کتاب «تصویر زن در هنر قاجار» [Qajar women : images of women in 19th-century Iran] نوشته مونیعه شیخ ابوضیا [Mounia Chekhab-Abudaya] نحوه‌ کاربرد تصویر زنان را به منظور شناخت تاریخچه‌ زندگی روزمره‌ و نقش آن‌ها در فعالیت‌های مرتبط با دنیای اشرافی ارائه می‌کند و در پی آن است که نشان دهد چگونه مفاهیم زیبایی زنانه در گذر زمان متحول شده و چگونه زن به عنوان یک نماد در هنر قاجار ظاهر می‌‌شود.

تصویر زن در هنر قاجار» [Qajar women : images of women in 19th-century Iran]  مونیعه شیخ ابوضیا [Mounia Chekhab-Abudaya]

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، در دوران حکمرانی سلسله‌ قاجار، سبک هنری درخور توجهی پرورش یافت که با اغراق، بر عامل مردانگی و زنانگی در پُرتره‌های خود تاکید می‌کرد. کتاب «تصویر زن در هنر قاجار» نحوه‌ کاربرد تصویر زنان را به منظور شناخت تاریخچه‌ زندگی روزمره‌ و نقش آن‌ها در فعالیت‌های مرتبط با دنیای اشرافی ارائه می‌کند و در پی آن است که نشان دهد چگونه مفاهیم زیبایی زنانه در گذر زمان متحول شده و چگونه زن به عنوان یک نماد در هنر قاجار ظاهر می‌‌شود. آنچه در این مجموعه در معرض نمایش قرار گرفته، آثاری است شامل نقاشی، قاب آینه و قلمدان (لاکی)، نسخه‌ خطی، جواهر و کاشی و سرامیک. در کنار این آثار، عکس‌هایی از دوره‌ قاجار که از آرشیو دیجیتال کتابخانه‌ دانشگاه هاروارد گزینش شده نیز جای دارد. نمایشگاه مذکور و کاتالوگ آن، در مجموع، حول چهار مضمونِ مرتبط با تصاویر زنان در ایران قرن نوزدهم قرار می‌گیرد: (1) انگاره‌های زیبایی، (2) زندگی روزمره، (3) زن، قدرت و نزاکت، (4) جایگاه نمادین زن در هنر قاجار.

برگزاری نمایشگاه‌های هنر ایران، در کنار روال مرسوم نشر کتاب، مقالات و مدخل‌های تخصصی، یکی از راه‌های مؤثر برای معرفی و شناسایی ابعاد گوناگون هنر یک دوره تاریخی است. دستاورد این نمایشگاه‌ها که معمولا در قالب «کاتالوگ» عرضه می‌شود، گاه ارزشی به مراتب بیش از سایر مجلدات و مکتوباتی دارد که تا آن زمان در آن زمینه به نگارش درآمده، به‌ویژه اگر متصدیان و دست‌اندرکاران مربوطه، در حوزه ذیربط، از دانش و آگاهی کافی هم برخوردار باشند. غنای مجموعه‌های هنری موزه‌ها نیز از دیگر عوامل تأثیرگذار در کیفیت و ماندگاری این مقوله است، به ویژه وقتی این آثار برای نخستین بار منتشر می‌شوند. زمانی که این مهم به هنر عصر قاجار می‌رسد، اهمیت مساله دوچندان می‌‌شود، زیرا دو راهی مذکور به دلیل غفلت و قصور، به نسبتِ دیگر اعصار تاریخی، تاکنون کمتر مورد توجه و تفحص واقع شده و ارائه هر تصویر یا سند تازه‌ای برای آگاهی بیشتر در این زمینه، می‌تواند مفید و راهگشا باشد.


از زمان برگزاری مهمترین و بزرگترین نمایشگاه هنر قاجار با عنوان «نقاشی‌های سلطنتی ایران» به کوشش لیلا دیبا و مریم اختیار (1998، موزه بروکلین، نیویورک) شاهد برگزاری چندین نمایشگاه و گردهمایی عمده دیگر در این زمینه بوده‌ایم که مهمترین‌شان عبارتند از: «ایران در مسیر مدرنیته» (2017)، موزه پرگامون برلین (آلمان)؛ «فناوریهای تصویرسازی: هنر در ایرانِ قرن نوزدهم» (18-2017)، دانشگاه هاروارد (امریکا)؛ «امپراطوری گل سرخ» (2018)، موزهی لوور- لانس (فرانسه)، «سفالینه‌های قاجاری: پلی میان سنّت و تجدد» (2019)، موزه هنرهای اسلامی مالزی و مواردی دیگر.

«زنان قاجار: تصویر زن در ایرانِ قرن نوزدهم» (تصویر زن در هنر قاجار) عنوان نمایشگاهی است که برای نخستین‌بار در خاورمیانه و در یکی از کشورهای عربی همجوار با ایران برگزار شده و مشخصا موضوع هنر قاجار را دستمایه کار قرار داده است. این کارنما در سال‌های 16- 2015 در «موزه هنر اسلامی دوحه (قطر)» (MIA) در معرض دید عموم قرار گرفت و کاتالوگ حاصل از آن، کتابی است که در اینجا به فارسی برگردانده شده است. آثار این نمایشگاه از این حیث که حول موضوع واحد و جذابی همچون «تصویرگری زنان» شکل گرفته و بابت ارائه آثاری جدید و نادیده که با تحلیل‌های صاحبنظرانِ این عرصه نیز همراه شده، در نوع خود بی‌نظیر و جالب توجه است.

کتاب «تصویر زن در هنر قاجار» نوشته مونیعه شیخ ابوضیا با ترجمه علیرضا بهارلو در 208 صفحه از سوی نشر دانیار به چاپ رسیده است.

[این کتاب پیش از این توسط انتشارات یساولی منتشر شده بود.]

................ هر روز با کتاب ................

راسکلنیکوف بر اساس جان‌مایه‌ای از فلسفه هگل دست به جنایت می‌زند... انسان‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کند: نخست انسان‌های عادی که می‌بایست مطیع باشند و حق تجاوز از قانون را ندارند و دوم انسان‌های که او آن را «مافوق بشر» یا غیرعادی می‌نامد و اینان مجازند که برای تحقق اهداف والای خود از قانون عدول کنند... به زعم او همه‌ی قانون‌گذاران و بنیان‌گذاران «اصول انسانیت» به نوعی متجاوز و خونریز بوده‌اند؛ ناپلئون، سولن و محمد را که از او تحت عنوان «پیامبر شمشیر» یاد می‌کند از جمله این افراد استثنایی می‌‌داند ...
انقلابی‌گری‌ای که بر من پدیدار شد، حاوی صورت‌های متفاوتی از تجربه گسیختگی و گسست از وضعیت موجود بود. به تناسب طیف‌های مختلف انقلابیون این گسیختگی و گسست، شدت و معانی متفاوتی پیدا می‌کرد... این طیف از انقلابیون دیروز بدل به سامان‌دهندگان و حامیان نظم مستقر می‌شوند... بخش زیادی از مردان به‌ویژه طیف‌های چپ، جنس زنانه‌تری از انقلابی‌گری را در پیش گرفتند و برعکس... انقلابی‌گری به‌واقع هیچ نخواستن است ...
سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...