کتاب‌هایی از این دست، آغازی بر گفتمانی دیگر است؛ گفتمانی که بنیان آن در آزادی است، نه در محدودیت. اصلا کار فقه دفاع از آزادی است و جایی اگر فقه از آزادی دفاع نکرده، آن فقه تحریف شده... کتاب چاپ شد و مورد استقبال قرار گرفت و در جوایز بسیاری از جمله کتاب سال و کتاب حوزه را به خود اختصاص داد ولی بعد از مدتی، افرادی به بنده مراجعه کردند و گفتند که این کتاب به درد توزیع در جامعه نمی‌خورد و باید خمیر شود.


عصر روز دوشنبه 21 اردیبهشت، طی مراسمی از جدیدترین کتاب حجت الاسلام والمسلمین سروش محلاتی با عنوان «شهر مردگان» در خانه شهید بهشتی رونمایی شد.


تندیس "شورای انقلاب" در خانه موزه شهید بهشتی

به گزارش کتاب نیوز، سید محمدرضا بهشتی‌، فرزند ارشد شهید آیت الله بهشتی در ابتدای این نشست، ضمن خوشامد گویی به حضار با بیان تجربه‌ای از دوران تدریسش در رشته فلسفه گفت: در طول این سال‌ها دریافتی داشتم درباره چگونگی خلق یک اندیشه جدید، اینکه قبل از پیدایش هر اندیشه جدید، ما با یک دوره‌ای مواجه هستیم که در آن چیزهایی که بدیهی هستند، از بداهت خارج می شوند و افراد را با حیرتی روبرو می‌کند که سرآغاز «پرسش» است؛ در واقع این پرسش جدید واکنشی است به آن حیرت.


بهشتی با تقدیر از نویسنده این کتاب برای پاسخگویی به آنچه که ذهن برخی افراد جامعه را درگیر کرده و مساله روز است، گفت: با خواندن این کتاب همان تجربه را در عرصه‌ای دیگر لمس کردم و عمق درگیری به انداره‌ای بود که ما را به تکاپو واداشت و آن هم یک تکاپویی که احساس می‌شود خود سرآغاز تکاپویی دیگر است و در ادامه خود نویسنده و افرادی دیگر به حرکت واداشته می‌شوند. از این جهت این کتاب برای من دربردارنده نکات جدید است.


سید محمدرضا بهشتی

فرزند شهید بهشتی از انتخاب موزه شهید بهشتی به عنوان محل برگزاری این نشست نیز تقدیر کرد و گفت: از اینکه این منزل را که روزگاری خاستگاه چنین پرسش هایی بود و نقطه عزیمت تفکرات و اندیشه های جدید، انتخاب کردید، بسیار خوشحالم.

بیان نواندیشانه با زبانی ساده و شیوا
دکتر داوود فیرحی، پژوهشگر و مدرس حقوق و علوم سیاسی در دانشگاه تهران که از دیگر سخنرانان این مراسم بود، با ذکر خاطره ای از نوجوانی خود و مطالعه زندگی نامه خودنوشت آیت الله بهشتی به عنوان تغییر دهنده مسیر زندگی اش، طی سخنانی اظهار کرد: من کتاب «شهر مردگان» را از چند جهت مهم می‌دانم؛ یکی بارقه‌های سنگین نواندیشانه است که به شکلی بسیار روان بیان شده است.

وی افزود: دومین ویژگی این کتاب به نظر من بیان مطبوعاتی و مساله روز بودن مقالات است. فقهای ما یا یک فتوای کوتاهی می‌دهند و یا یک بحث تفصیلی مفصلی را شروع می‌کنند. این مباحث عمیق هست ولی گاه مصرف اجتماعی روشن ندارد و اهمیت این کتاب هم درست بر همین اساس است که با وجود اهمیت مساله، مصرف روز دارد و خیلی ساده بیان شده است.



آزادی نیاز به دلیل ندارد؛ استبداد است که دلیل می‌خواهد
فیرحی درباره مقاله اول این کتاب با عنوان «شهر مردگان» گفت: در این مقاله نویسنده محترم یک مبنای فقهی را باز می‌کند که می‌گوید شهری که انسان آن آزاد نباشد، گورستان است. یعنی آزادی مهم‌ترین شأن انسانیت تصور شده؛ به عبارتی دیگر هرکجا که انسان اراده‌ای از خود نداشته باشد و نتواند هرنوع استدلال، تهمت و پیش داوری علیه خودش را جواب دهد، به آن فرد عنوان مرده و به آن شهر، شهر مردگان اطلاق می‌شود.

وی با تأکید بر اینکه مقاله اول این کتاب درباره آزادی، پایه‌ای برای تمام مقالات کتاب است، افزود: بزرگترین متفکر دوره ما، آیت‌الله نائینی در کتاب «‌تنبیه الاُمَّة» همین موضوع را عنوان می‌کند؛ آنجاکه از ایشان سوال می‌شود که آزادی باید یک دلیل داشته باشد؛ ایشان پاسخ می‌دهند که آزادی دلیل نمی‌خواهد، آنچه که دلیل می‌خواهد استبداد است.


وجوه درخشان و مغفول فقه
این پژوهشگر علوم و اندیشه سیاسی با بیان اینکه کتاب «شهر مردگان» در حال احیاء کردن برخی موضوعات فراموش شده است، گفت: کتاب، جهت گیری روشنی دارد و نشان می دهد نویسنده اش زمان شناس است.

این استاد حوزه علمیه با اشاره به ذهنیت نادرست عمومی از فقه و دستگاه فقهی ادامه داد: در جامعه ما که یک جامعه مذهبی است تحولاتی رخ داده و خیلی‌ها حتی اهالی دانشگاه، فکر می‌کنند که دیگر از دانش‌هایی مثل فقه انتظار پشتیبانی از حقوق مردم، آزادی‌ها، حق عمومی و کرامت انسانی نیست و تصور می‌کنند که فقه همه‌اش تکلیف است.

فیرحی افزود: این کتاب یا کتاب‌هایی از این دست، آغازی بر گفتمانی دیگر است؛ گفتمانی که بنیان آن در آزادی است، نه در محدودیت. اصلا کار فقه دفاع از آزادی است و جایی اگر فقه از آزادی دفاع نکرده، آن فقه تحریف شده و این کتاب آن چهره پنهان فقه را نمایان می‌کند. در واقع کار این کتاب پرداختن به وجوه درخشان و مغفول فقه است.

فیرحی در در پایان سخنان خود یادآور شد. این گونه کتاب‌ها انسان را به یاد خیزش‌های دهه 20 می‌اندازد که کتاب‌ها کوتاه، اما برنده بودند و معتقدم که حرف‌های مهم همیشه کوتاه هستند. من هم از جامعه طلبگی که به اینگونه مباحث توجه نشان می‌دهند ممنونم و هم از نویسنده ارجمند این متن و فکر می کنم که این کتاب، آغازی برای درخشش‌های بزرگ است.


اسلام حقوق بسیاری برای مردم قائل است
حجت الاسلام و المسلمین محمد سروش محلاتی، نویسنده کتاب «شهر مردگان» نیز در این مراسم ضمن گرامی داشتن یاد و خاطره دکتر بهشتی گفت: اگر چیزی در این آثار وجود داشته باشند، استفاده و بهره‌ایست که از زندگی آن بزرگوار حاصل شده است.

وی با بیان یک نکته درباره ی کتاب، تاکید کرد: حقوقی که اسلام برای مردم در نظر گرفته بسیار بسیار زیاد است و من در این کتاب به حقوق مخالفان بر اساس منابع اسلامی پرداختم.

فقه شیعه قبل و بعد از رسیدن به حکومت
این پژوهشگر دینی درباره حقوق مردم در فقه شیعه گفت: وقتی مراجعه می‌کنیم به سابقه فقه شیعه، می بینیم که این فقه به لحاظ گرایش اجتماعی و سیاسی گرایش خاصی دارد؛ به دلیل اینکه شیعه همواره یک گروه مغلوب و محروم و مظلوم بوده، این شرایط جامعه شیعی، تأثیراتی را بر مباحث فقهی فقهای ما داشته و آن تأثیر این است که فقهای ما دائما از حمایت از جمعیت مظلوم و محروم بحث کردند.


عکس: فاطمه علیزاده

وی درباره گرایش فقه شیعه در آن زمان گفت: بطور کلی یک حمایت از مظلوم در سراسر این موارد دیده می‌شود و این گرایشی است که بر حسب نیاز وجود داشته و یک واقعیتی است که درست هم هست. خب در ادامه انقلاب اسلامی ما به پیروزی رسید و ما از وضع مغلوب به وضع غالب تغییر شرایط دادیم و حکومت در اختیار ما قرار گرفت. به عبارتی اگر دیروز می‌گفتیم که قدرت نداریم و «نمی‌توانیم»، امروز قدرت داریم و «می‌توانیم».

سروش محلاتی ادامه داد: این تغییر یک گرایش جدید فقهی را هم به تناسب خودش به همراه داشت و آن گرایش این بود که حالا باید از این حکومتی که آمده و می‌خواهد اسلام را پیاده کند، حمایت شود.


حکومت «نمی تواند» یا «می تواند»؟
سروش محلاتی با اشاره به برخی از خطابه ها و نظرات فقهی که در این سال‌ها مطرح شده گفت: بطور مثال آمده «حکومت اسلامی می‌تواند، قراردادهای خود را با مردم، یک جانبه در صورتیکه صلاح بداند لغو کند و به هم بزند». این واژه «حکومت می‌تواند»  به دلیل شرایط انقلاب و اینکه ما فکر می کردیم باید به تقویت جانب حکومت بپردازیم و این را لازم و ضروری می‌دانستیم؛ کم کم  تکرار و تکرار شد و رفته رفته، این توازن به هم خورد و از آن طرف متعادل کردن این شرایط هم سخت‌تر و دشوارتر شد.

وی افزود: آرام آرام گذشت تا آنکه «حکومت نمی‌تواند» رو به تحلیل و ضعف رفت. بررسی چرایی و چگونگی این اتفاق نیاز به یک پژوهش کلی دارد. ولی یک جنبه‌اش این بود که آن کسانی که منادی و ناظر «حکومت نمی‌تواند» بودند و در جامعه و حوزه‌های علمی ما اهل فتوا بودند، آن نسل رفتند و نسل بعدی از آن از قدرت گفتن «نمی‌تواند» برخوردار نبودند. پیام 8 ماده ای امام(ره) بر اساس همین «نمی تواند»ها شکل گرفته بود و با هدف تعادل مبانی حکومت.


گفتند کتابت را باید خمیر کنیم
محلاتی با اشاره به سابقه 30 ساله خود در عرصه نویسندگی گفت: با وجودی که سالهاست که مشغول تحقیق و نگارش هستم، ولی از حدود 10 سال قبل این کار را قطع کردم و به روش دیگری روی آوردم؛ من حس کردم که دو تغییر را باید در کار خودم بدهم و دادم؛ یکی تغییر محتوایی و یکی هم تغییر شکلی.

حدود 12 سال قبل اثری از من با عنوان «آزادی، عقل و ایمان» منتشر شد که در زمان انتشار خود، عنوان کتاب سال جمهوری اسلامی را تصاحب کرد و در حوزه علمیه قم هم به عنوان اثر برتر و ممتاز شناخته شد.



این کتاب را به پیشنهاد دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری و زیر نظر آیت‌الله امینی نوشتم که ایشان در تمام مراحل نگارش کتاب ناظر بودند و کلمه به کلمه کتاب را هم می‌خواند و علی رغم اینکه گاهی بحث و گفت‌وگو هم داشتیم، اما اعمال نظر نمی‌کرد و می‌گفت که نویسنده باید حرف خود را بزند.

این استاد فقه سیاسی افزود: در ادامه این کتاب را به فردی دیگر دادند که ایشان هم ببیند، اما ایشان از صفحه اول این کتاب شروع به اشکال گرفتن کرد. من نقلی از علامه طباطبایی کرده بودم که ایشان گفته بودند «جوامع اسلامی از آزادی خودشان را محروم کردند و همان وضعی که در شرایط حاکمیت کلیسا در جوامع مسیحی بوده، ما هم به همان اوضاع و احوال مبتلا شدیم و چقدر خوب شد که این مشروطیت آمد و جلوی یک سری از این تندروی‌هایی که در بین متدینین وجود داشت، گرفته شد.» آن آقا گفته بودند که باید این مطالب را حذف کنید. من آن بخش را حذف نکردم و کتاب چاپ شد و مورد استقبال قرار گرفت و در جوایز بسیاری از جمله کتاب سال و کتاب حوزه را به خود اختصاص داد ولی بعد از مدتی، افرادی به بنده مراجعه کردند و گفتند که این کتاب به درد توزیع در جامعه نمی‌خورد و باید خمیر شود.

چرا از فضای مجازی برای نگارش استفاده می کنم؟
وی با اشاره به تجربه دیگری از انتشار کتاب‌های خود نیز گفت: یک کاری انجام داده بودم در زمینه حریم خصوصی و حدود 4 سال برای آن وقت صرف کردم. آن فردی که متولی این کار بود از این کار خوشش نمی‌آمد. کتاب آماده شد، ارزیابی شد، اصلاحات و نمایه‌های آن کار شد و من تابستان 90 مقدمه آن را نوشتم، حالا بعد از 4 سال تازه بخش اول آن منتشر شده است!

سروش با اشاره به وضع تألیف و دشواری‌های آن در جامعه گفت: من به این نتیجه رسیده‌ام که باید این شیوه و روش را کنار بگذاریم. ما هر روز یک مسئله‌ای در جامعه مان داریم و می‌آییم همان مسئله را به صورت مختصر و با استفاده از فضای مجازی پاسخ می‌دهیم. در این صورت دیگر یک بحثی مانند «حریم خصوصی» 4 سال و بیشتر از آن گرد و خاک نمی‌خورد. الان می‌توانی بنویسی و بلافاصله در وبلاگ خود منتشر کنی و هر کسی هم که خواست استفاده کند.

وی ادامه داد: در طول این سال‌ها حدود 100 مقاله از من در مطبوعات و فضای مجازی منتشر شده و تا به حال 3 تا از آنها مجددا به صورت کتاب منتشر شده و فکر می‌کنم که این روش بسیار مفیدتر و موثرتر است و می‌توان نیازهای این دوره و زمان را به صورت سریع‌تر پاسخ داد و همواره در جلساتی که در قم با دوستان دارم بر ورود و استفاده از فضای مجازی برای پاسخ سریع به مسائل روز تاکید دارم.


در ادامه جلسه و بعد از رونمایی از کتاب، پرسش و پاسخ هایی میان حضار و مولف صورت گرفت و محمدرضا بهشتی نیز پیشنهاد داد، کتاب هایی از این دست، قبل از انتشار توسط برخی منتقدان و مخاطبان خاص، مطالعه شود و بعد اشکالات و انتقادات آنها، همراه با پاسخ های مولف در انتهای کتاب چاپ شود تا ابهامات و سوالات کتاب نیز پاسخ داده شده باشد. وی این روش را روش کانت در انتشار کتاب عنوان کرد.

بنابراین گزارش، مدیر انتشارات میراث اهل قلم هم در پایان مراسم، ضمن اعلام شگفتی از اینکه سایت شهید بهشتی این «منادی آزادی بیان» در قبل  و بعد از انقلاب، فیلتر شده است، ابراز امیدواری کرد تا فیلترینگ این سایت لغو شود.

خرید کتاب دانلود کتاب
کتاب «شهر مردگان» را انتشارات میراث اهل قلم منتشر کرده و علاقمندان می توانند به صورت تلفنی 33355577 - 021 و یا تلگرامی 09370770303 و یا نسخه الکترونیک این کتاب را تهیه کنند.

چرا جامعه ایرانی از میان همه مخالفان رژیم پهلوی که در میان آنان سیاست‌مداران کارکشته، متخصصان برجسته و مبارزان با صداقت و وطن پرست از چپ و راست موجود بودند؛ با اجماعی کم‌نظیر، روحانیان و نظام پیشنهادی آنان، «جمهوری اسلامی» را برگزیدند؟... «وجود دشمن مشترک» یکی از عواملی است که به ایجاد «دالّ میان تهی» منجر می‌شود. در چنین شرایطی یک «مطالبه فراگیر» می‌تواند خود را به نماینده همه مطالبات تبدیل کند. ...
اگر یک‌دهم هزینه نمایشگاه‌ها را به تأسیس کتاب‌فروشی‌ها اختصاص می‌دادند الان در شهرهای دورافتاده کتاب‌فروشی داشتیم... نمایشگاه کتاب مسکنی بود که کدئین داشت و ناشران اکنون به شدت به آن وابسته شده‌ و روی فروش کتاب‌های‌شان در نمایشگاه حساب باز کرده‌اند... ۲۰۰ هزار تن کاغذ وارد شده اما تنها ۱۴ هزار تن توزیع شده و باقی را نمی‌دانیم چه شده است!؟ ... ...
کارآگاه شرلوک هولمز یادآور نخستین کارآگاه رمان‌های بزرگ پلیسی در ادبیات مدرن، یعنی اوگوست دوپن، زاده ادگار آلن پو است... این ماجراها را دکتر واتسون نقل کرده است که در کنار هولمز زندگی می‌کند تا او را از زیاده‌روی در مصرف داروهای مخدر در امان نگه دارد. نقش مهمی هم برای شخص خائن، پروفسور موریارتی،‌ در نظر گرفته شده است؛ جنایتکار نابغه و نیرنگ‌بازی که از هر نظر در خور مقایسه با هولمز است. ...
حکم اعدام را برداشتم و به طرف سازگارا راه افتادم. چند روز بعد او به من خبر داد که روزهای سه‌شنبه حجت‌الاسلام ابراهیم رئیسی، دادستان انقلاب، بار عام دارد و قرار شد که من از ساعت شش صبح سه‌شنبه آنجا باشم... در کامپیوتر پرونده‌ام را نگاه کرد و گفت: «عجیبه! خیلی عجیبه! لک توی پرونده‌ات نیست.» گفتم: «می‌دونم. من حتی سمپات کسی یا چیزی نبوده‌ام.» با حیرت خیره‌ام شد: «حتی خانم‌بازی هم نکرده‌ای؟» ...
از ازدواج شرم آوری آگاه می‌شود که خواهر،‌ برای اینکه بتواند به او یاری دهد و آرامش مادرش را در روزگار پیری تأمین کند،‌ به آن تن در داده است... خود را در مقامی برتر از عامه مردمان جای می‌دهد، و این به او امکان می‌دهد که زندگی مردم را در دست خود بگیرد و کسانی را که برای اهداف عالی‌تر ناتوان یا زیان‌آورند قربانی کند... راسکولنیکوف که به سبب فقر مالی ناگزیر از ترک دانشگاه شده است؛ پیرزن رباخوار و خواهرش را می‌کشد... ...