آگاتا 2500سال قبل در مصر باستان! | الف


در میان رمان‌های آگاتا کریستی، «و سرانجام مرگ» [Death comes as the end] تنها رمانی است که از دو جنبه قابل توجه است؛ هم از منظر تاریخی و هم از منظر ژانری. وقایع این کتاب به عکس سایر آثار کریستی در گذشته‌ای بسیار دور رخ می‌دهد.

آگاتا کریستی، خلاصه رمان «و سرانجام مرگ» [Death comes as the end]

او برای نوشتن این داستان از تجارب باستان‌شناسانی که نزدیک خود داشته و از تحقیقاتی وسیع درباره‌ی زندگی در مصر باستان بهره جسته است. برای خلق موقعیتی باورپذیر، این نویسنده کوشیده ظرایف زندگی روزمره‌ی مصریان کهن را بشناسد و از آن‌ها به‌وفور در داستان‌اش استفاده کند. گرچه تفاوت‌های بسیاری در مؤلفه‌های داستانی از قبیل شخصیت‌پردازی، بستر وقوع اتفاقات و موقعیت‌های مختلف، میان این رمان و سایر آثار کریستی وجود دارد، اما کشف معما آن را شبیه تمامی کتاب‌های دیگر این نویسنده می‌کند.

ماجراهای رمان «و سرانجام مرگ» در دو هزار سال پیش از میلاد و در سرزمین مصر اتفاق می‌افتد. خانواده‌ی ایمهوتپ کانون اغلب وقایع رمان است. فصل‌های کتاب براساس زمان‌بندی مصر قدیم که مبنای آن طغیان و آرامش رود نیل بوده و فصل‌های مختلف را رقم می‌زده، تقسیم شده است. داستان با نزدیک شدن به ذهن رنیسنب، دختر خانواده آغاز می‌شود. او که به سبب مرگ همسرش، مجبور به بازگشت به خانه‌ی پدری شده، با فرزندش، تتی در آن‌جا زندگی می‌کند. وقایع بسیاری زمینه‌ساز افسردگی عمیق در رنیسنب شده‌اند که او اغلب از یادآوری کامل آن‌ها طفره می‌رود و به اشاراتی کوتاه و گذرا درباره‌ی آن‌ها بسنده می‌کند. بزرگ‌ترین آن‌ها مرگ همسرش است که به خوشی‌های او پایان داده و او را روانه‌ی منزل پدرش کرده است.

در این خانواده برادران رنیسنب وقتی پدرش که کاهن معبد است به مسافرت می‌رود، مسؤولیت‌های او را به عهده می‌گیرند و به‌علاوه باید کارهایی روی زمین و در ارتباط با رودخانه را که گاه خروشان و سیل‌آسا می‌شود، نیز انجام دهند. برادران گرچه تندخو و اهل جرّ و بحث به نظر می‌آیند، اما در مقایسه با سایر آدم‌های دوروبرشان در شهر، موجوداتی ساده و بی غل و غش هستند. رنیسنب از برادران راضی است و با وجود اختلافات اندکی که با هم دارند، حس می‌کند که می‌توانند به تفاهم برسند. اما نزدیکان با رفتار و گاه گفتارشان خبر از بروز شرّ در این میانه می‌دهند و گویی به نوعی رویدادهای پیشِ رو را پیش‌گویی می‌کنند.

برادرها معمولاً درباره‌ی وظایفی که پدر به عهده‌شان گذاشته مشکلی ندارند و همه چیز در کمال ثبات و آرامش پیش می‌رود تا این‌که زندگی‌شان با ورود شخصی تازه و رقم خوردن اتفاقاتی تازه، همچون رود نیل در فصل بارندگی دچار طغیان و تلاطم می‌شود. این‌جاست که شکل دیگری از شخصیت برادران و پدرشان ظاهر می‌شود که با آن‌چه پیش از این بوده‌اند، دنیایی تفاوت دارد. کریستی بحرانی برای آدم‌های داستان‌اش می‌سازد و آن‌ها را با آن مواجه می‌کند تا جوهره‌ی درونی ناپیدایشان را به خواننده نشان بدهند. اتفاقی که توازن روابط خانواده را به هم می‌زند و موجب می‌شود همه چیز سمت و سوی دیگری پیدا کند، ورود نوفرت، همسر جدید ایمهوتپ به خانواده است که زمینه‌ساز بسیاری از تقابل‌ها و جبهه‌گیری‌ها میان پدر و فرزندان‌اش می‌شود.

کریستی اغلب در شخصیت‌پردازی هم وجهی معماگونه به آدم‌های قصه‌هایش می‌دهد و در این رمان هم تلاش نموده به همین شکل پیش برود. شخصیت‌ها در آغاز داستان ممکن است به سادگی در دو قطب خیر و شرّ قرار بگیرند، اما هرچه قطار وقایع به پیش می‌رود، قضاوت و تحلیل درباره‌شان مشکل‌تر می‌شود و مخاطب با سویه‌های پیچیده‌تری از آدم‌های داستان رو به رو می‌شود که دیگر به راحتی اوایل کار نمی‌تواند دسته‌بندی و ارزیابی‌شان کند. در واقع او ناگزیر است اتفاقات را در ابعاد مختلفی بررسی کند و با حوادث پیش برود تا در کنار حل معمای داستان، موفق به کشف وجوه متفاوت شخصیت‌های آن نیز بشود.

رمان «و سرانجام مرگ» از جنبه‌ی تاریخی نیز اهمیت ویژه‌ای در میان آثار کریستی دارد. او علاوه بر این که به جزئیات زیست مردمان باستان توجه دارد، به روحیات اجتماعی آن‌ها و جایگاهی که در تاریخ دارند نیز نظر افکنده است و تلاش کرده علاوه بر ارائه‌ی داستانی جنایی به همان شکل کلاسیک خاص خودش، از بُعد جامعه‌شناسی تاریخی نیز به رمان‌اش غنا ببخشد. از این رو می‌توان کتاب حاضر را اثری چندوجهی در میان نوشته‌های آگاتا کریستی دانست که تجربه‌گرایی و جامعیت کار او را در داستان‌نویسی نشان می‌دهد. در این رمان او سعی کرده از تمرکز بر جامعه‌ای که خود در آن زیسته بگریزد و جهان‌هایی تازه، چه از بُعد مکانی و چه از لحاظ زمانی را تجربه کند. درکنار تمام عناصر داستانی که این کار آگاتا کریستی را از سایر نوشته‌هایش متمایز می‌کند، می‌توان به نگاه ویژه‌ی او به اقلیم نیز در این کتاب اشاره کرد. نقش تاریخیِ اقلیم در تنظیم مناسبات انسانی در این رمان جالب توجه است و از خصوصیات متفاوت کار کریستی به شمار می‌آید که پیش از این در آثارش به‌ندرت سابقه داشته است.

[این رمان برای نخستین بار با ع‍ن‍وان‌ «م‍رگ‌، ف‍رج‍ام‌ ک‍ار اس‍ت‌» توسط اف‍ش‍ار پ‍وی‍ا ترجمه و تاکنون 5 ترجمه‌ی فارسی از آن منتشر شده است.]

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

همه انسان‌ها عناصری از روباه و خارپشت در خود دارند و همین تمثالی از شکافِ انسانیت است. «ما موجودات دوپاره‌ای هستیم و یا باید ناکامل بودن دانشمان را بپذیریم، یا به یقین و حقیقت بچسبیم. از میان ما، تنها بااراده‌ترین‌ها به آنچه روباه می‌داند راضی نخواهند بود و یقینِ خارپشت را رها نخواهند کرد‌»... عظمت خارپشت در این است که محدودیت‌ها را نمی‌پذیرد و به واقعیت تن نمی‌دهد ...
در کشورهای دموکراتیک دولت‌ها به‌طور معمول از آموزش به عنوان عاملی ثبات‌بخش حمایت می‌کنند، در صورتی که رژیم‌های خودکامه آموزش را همچون تهدیدی برای پایه‌های حکومت خود می‌دانند... نظام‌های اقتدارگرای موجود از اصول دموکراسی برای حفظ موجودیت خود استفاده می‌کنند... آنها نه دموکراسی را برقرار می‌کنند و نه به‌طور منظم به سرکوب آشکار متوسل می‌شوند، بلکه با برگزاری انتخابات دوره‌ای، سعی می‌کنند حداقل ظواهر مشروعیت دموکراتیک را به دست آورند ...
نخستین، بلندترین و بهترین رمان پلیسی مدرن انگلیسی... سنگِ ماه، در واقع، الماسی زردرنگ و نصب‌شده بر پیشانی یک صنمِ هندی با نام الاهه ماه است... حین لشکرکشی ارتش بریتانیا به شهر سرینگاپاتام هند و غارت خزانه حاکم شهر به وسیله هفت ژنرال انگلیسی به سرقت رفته و پس از انتقال به انگلستان، قرار است بر اساس وصیت‌نامه‌ای مکتوب، به دخترِ یکی از اعیان شهر برسد ...
تجربه‌نگاری نخست‌وزیر کشوری کوچک با جمعیت ۴ میلیون نفری که اکنون یک شرکت مشاوره‌ی بین‌المللی را اداره می‌کند... در دوران او شاخص سهولت کسب و کار از رتبه ١١٢ (در ٢٠٠۶) به ٨ (در ٢٠١۴) رسید... برای به دست آوردن شغلی مانند افسر پلیس که ماهانه ٢٠ دلار درآمد داشت باید ٢٠٠٠ دلار رشوه می‌دادید... تقریبا ٨٠درصد گرجستانی‌ها گفته بودند که رشوه، بخش اصلی زندگی‌شان است... نباید شرکت‌های دولتی به عنوان سرمایه‌گذار یک شرکت دولتی انتخاب شوند: خصولتی سازی! ...
هنرمندی خوش‌تیپ به‌نام جد مارتین به موفقیت‌های حرفه‌ای غیرمعمولی دست می‌یابد. عشقِ اُلگا، روزنامه‌نگاری روسی را به دست می‌آورد که «کاملا با تصویر زیبایی اسلاوی که به‌دست آژانس‌های مدلینگ از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی رایج شده است، مطابقت دارد» و به جمع نخبگان جهانی هنر می‌پیوندد... هنرمندی ناامید است که قبلا به‌عنوان یک دانشجوی جوان معماری، کمال‌گرایی پرشور بوده است... آگاهیِ بیشتر از بدترشدنِ زندگی روزمره و چشم‌انداز آن ...