زونیس که ماه گذشته میلادی در 84 سالگی درگذشت، در این کتاب، گرایش نخبگان سیاسی ایران را در دو دهه آخر حکومت پهلوی دوم وارسی می‌کند.

روانشناسی نخبگان سیاسی ایران» [The political elite of Iran] ماروین زونیس [Marvin Zonis]

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، کتاب «روانشناسی نخبگان سیاسی ایران» [The political elite of Iran] به‌قلم ماروین زونیس [Marvin Zonis] و با ترجمه پرویز صالحی، سلیمان امین‌زاده و زهرا لبادی از سوی انتشارات چاپخش تجدید چاپ شد.

این کتاب دومین اثر ماروین زونیس پس از کتاب «شکست شاهانه» است که به بررسی رویکرد عمومی نخبگان ایرانی در مورد سیاست می‌پردازد. کتاب «روانشناسی نخبگان سیاسی ایران» نخستین‌بار در سال 1387 توسط انتشارات چاپخش منتشر شد و اکنون پس از گذشت بیش از یک دهه از نخستین نوبت چاپ و یک‌ماه پس از درگذشت نویسنده، بار دیگر توسط انتشارات تجدید چاپ شده است. کتاب حاضر نتیجه سال‌ها پژوهش و کار و میدانی نویسنده در ایرانِ زمان محمدرضا پهلوی است؛ این کتاب که از 10 فصل اصلی به‌همراه دو افزوده تشکیل شده، علاوه بر بررسی ویژگی‌های نخبگان سیاسی دوره دوم پهلوی، نیم‌نگاهی به تاریخ تحولات ایران در دوره معاصر نیز دارد.

ماروین زونیس، اقتصاددان سیاسی آمریکایی و استاد بازنشسته اقتصاد سیاسی دانشگاه شیکاگو بود که حوزه مطالعاتی خود را بر تاریخ و سیاست خاورمیانه متمرکز ساخت. زونیس که ماه گذشته میلادی در 84 سالگی درگذشت، در کتاب نخبگان سیاسی، گرایش نخبگان سیاسی ایران را در دو دهه آخر حکومت پهلوی دوم وارسی می‌کند. از دیدگاه دکتر فرزین وحدت، استاد جامعه شناسی در آمریکا، «الگوهایی که زونیس در شناخت رویکردها و رفتار نخبگان ایرانی بر‌می‌شمارد چه در قبال یکدیگر و چه درقبال قدرت هنوز پس از چهاردهه در یاران امروز وجود دارد.». از نظر او، زونیس به درستی ناامنی، سوءظن، بدبینی و سوء‌استفاده را از جمله ویژگی‌های نخبگان می‌شمارد و این مساله هنوز تا امروز نیز می‌تواند ویژگی نخبگان ایرانی محسوب شود.»

فرضیه اصلی کتاب نخبگان سیاسی در ایران چنین صورت‌بندی شده است: «در جوامعی که فرایندهای سیاسی آن درون ساختارهای رسمی دولت کمتر نهادینه شده است نگرش‌ها و رفتار افراد پرقدرت راهنمای قابل اعتمادی برای تغییر سیاسی محسوب می‌شود. مفهوم نخبگان سیاسی آنچنان که در این بررسی مورد استفاده قرار گرفته، یک مفهوم تجربی-رفتاری است. برای موازنه و برابرسازی نخبگان سیاسی یا صاحبان مشاغل رسمی دولت در ایران یا ساختار اجتماعی آن هیچ کوشش استنتاجی انجام نگرفته است. برعکس، نخبگان سیاسی به‌مثابه افرادی از اعضای جامعه ایران یا ملت ایران تعریف شده‌اند که در مقایسه با سایر اعضای جامعه ایرانی هم از نظر سیاسی فعال‌تر و هم از قدرت سیاسی بیشتری برخوردار بودند. منظور از قدرت سیاسی یک رابطه دورن‌فردی است آنچنان که رفتار سیاستمدار، رفتار یک سیاستمدار دیگر را تغییر دهد. منظور از رفتار، هر نوع تغییر در وضعیت و پایگاه فرد است در یک زمان تا زمان دیگر... . این بررسی نشان می‌دهد که مجموعه بسیار کوچکی از متغیرهای معنی‌دار ناشی از روابط درون‌فردی وجود دارد که جوهره سیاست ایران را تشکیل می‌دهد. در این تحقیق چهار اصل بدبینی سیاسی، بی‌اعتمادی شخصی، عدم امنیت آشکار و بهره‌کشی میان‌فردی یک جهت‌گیری منش‌شناختی عمومی را به ما ارائه می‌دهد که زمینه‌ رفتار نخبگان سیاسی را تعیین می‌کند.:

نویسنده کتاب، جامعه آماری متشکل از 167 تن از نخبگان سیاسی را به‌همراه دیگر عوامل تصمیم‌ساز مورد مطالعه قرار داده. وی درمورد جامعه آماری مورد مطالعه خود آورده است: «تحلیل ما در اصل به پاسخ‌های ارائه‌شده توسط 167 عضو نخبگان ایران مربوط بود که به پرسشنامه‌های فارسی از طریق مصاحبه‌های انجام شده توسط نویسنده پاسخ دادند.»

فصل نخست کتاب به مقدمه نویسنده اختصاص داده شده است، در فصل دوم، سوم و چهارم، به‌ترتیب ترکیب نخبگان ایرانی در برابر شاه ایران، روابط شاه ایران با نخبگان مخالف و روابط شاه با نخبگان (به‌صورت کلی) مورد بررسی قرار می‌گیرد. فصل پنجم با رویکردی تاریخی به توصیف ماهیت نخبگان در جامعه ایران می‌پردازد. فصل ششم به تحلیل درباره زمینه اجتماعی نخبگان سیاسی معاصر اختصاص یافته، فصل هفتم و هشتم جهت‌گیری نخبگان سیاسی و فصل نهم نتایج جهت‌گیری نخبگان سیاسی در ایران را تشریح کرده است. فصل دهم و پایانی کتاب نیز به براورد هزینه سیاست در ایران می‌پردازد.

................ هر روز با کتاب ...............

روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...
قدرت در هر زمان و مکان نقاب‌هایی مسخ‌شده از چهره‌ی دین می‌سازد و آن را به‌عنوان دین عرضه می‌کند تا ستم خویش را مشروع جلوه دهد... نشان می‌دهد که خوانش ایدئولوژیک از حاکمیت چگونه بر دیدگاه اسلام‌گرایانی همچون ابوالاعلی مودودی و سید قطب تاثیر گذاشته است... بسیاری از حاکمان از شعار «اطاعت از اولی‌الامر» استفاده می‌کنند و افراد جامعه را سرکوب و آزادی آن‌ها را سلب می‌کنند... معترضان از عثمان خواستند که ترک حکومت کند، اما او نپذیرفت و به‌جای حل اعتراضات از طریق دموکراتیک دست به خشونت زد ...
انسان را به نظاره‌ی شاعرانه‌ی اشیا در درونی‌ترین زندگی آنها می‌برد... اراده‌ی خدا را جانشین اراده‌ی خویش می‌کند، و به همین سبب، استقلال مطلق در برابر خلق و وارستگی در برابر اشیا پیدا می‌کند؛ دیگر خلق و اشیا را برای خودشان دوست می‌دارد؛ همان‌گونه که خدا آنها را دوست می‌دارد... انسان به عنوان آفریده‌ی عشق مرکز آزادی است و مغرورانه در برابر خدا و سراسر جهان هستی می‌ایستد. عمق درون او را تنها خدا می‌تواند بخواند! ...
گراس برای تک‌تک سال‌های یک قرن، داستانی به وجود آورده است... از اتفاقات بزرگ و گاه رویدادهای به نظر بی‌اهمیت تا تحولات فنی و اکتشافات علم و تکنولوژی، خودبزرگ‌بینی انسان‌ها، شکنجه و کشتار و در نهایت، شروع‌های دوباره... طوری به جنگ جهانی نگاه می‌کنند که انگار دارند درباره یک بازی فوتبال حرف می‌زنند...دلسردی چپ‌ها از تئودور آدورنو، تیراندازی به رودی دوچکه، محرک جنبش دانشجویی آلمان، ملاقات پل سلان و مارتین هایدگر ...