گرسنه کسی است که می‌جوید | الف


فابین کلر نوتومب متخلص به آملی نوتومب نویسنده‌ی بلژیکیِ فرانسوی زبان متولد ژاپن است. او به دلیل شغل پدرش که دیپلمات بلژیک بود؛ دوران کودکی و نوجوانی را در کشورهای مختلف به سر برده و تجربیات متفاوت و مختلفی را از سر گذرانده است. همین امر سبب و دستمایه‌ی بیشتر نوشته‌های اوست و شرایط انسانی، نویسندگی و زندگی محور اصلی رمان‌های او به شمار می‌آید. آملی در دانشگاه آزاد بروکسل در رشته‌ی متن‌شناسی زبان لاتین عامیانه تحصیل کرده و همچنین عضو هیئت داوران جایزه‌ی دسامبر است. او با نخستین رمانش «بهداشت قاتل» جایزه‌ی ادبی فدور را به دست آورده و تا کنون برنده‌ی چندین جایزه‌ی ادبی شده است.

آملی نوتومب زندگی‌نامه‌ی گرسنگی» [The Life of Hunger (Biographie de la faim)

رمان «زندگی‌نامه‌ی گرسنگی» [The Life of Hunger (Biographie de la faim)] که به نظر می‌رسد پاره‌هایی از زندگی کودکانه‌ی نویسنده را در بردارد، از وفور نعمت و از ولع سخن می‌گوید. از جهان ناشناخته‌ی درون کودکی که بزرگتر از خود می‌اندیشد و فراتر از روابط عادی می‌خواهد. جهانی که گرسنگیِ درونی و میلی گریزناپذیر برای دریافت همه چیز در آن موج می‌زند؛ از شکلات و شیرینی گرفته تا امنیت حضور انسان‌ها و میل به خواستن و خواسته شدن. او با گرسنگی‌ای که محدود به جسم نیست، ذرات هستی را چنان محتاطانه می‌بلعد که چاره‌ای جز خیره و غرق شدن در کلمات و جهان او باقی نمی‌ماند.

در واقع کتاب نوعی دیگر از زیستن و نگاه به زندگی را نمایش می‌دهد و واقعیت‌های وارونه‌ی دنیای بیرون را طوری تشریح می‌کند تا به حقایق پنهان آن دست یابیم. آنجا که می‌گوید: «دلم می‌خواست به آنها بفهمانم چه کسی‌ام؛ متقاعد شده‌ام چه کسی باشم؛ من هجوم امواج بودم. هستی، فقدان اساسی نیستی؛ رود در بالاترین میزان آب، توزیع‌کننده‌ی وجود، قدرتی مورد تمنا».

«مبتلا به ابر گرسنگی» به معنی امکانی بیشتر برای خوشی نیست، بلکه تملک اصل لذت و همان بی‌نهایت است. نوتومب در این کتاب ما را با شکل دیگری از نیاز آشنا می‌کند. آنجا که تقابل بین کمیت و کیفیت اغلب احمقانه به نظر می‌رسد. گویا فقط این نیست که ابر گرسنه اشتهای بیشتری دارد بلکه اشتهایش سختگیرتر است. مقیاسی برای ارزیابی خودمان و این را تنها «دلدادگان بزرگ و هنرمندان وسواسی» می‌دانند. او می‌داند بهترین متحد برای اوج ظرافت طبع، همانا وفور نعمت است و ما را با جهانی غنی مواجه می‌کند تا ظرافت طبع‌مان را بیازماییم و فراتر از نیازهای بدن خویش به پرواز درآییم. جایی که امیال نه‌تنها رفع نمی‌شود بلکه شدت می‌گیرد و آن‌قدر پیش می‌رود که تبدیل به بیماری می‌شود.

«زندگی‌نامه‌ی گرسنگی» ماجرای بیمار رنجوری است که مزه‌ی رنج‎ها را می‌چشد و در داستان‌سرایی خود را و ذهن جستجوگرش را دچار اضطرار لذت‌جویی مدام می‌کند. او اولوهیت خود را در این لذت‌های کوچک باز می‌آفریند: «آیا کافی نیست تکه‌ای شکلات خوب در دهان داشته باشیم تا نه‌تنها به پروردگار معتقد شویم بلکه خود را در حضورش احساس کنیم؟» پروردگار شکلات نیست بلکه رویارویی شکلات است با کامی که قادر باشد به ارزش آن پی ببرد. پروردگار خودِ اوست در حالت التذاذ و یا در موقعیت بالقوه‌ی لذت بردن. اما او تنها الوهیت را در این باز نمی‌یابد. او گرسنه‌ی ترکیب زبان فرانسوی و ژاپنی است و همچنین لحظات شگفت‌انگیز پرش در خلأ و آن سرخوشی بی‌پایان دهکده‌های کوهستانی که جز فتوحات او و در پی آن جزئی از اقلیم وجود ما خواهد شد تا در کشف آزادی او سهیم باشیم. گریختن از هر چیز دلپذیر اما خفقان‌آور زندگی معمول.

نویسنده ما را به خلوت خود می‌برد تا در کنار کوچه و خیابانی بنشینیم و شاهد دگردیسی جهان باشیم و با شهامت منظره‌های خصمانه را بدل به زیباترین‌ها کنیم. روایت او از کودکی و جهان‌بینی ساده‌دلانه‌اش ما را تبدیل به قاصدکی سبک در برابر شکوه و عظمت زندگی می‌کند؛ اما شیدایی چندان نمی‌پاید و زمین قصد پرتاب او به دوردست‌ها را دارد. ترک سرزمین آفتاب تابان خوشایند نیست و او ورود به چین را مثل یک آخرزمان طولانی در مقابل ما قرار می‌دهد. تجربه‌ی آخرزمان نقطه‌ی مقابل ملال است. کسی که شاهد فروپاشی دنیای خویش است، همان‌قدر که متأثر می‌شود سرگرم هم می‌شود. کابوس‌گونگی دائم شبیه نمایش است و غرق شدن، نیرویی دوباره می‌دهد تا با او داستان را دنبال کنیم و کشف و شهود حقایق دیگر را به سهم خود بچشیم و نوع دیگری از گرسنگی را کشف کنیم: «گرسنه‌ی دیگران بودن». دیگرانی که پرچم عشق و امنیت را در ویرانی سرزمین تازه برمی‌افرازند و زیباترین بوسه‌ها را در بحبوحه‌ی جنگ، بر جا می‌گذارند.

این کتاب زندگی‌نامه‌ی کودکیِ نویسنده‌ای است که از همان آغاز، تجربیات بکر زندگی را در قلب کوچکش جا داده و ما را با نگاه شگفت‌اش به دنیا آشنا می‌کند. هر چیزی که تا کنون موفق به دریافت آن در لحظات مشقت‌بار زندگی نشده‌ایم با قلم نوتومب و نگاه تیزبینش به کام ما سرازیر می‌شود و شاید بعد از آن گمان کنیم که چیزی دیگری باقی نمانده است که بخواهیم بازش بیابیم جز اینکه بخواهیم دوباره از زندگی لذت ببریم و این بار آگاهانه شاهد خود باشیم و لذت مضاعف دیدن خود در حین التذاذ را به خویشتن ببخشیم.

[رمان «زندگی‌نامه گرسنگی» با ترجمه فریده مشتاقی و توسط نشر قطره‏‫ منتشر شده است.]

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...
قدرت در هر زمان و مکان نقاب‌هایی مسخ‌شده از چهره‌ی دین می‌سازد و آن را به‌عنوان دین عرضه می‌کند تا ستم خویش را مشروع جلوه دهد... نشان می‌دهد که خوانش ایدئولوژیک از حاکمیت چگونه بر دیدگاه اسلام‌گرایانی همچون ابوالاعلی مودودی و سید قطب تاثیر گذاشته است... بسیاری از حاکمان از شعار «اطاعت از اولی‌الامر» استفاده می‌کنند و افراد جامعه را سرکوب و آزادی آن‌ها را سلب می‌کنند... معترضان از عثمان خواستند که ترک حکومت کند، اما او نپذیرفت و به‌جای حل اعتراضات از طریق دموکراتیک دست به خشونت زد ...
انسان را به نظاره‌ی شاعرانه‌ی اشیا در درونی‌ترین زندگی آنها می‌برد... اراده‌ی خدا را جانشین اراده‌ی خویش می‌کند، و به همین سبب، استقلال مطلق در برابر خلق و وارستگی در برابر اشیا پیدا می‌کند؛ دیگر خلق و اشیا را برای خودشان دوست می‌دارد؛ همان‌گونه که خدا آنها را دوست می‌دارد... انسان به عنوان آفریده‌ی عشق مرکز آزادی است و مغرورانه در برابر خدا و سراسر جهان هستی می‌ایستد. عمق درون او را تنها خدا می‌تواند بخواند! ...
گراس برای تک‌تک سال‌های یک قرن، داستانی به وجود آورده است... از اتفاقات بزرگ و گاه رویدادهای به نظر بی‌اهمیت تا تحولات فنی و اکتشافات علم و تکنولوژی، خودبزرگ‌بینی انسان‌ها، شکنجه و کشتار و در نهایت، شروع‌های دوباره... طوری به جنگ جهانی نگاه می‌کنند که انگار دارند درباره یک بازی فوتبال حرف می‌زنند...دلسردی چپ‌ها از تئودور آدورنو، تیراندازی به رودی دوچکه، محرک جنبش دانشجویی آلمان، ملاقات پل سلان و مارتین هایدگر ...
اکنون می‌توانند در زندگی زمینی خود تأمل کنند، گناهان و خطاهای خود را خود داوری کنند... نخست غرور است و حسد و خشم؛ در پی آنها تنبلی، خست، شکم‌پرستی و شهوت‌رانی... خدا دل‌هایی را که میان خود برادرند برکت می‌دهد. این راز ارواح است که زندگی آنها عین زندگی خداست... رفیق نوش‌خواری‌ها و سرگردانی‌های خود را ملاقات می‌کند. هردو، خوشحال از بازیافتن یکدیگر، از گذشته‌ی مشترک خود یاد می‌کنند ...