سرگذشت حق | اعتماد


کتاب «تاریخ حقوق در اروپا»(از آغاز قرون وسطی تا امروز)[A history of European law]، با ترجمه بهاءالدین بازرگانی‌گیلانی به تازگی روانه بازار نشر شده است. این، هفتمین کتاب از مجموعه اروپایی موسوم به «احداث اروپا» است که وی تاکنون به فارسی برگردانده است. کتاب «تاریخ حقوق در اروپا» نوشته پائولو گروسی [Paolo Grossi] ایتالیایی، استاد تاریخ حقوق اروپایی از قرون وسطی تا عصر جدید در دانشگاه فلورانس ایتالیاست. او از سال 2009 تا 2018 قاضی دادگاه قانون اساسی ایتالیا بوده و از 2016 به مدت دو سال نیز ریاست این دادگاه را برعهده داشته است. از او آثار متعددی درباره تواریخ حقوقی ایتالیا و اروپا انتشار یافته است.

تاریخ حقوق در اروپا(از آغاز قرون وسطی تا امروز)[A history of European law]،  پائولو گروسی [Paolo Grossi]

بهاءالدین بازرگانی دیپلمات پیشین وزارت امور خارجه و مترجم کتاب اعتقاد دارد: نویسنده، تحولات حقوق و قانون در اروپا را از ابتدای قرون وسطی تا امروز، به درازای بیش از یک‌هزار و پانصد سال به تصویر کشیده و روند دگرگونی‎های آن را، از حقوق و قوانین برآمده از کلیساها و جوامع محلی و منطقه‎ای گرفته تا سیستم‌های حقوقی حکومت‎های متمرکز و دولت‎های سکولار، مورد واکاوی قرار داده‎ است. او با مقایسه تجارب و معارف حقوقی گوناگون و تنوعات هنجاری مختلف در این مدت دراز، نشان داده که این دگرگونی‎ها، چه اندازه تحولات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی در تاریخ اروپا را از خود متاثر کرده است. پائولو گروسی به‌ خوبی روشن کرده است که تنوع عرف‎ها و هنجارها در کشورهای اروپایی، چه فرصت‎ها و محدودیت‎هایی برای نیل به ارزش‎های مشترک اروپایی ایجاد کرده است.
کتاب صرفا به گاه‎نگاری و بیان رخدادهای تاریخی مستمر و یک ‌شکل در عرصه حقوق و قانون نپرداخته، بلکه با نگاهی کاملا عینی بر انقطاع و عدم استمرار این تحولات انگشت گذاشته و تاثیرات متقابل سیستم‎های حقوقی مختلف را در ازمنه‎ای دراز بررسی و آنها را باهم مقایسه کرده است. وجه بارز کتاب این است که نویسنده به هیچ‌وجه حقوق را در قامت خشک و خالی قانون و هنجار ندیده، بلکه بیشتر آن را موجد روحیات و فرهنگ‎های مختلف و جهت‎دهنده کنش‎های جوامع فهمیده است. حقوق در حقیقت تجارب روزمره زندگانی جوامع بشری را به قاعده و سامان می‌آورد و اساسا بیانگر این تجارب است و از این سبب، حقوق خصوصی در مرکز توجهات نویسنده قرار گرفته است.

به اعتقاد بازرگانی‌گیلانی مترجم کتاب اثر این مورخ و حقوقدان برجسته ایتالیایی هرگز بر مقولات آموزشی در وجه متعارف آن در عرصه حقوق دلالت ندارد، بلکه می‎خواهد تواریخ دور و دراز اروپایی را این‌بار با «عینک حقوقی» برانداز کند. از این منظر شاید بتوان بر کتاب قبل از آنکه «تاریخ حقوق در اروپا» نام نهاد و عنوان «حقوق در تاریخ اروپا» را برای آن برگزید. نویسنده به دلیل توانایی‎هایش بر مقولات حقوقی تاریخی توانسته است بر چالش بزرگ مطالعه بیش از 1500 سال سیر توامان تاریخ و حقوق فایق آید و در یک کتاب نسبتا کم‎حجم، موضوعات حقوقی و تاریخی را با تأنی و با ساده‎سازی مبانی تخصصی‎تر و گاهی هم با عمق‌بخشی به مفاهیم، آن را برای فهم همگانی مهیا کند.
پائولو گروسی در مقدمه کتاب خود صراحتا تاکید می‌کند: «آن را‏ برای نخبگان و متخصصان مباحث حقوقی ننوشته، بلکه آن‌گونه که جزو ویژگی مجموعه اروپایی «احداث اروپا» است، کوشیده کارِ علمی دشوار و پیچیده را در نوشتاری با حداکثر فهم و درک خوانندگان به فرجام برساند با این هدف که اقشار خیلی گسترده‎تری مخاطبان این مباحث شوند.»

این هفتمین کتاب از مجموعه اروپایی موسوم به «احداث اروپا» است که مترجم تاکنون به فارسی برگردانده است. او درباره این مجموعه توضیح می‌دهد: «احداث اروپا» پاسخ به چالش‌های تازه‌ای است که در عرصه جهانی پیش روی اروپاییان قرار گرفته، نگاه کلاسیک به تاریخ قاره را تحت‌الشعاع قرار داده است. این مجموعه ابتکار قریب سه دهه گذشته پنج ناشر معتبر آلمانی، انگلیسی، ایتالیایی، فرانسوی و اسپانیایی است که دست‌اندرکار تالیف و انتشار تاریخ اروپا از جنبه‌های مختلف و از منظری جدید و محققانه شده‌اند. در این ابتکار حدود بیست مورخ و جامعه‌شناس غربی، مجموعه بررسی‎های تاریخی پیرامون قاره اروپا را در 24 عنوان کتاب در یک کار مشترک به دست چاپ سپرده‌اند. از این گروه تاکنون 6 اثر با عناوین «انقلاب‎های اروپایی» نوشته چارلز تیلی مورخ و جامعه‌شناس امریکایی؛ «اروپا مولود قرون وسطی» اثر ژاک لو گوف؛ «تاریخ پیدایش علوم جدید در اروپا» نوشته پائولو گروسی مورخ ایتالیایی؛ «تاریخ روابط اسلام و اروپا» اثر فرانکو کاردینی مورخ ایتالیایی؛ «تاریخ پیدایش غرب مسیحی» نوشته پتر براون مورخ ایرلندی-امریکایی و «تاریخ حقوق در اروپا» (از آغاز قرون وسطی تا امروز) نوشته پائولو گروسی و «زنان در تاریخ اروپا» نوشته گیزلا بوک مورخ آلمانی و بالاخره کتاب حاضر را به فارسی برگردانده و همراه با توضیحات لازم، به دست چاپ سپرده است. مترجم هم‌اکنون ترجمه کتاب «تاریخ روشنگری در اروپا» از همین مجموعه را در دست ترجمه دارد.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

همه‌ جنبش‌های توده‌وار در طرفدارانشان نوعی جان‌برکفی و گرایش به عمل و اقدام مشترک برمی‌انگیزند؛ همه‌ آنها فارغ از آموزه‌هایی که می‌پراکنند و برنامه‌ای که ارائه می‌دهند تعصب، شور، امید، نفرت و نابردباری تب‌آلود را می‌پرورند... ایمان کور و پایبندی و وفاداری همه‌جانبه و با تمام وجود را طلب می‌کنند... میزان قدرت بالقوه‌ یک ملت در حکم گنجینه‌ آرزوهای دست‌نیافتنی آن است ...
چنان جزئیات حرفه‌ای یک جیب‌بر را باز کرده که اگر نگوييم خود ناکامورا یک جیب‌بر واقعی است، دست‌کم می‌توانیم مطمئن باشیم ساعت‌ها کار یک جیب‌بر واقعی را تماشا کرده است... جهان به سه دسته خدایان، بردگان و انسان‌ها تقسیم شده و متاسفانه بردگان از همه بیشترند... جیب‌برها و دله‌دزدها که تنها انسان‌های عادی این جهان‌اند و درنهایت اینها شاید بتوانند کاری خلاف اراده خدایان انجام دهند ...
در نقش پدر دوقلوها ... فیلمنامه‌ی این اثر اقتباسی بومی شده از رمان اریش کستنر است... هنرنمایی مرحوم ناصر چشم آذر در مقام نویسنده‌ی ترانه‌های متن... دغدغه‌های ذهنی خانواده‌ها و روش حل مساله به سبک ایرانی؛ مخصوصا حضور پررنگ مادربزرگ بچه‌ها در داستان، از تفاوت‌های مثبت فیلمنامه با رمان مبدا است... استفاده‌ی به‌جا و جذاب کارگردان از ترانه‌های کودکانه در پرورش شخصیت آهنگساز ایرانی از دیگر نقاط قوت اقتباس پوراحمد است ...
حتی اندکی نظرمان را در مورد پسر ولنگار داستان که روابطی نامتعارف و از سر منفعت با زنان اطرافش دارد، تغییر نمی‌دهد... دورانی که دانشجویان در پی یافتن اتوپیا روانه شهرهای مختلف می‌شدند و «دانشجو بودن» را فضیلتی بزرگ می‌شمردند. دورانی که تخطی از ابرساختارهای فرهنگی مسلط بر روابط بین جنس مخالف تقبیح می‌شد و زیرپوست شهر نوعی دیگر از زیستن جاری بود... در مواجهه با این رمان با پدیده‌‌ی تمام‌‌عیار اجتماعی روبه‌رو هستیم ...
حتی ناسزاهایی که بر زبان او جاری می‌شود از کتاب‌هایی می‌آید که خواندن‌شان برای کودکی هفت‌ساله دشوار است... معلم سرخانه‌ی او، نویسنده‌ای است که از فعالیت‌های روشنفکری سرخورده شده و در کلام او می‌توان رگه‌هایی از تفکر یک اصلاح طلبِ ناامید از بهبود اوضاع را مشاهده کرد... توی کتاب‌ها هیچ‌چیزی درباره‌ی امروز نیست، فقط گذشته است و آینده. یکی از بزرگ‌ترین نواقص کتاب‌ها همین است. یکی باید کتابی اختراع کند که همان موقع خواندن، به آدم بگوید در همین لحظه چه اتفاقی دارد می‌افتد ...