد!» آری جهان(جهانگیر) هم بدبخت است، اما نه از آن رو که جنوبِ شهر زندگی می‌کند؛ یا پدر و برادرش در قبرستان، کتاب دعا و شمع می‌فروشند؛ یا «پراید» ندارد تا صدای ضبطش را تا ته! بلند کند... بلکه جهان بدبخت است، چرا که دختری را دوست دارد که جهانِ او را دوست ندارد. جهان برای «نجات» دختری دست و پا می زند، که خودش به جای اراده به تغییر، خیالِ «فرار» در سر می‌پرورد... ...
انسان تا عاشق نشود از خودمحوری و انانیت رهایی ندارد... باورهای زندگی‌ساز... وقتی انسان خودش را با یک باور یا یک تئوری یکی بداند، این موجب می‌شود هر که به نظر او حمله کرد، فکر کند به او حمله شده ... باورهای ما باید آزموده باشند نه ارثی... چون حقیقت تلخ است، انسان برای شیرین‌کردن زندگی به تعمیم‌های شتاب‌زده روی می‌آورد... مجموعه درس گفتارهای ملکیان درباره اخلاق کاربستی ...
در تور دار و دسته فاگین پیر می‌افتد. یهودی دزدی که در محله‌‌های فقیرنشین لندن بر دزدان و فواحش پادشاهی می‌کند... تا امروز، نزدیک به 20 بار و با فیلمنامه‌های متفاوت بر روی پرده سینما و تلویزیون رفته است... الیور به اشتباه به جای دزد دستگیر شده است و مالباخته که شخصی فرهیخته است با قاضی دادگاه درباره‌ی حقوق متهم جدل می‌کند. طنز تلخ دیکنز در نقد دستگاه قضایی... خدا رو شکر کن که این کتابفروش ازت شکایت نکرد! ...
فیلمنامه‌ بر اساس رمان جین هنف کورلیتز نگاشته شده... زوج میانسالی با بازی نیکول کیدمن در نقش «گریس فریزر» تراپیست و روانکاور و هیو گرانت در نقش «جاناتان سش فریزر» پزشک و جراح بیماری‌های سرطانی... سانتی‌مانتالیسم رایج در فیلم ترغیبی است برای به رخ کشیدن لایف استایلی از زندگی لاکچری... هنرپیشه و آوازه‌خوان ایتالیایی به عنوان راس سوم مثلث عشقی... زنی نقاش با درونیات مالیخولیایی که به دنبال گمشده درون خود است ...