وقتی رویا لباس واقعیت می‌پوشد | الف


بازگشت به زمان گذشته یا سفر به آینده و تغییر مسیر وقایع به سویی متفاوت از آن‌چه رقم خورده‌اند یا پیش خواهند آمد، رؤیایی است که همیشه با انسان همراه بوده و او را به قصه‌پردازی درباره‌ی آن وداشته است. ایده‌ی ماشین زمان از همین حسرت انسان درباره‌ی سفر در زمان می‌آید؛ همین نیاز به برگشتن به گذشته و اصلاح خطاها و پیشگیری از اتفاقات ناگوار آن یا رفتن به آینده و دیدن کسانی که اکنون در زندگی او حضور ندارند یا تجربه‌ی وقایعی که انتظارش را می‌کشند.

«پیش از آنکه قهوه سرد شود» [Before the Coffee Gets Cold] اثر توشیکازو کاواگوچی [Toshikazu Kawaguchi]

درام و داستان همواره بستر مناسبی برای پروبال دادن به چنین تخیلی بوده‌اند و گاه بسیار گسترده‌تر از هنرهای دیگر در این عرصه پیش رفته‌اند، زیرا متن قصه و نمایش ظرفیت درج حجم وسیعی از خواب‌ها، خلسه‌ها و رؤیاها را دارد و به آدمی مجال پرواز در جهانی عاری از قید و بندهای مرسوم زمانی و مکانی را می‌دهد. سودای سفر در زمان گرچه هیچ‌گاه طبق اراده‌ی انسان پیش نرفته، اما محال مطلق نیز فرض نشده و بشر همواره در پی ابزار و امکانات تحقق آن بوده است. اما اگر این رؤیا جامه‌ی واقعیت بپوشد، انسان چه‌قدر خواهد توانست از آن برای بهبود زندگی کنونی‌اش بهره بگیرد و در این سفر تا کجا پیش خواهد رفت و چه محدودیت‌هایی خواهد داشت؟ این‌ها پرسش‌هایی است که محور ماجراهای کتاب «پیش از آن‌که قهوه سرد شود» [Before the Coffee Gets Cold] اثر توشیکازو کاواگوچی [Toshikazu Kawaguchi] را تشکیل می‌دهد.

رمان چند بخش مختلف را شامل می‌شود که مبنای تقسیم‌بندی‌شان روابط آدم‌هایی است که به داستان وارد می‌شوند؛ عاشق و معشوق، زن و شوهر، خواهرها و مادر و فرزند. هر کدام از این زوج‌ها با مسأله‌ای حل‌نشده و بغرنج در روابط‌شان مواجه شده‌اند. بن‌بستی که رابطه را به پایان رسانده یا به نقطه‌ای برگشت‌ناپذیر سوق داده، دوری‌ای که طاقت‌شان را برای دیدن شخص مهم زندگی‌شان طاق کرده، یا عدم‌تفاهمی که از پریشانی ذهن و فراموشی وقایع تأثیرگذار در رابطه نشأت گرفته است. آدم‌ها به نقطه‌ی عطف روابط‌شان رسیده‌اند، جایی که دیگر نمی‌توان به مناسبات سابق بازگشت و روال‌های قدیمی را پی گرفت. این شخصیت‌ها وصف مکانی را شنیده‌اند که با سازوکارهایی آن‌ها را قادر می‌سازد به گذشته یا آینده سفر کنند و بتوانند به مرور رویدادهایی بپردازند که آن‌ها را به این نقطه رسانده یا به جایی دیگر خواهد برد و در این مسیر شاید بتوانند چیزهایی را تغییر دهند. این مکان کافه‌ای قدیمی است که به سبب همین امکانش در جابه‌جایی آدم‌ها در زمان معروف شده است.

کافه‌ی فونیکولی فونیکولا به مردم مجال سفر در زمان می‌دهد و به همین خاطر صف‌های درازی پشت در آن تشکیل می‌شود. اما پیدا کردن کسی که توانسته باشد سفری به عمق زمان در این کافه انجام داده باشد و حالا آن را برای دیگران تعریف کند چندان هم ساده نیست. علت چنین امری، قوانین دست‌وپاگیر و دشوار سفر در این کافه است. آدم‌ها تنها کسانی را در این مسافرت می‌توانند ببینند که پیش از این مشتری کافه بوده باشند یا حداقل یک بار در آن حضور پیدا کرده باشند. مسافران زمان توان تغییر چیزی را ندارند، چون در آن صورت زمان حال هم شکل دیگری پیدا می‌کند و حتی ممکن است موجودیت آن‌ها زیر سؤال برود. به طور مثال، پیشگیری از آشنایی و ازدواج پدرومادر در گذشته مانع تولد مسافر زمان کنونی می‌شود. بنابراین آدم‌ها نباید با تصور جابه‌جایی سیر و شکل رویدادها در زمان سفر کنند. این مسأله برای بسیاری از داوطلبان سفر در نگاه اول منطقی و مقبول به نظر نمی‌آید، اما وسوسه‌ی دیدن دوباره‌ی اتفاقات، حتی اگر نتوان از وقوع دوباره‌شان جلوگیری کرد، در نهایت همه را به سمت این مسافرت سوق می‌دهد.

روابط در این رمان همانند آن چه در بخش آغازین دیده می‌شود، همواره با خلأهایی مواجه‌اند. بخش اول به اتمام رابطه‌ی دو معشوق در کافه فونیکولی فونیکولا می‌پردازد. زن جوانی که مدیر پروژه‌های یک شرکت فن‌آوری اطلاعات است و فومیکو نام دارد از این پایان رابطه دلشکسته و خشمگین است و می‌خواهد به گذشته برگردد تا شاید رابطه‌اش را با مردی که ترکش کرده و برای کار به آمریکا رفته، ترمیم کند. فومیکو با هیرای، مشتری همیشگی کافه و کازو، پیشخدمت، درباره‌ی اتفاقی که در همین کافه تجربه کرده می‌گوید و اصرار در سفر به زمانی که از دست رفته دارد، تا شاید بتواند مرد مورد علاقه‌اش را از رفتن منصرف کند. گفت‌و‌گوی میان‌ آن‌ها درباره‌ی قواعد این سفر به درازا می‌کشد، اما در نهایت این سفر به شکلی اتفاق می‌افتد. تجربه‌ی وقوع دوباره‌ی ماجراها و این‌که ممکن است در هر لحظه از این سفر اتفاقی متفاوت از آن چه انتظار می‌رفته رخ بدهد، بر هیجان آن می‌افزاید و کنجکاوی مخاطب را برای همراهی تا انتهای آن برمی‌انگیزد.

در بخش‌های دیگر داستان، آدم‌ها با حسرت دیدار عزیزترین کسی که در زندگی دارند دست‌وپنجه نرم می‌کنند. این مسأله در بخش سوم و چهارم کتاب رخ می‌دهد و یکی از آدم‌ها را به گذشته و جایی می‌برد که رابطه‌اش صدمه دیده و دیگری را به آینده‌ای می‌رساند که در آن بتواند با دختری که هنوز آن را نزاییده، گفت‌وگو کند. در این بخش‌ها، سفر به نقاط مختلف زمان، تنها برای تسکین درد تنهایی و تحمل خلأ وجود دیگری صورت می‌گیرد. آن دیگری که امکان حضورش در زمان حال به‌هیچ‌وجه ممکن نیست و مسافرت به زمان تنها یک دلگرمی کوچک برای طرف مقابل او فراهم می آورد.

کاواگوچی در رمان «پیش از آن‌که قهوه سرد شود» با سلاح تخیل به جنگ با گذر سرد و بی‌رحم زمان می‌رود. زمانی که در سیر برگشت‌ناپذیر خود از کنار بسیاری از رؤیاهای انسان با بی‌اعتنایی می‌گذرد. نویسنده تلاش می‌کند جایی را برای چنین مکاشفه‌ی زمانی برگزیند که محل همنشینی آدم‌ها و برقراری مناسباتی همدلانه برای آن‌هاست. کافه‌ای که مأمن انسان‌های خسته از روزمرگی و زخم‌خورده از تنهایی است. جایی که حتی اگر ماشین زمان، یا صندلی جادویی برای فرورفتن در ابعاد مختلف زمان هم نداشته باشد، با خیال‌پردازی و رؤیاپروری آدم‌ها همراهی می‌کند و در تسکین دردهایی که زمان به آن‌ها تحمیل کرده یاری‌شان می‌رساند. این کافه در ته کوچه‌ای بلند و باریک، پذیرای خاطر خسته‌ی همه‌ی آن‌هایی است که از رکود و سردی اکنون به تنگ آمده‌اند و هوس رفتن به آینده یا بازگشت به گذشته دارند تا رنگی از هیجان به زندگی خود ببخشند.

............... تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...
شاید بتوان گفت که سینما غار پیشرفته‌ افلاطون است... کاتلین خون‌آشامی است که از اعتیادش به خون وحشت‌زده شده است و دیگر نمی‌خواهد تسلیم آن شود. به‌عنوان یک خون‌آشام، می‌داند که چگونه خود را از بین ببرد. اما کازانووا می‌گوید: «به این راحتی هم نیست»... پدر خانواده در همان آغاز شکل‌گیری این بحران محل را به‌سرعت ترک کرده و این مادر خانواده است که بچه‌ها را با مهر به آغوش کشیده است. اینجاست که ما با آغاز یک چالش بزرگ اخلاقی مواجه می‌شویم ...
فنلاند امروز زنده است بخاطر آن وسط‌باز. من مخلص کسی هستم که جام زهر [پذیرش قطعنامه برای پایان جنگ 8ساله] را به امام نوشاند. من به همه وسط‌بازها ارادت دارم. از مرحوم قوام تا مرحوم هاشمی. این موضوع روشنی است که در یک جایی از قدرت حتما باید چنین چیزهایی وجود داشته باشد و اصلا نمی‌توان بدون آنها کشور را اداره کرد... قدرت حرف زدن من امروز از همان معترض است و اگر الان داریم حرف می‌زنیم به خاطر آن آدم است که به خیابان آمده است ...