سرگذشت حق | اعتماد


کتاب «تاریخ حقوق در اروپا»(از آغاز قرون وسطی تا امروز)[A history of European law]، با ترجمه بهاءالدین بازرگانی‌گیلانی به تازگی روانه بازار نشر شده است. این، هفتمین کتاب از مجموعه اروپایی موسوم به «احداث اروپا» است که وی تاکنون به فارسی برگردانده است. کتاب «تاریخ حقوق در اروپا» نوشته پائولو گروسی [Paolo Grossi] ایتالیایی، استاد تاریخ حقوق اروپایی از قرون وسطی تا عصر جدید در دانشگاه فلورانس ایتالیاست. او از سال 2009 تا 2018 قاضی دادگاه قانون اساسی ایتالیا بوده و از 2016 به مدت دو سال نیز ریاست این دادگاه را برعهده داشته است. از او آثار متعددی درباره تواریخ حقوقی ایتالیا و اروپا انتشار یافته است.

تاریخ حقوق در اروپا(از آغاز قرون وسطی تا امروز)[A history of European law]،  پائولو گروسی [Paolo Grossi]

بهاءالدین بازرگانی دیپلمات پیشین وزارت امور خارجه و مترجم کتاب اعتقاد دارد: نویسنده، تحولات حقوق و قانون در اروپا را از ابتدای قرون وسطی تا امروز، به درازای بیش از یک‌هزار و پانصد سال به تصویر کشیده و روند دگرگونی‎های آن را، از حقوق و قوانین برآمده از کلیساها و جوامع محلی و منطقه‎ای گرفته تا سیستم‌های حقوقی حکومت‎های متمرکز و دولت‎های سکولار، مورد واکاوی قرار داده‎ است. او با مقایسه تجارب و معارف حقوقی گوناگون و تنوعات هنجاری مختلف در این مدت دراز، نشان داده که این دگرگونی‎ها، چه اندازه تحولات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در تاریخ اروپا را از خود متاثر کرده است. پائولو گروسی به‌ خوبی روشن کرده است که تنوع عرف‎ها و هنجارها در کشورهای اروپایی، چه فرصت‎ها و محدودیت‎هایی برای نیل به ارزش‎های مشترک اروپایی ایجاد کرده است.
کتاب صرفا به گاه‎نگاری و بیان رخدادهای تاریخی مستمر و یک ‌شکل در عرصه حقوق و قانون نپرداخته، بلکه با نگاهی کاملا عینی بر انقطاع و عدم استمرار این تحولات انگشت گذاشته و تاثیرات متقابل سیستم‎های حقوقی مختلف را در ازمنه‎ای دراز بررسی و آنها را باهم مقایسه کرده است. وجه بارز کتاب این است که نویسنده به هیچ‌وجه حقوق را در قامت خشک و خالی قانون و هنجار ندیده، بلکه بیشتر آن را موجد روحیات و فرهنگ‎های مختلف و جهت‎دهنده کنش‎های جوامع فهمیده است. حقوق در حقیقت تجارب روزمره زندگانی جوامع بشری را به قاعده و سامان می‌آورد و اساسا بیانگر این تجارب است و از این سبب، حقوق خصوصی در مرکز توجهات نویسنده قرار گرفته است.

به اعتقاد بازرگانی‌گیلانی مترجم کتاب اثر این مورخ و حقوقدان برجسته ایتالیایی هرگز بر مقولات آموزشی در وجه متعارف آن در عرصه حقوق دلالت ندارد، بلکه می‎خواهد تواریخ دور و دراز اروپایی را این‌بار با «عینک حقوقی» برانداز کند. از این منظر شاید بتوان بر کتاب قبل از آنکه «تاریخ حقوق در اروپا» نام نهاد و عنوان «حقوق در تاریخ اروپا» را برای آن برگزید. نویسنده به دلیل توانایی‎هایش بر مقولات حقوقی تاریخی توانسته است بر چالش بزرگ مطالعه بیش از 1500 سال سیر توامان تاریخ و حقوق فایق آید و در یک کتاب نسبتا کم‎حجم، موضوعات حقوقی و تاریخی را با تأنی و با ساده‎سازی مبانی تخصصی‎تر و گاهی هم با عمق‌بخشی به مفاهیم، آن را برای فهم همگانی مهیا کند.
پائولو گروسی در مقدمه کتاب خود صراحتا تاکید می‌کند: «آن را‏ برای نخبگان و متخصصان مباحث حقوقی ننوشته، بلکه آن‌گونه که جزو ویژگی مجموعه اروپایی «احداث اروپا» است، کوشیده کارِ علمی دشوار و پیچیده را در نوشتاری با حداکثر فهم و درک خوانندگان به فرجام برساند با این هدف که اقشار خیلی گسترده‎تری مخاطبان این مباحث شوند.»

این هفتمین کتاب از مجموعه اروپایی موسوم به «احداث اروپا» است که مترجم تاکنون به فارسی برگردانده است. او درباره این مجموعه توضیح می‌دهد: «احداث اروپا» پاسخ به چالش‌های تازه‌ای است که در عرصه جهانی پیش روی اروپاییان قرار گرفته، نگاه کلاسیک به تاریخ قاره را تحت‌الشعاع قرار داده است. این مجموعه ابتکار قریب سه دهه گذشته پنج ناشر معتبر آلمانی، انگلیسی، ایتالیایی، فرانسوی و اسپانیایی است که دست‌اندرکار تالیف و انتشار تاریخ اروپا از جنبه‌های مختلف و از منظری جدید و محققانه شده‌اند. در این ابتکار حدود بیست مورخ و جامعه‌شناس غربی، مجموعه بررسی‎های تاریخی پیرامون قاره اروپا را در 24 عنوان کتاب در یک کار مشترک به دست چاپ سپرده‌اند. از این گروه تاکنون 6 اثر با عناوین «انقلاب‎های اروپایی» نوشته چارلز تیلی مورخ و جامعه‌شناس امریکایی؛ «اروپا مولود قرون وسطی» اثر ژاک لو گوف؛ «تاریخ پیدایش علوم جدید در اروپا» نوشته پائولو گروسی مورخ ایتالیایی؛ «تاریخ روابط اسلام و اروپا» اثر فرانکو کاردینی مورخ ایتالیایی؛ «تاریخ پیدایش غرب مسیحی» نوشته پتر براون مورخ ایرلندی-امریکایی و «تاریخ حقوق در اروپا» (از آغاز قرون وسطی تا امروز) نوشته پائولو گروسی و «زنان در تاریخ اروپا» نوشته گیزلا بوک مورخ آلمانی و بالاخره کتاب حاضر را به فارسی برگردانده و همراه با توضیحات لازم، به دست چاپ سپرده است. مترجم هم‌اکنون ترجمه کتاب «تاریخ روشنگری در اروپا» از همین مجموعه را در دست ترجمه دارد.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

در نیمه‌های دوره قاجار اقتصاد کشور با اقتصاد جهانی پیوند یافت و بخش کشاورزی و جامعه روستایی با توجه به این شرایط در معرض تغییر قرار گرفت... تا پیش از اصلاحات ارضی شکل غالب کار در کشور نه کار مزدی که کار رعیتی بود... هیچ برنامه ملی برای ثبت بیکاری و برقراری بیمه‌های بیکاری وجود ندارد... سیاست‌های دولت برای اسکان مهاجران بیکار با شکست مواجه شده... گفتارهای همدلانه انقلابیون موجب شد این گروه‌ها با انقلابیون همراه شوند ...
پزشک اقامتگاه کنار چشمه‌های آب معدنی است که جدیداً افتتاح شده است و برادرش، شهردار آن منطقه... ناگهان کشف می‌کند که آب‌ها، به دلیل زه‌کشی نامناسب، آلوده است... ماجرا را اگرچه بر ضد منافعش برملا می‌کند... با زنش جر و بحث دارد، ولی هنگامی که سیاست‌بازان و روزنامه و مالکان و در پی آنها، جمعیت بر ضد او متحد می‌شوند، زنش جانب مدعای او را می‌گیرد... برای باج‌خواهی از او سرانجام او را متقاعد می‌کند که دشمنان احاطه‌اش کرده‌ بودند! ...
درباره کانون نویسندگان... قرار می‌شود نامه‌ای تنظیم شود علیه سانسور... اما موفق نمی‌شوند امضاهای لازم را جمع کنند... اعضایش به‌لحاظ سرمایه فرهنگی سطح خیلی بالایی داشتند... مجبوری مدام درون خودت را تسویه کنی. مدام انشعاب داشته باشی. عده‌ای هستند که مدام از جلسات قهر می‌کنند... بعد از مرگ جلال دچار تشتت می‌شوند... در عین داشتن این آزادی اجتماعی، تناقض‌ها بیرون می‌زند. این اشکالی ندارد؛ اشکال در عدم توانایی و بلوغ برای حل آن است. ...
ما نگاهی آرمان‌گرایانه به سیاست داریم و فکر می‌کنیم سیاست باید عاری از قدرت‌طلبی و دروغ باشد، درحالی‌که واقعیت سیاست و ریشه و اصل و جوهره سیاست، رقابت برای کسب قدرت است و کسب قدرت می‌تواند خشونت‌بار باشد...جامعه مدرن برای اینکه اجازه ندهد اخلاق کاملا از بین برود نهاد‌های مدنی مانند نهاد‌های نظارتی و سوت‌زنی و رسانه درست کرده است تا سیاستمداران احتیاط کنند... باید از تجارب دیگران یاد بگیریم که آنها چطور مساله خود را حل کرده‌اند... ما ملتی استثنایی نیستیم ...
درس‌های وی در فاصله‌ی سال‌های 1821 تا 1831... دین، به عنوان صعود به سوی حقیقت، قلمروی است که در آن روح خود را از امور حسی و متناهی رها می‌سازد... نخستین مرحله‌ی مفهوم دین، اندیشه در کلیت صوری آن است... فرد احساس می‌کند که بهره‌ای از مطلق را در خود دارد... آیین مذهبی همان فرایند ابدی است که در آن فرد با ذات خود وحدت پیدا می‌کند... مسیحیت دینی کامل و مطلق و آگاهی از روح است، آگاهی از خداست ...