«دستگاه نظری تفسیرگرایی پرگمتیستی» پنجمین جلد از مجموعه کتاب‌های دستگاه‌ نظری به قلم حسین ابوالحسن تنهایی است که توسط انتشارات اندیشه احسان در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

دستگاه نظری تفسیرگرایی پرگمتیستی حسین ابوالحسن تنهایی

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، همانطور که نویسنده در پیشگفتار بیان می‌کند این کتاب در حقیقت تلفیق سه موضوع با هم هست که در در ابتدا قرار بر این بوده که هر کدام به شکل اثری مستقل منتشر شوند؛ نخست دستگاه نظری خود مولف(جامعه‌شناسی تفسیری پرگمیتستی) دیگر جامعه درون/برون ساخت و سرانجام نظریه قشربندی اجتماعی.

در ابتدای این کتاب نیز مانند جلدهای گذشته شرحی مرتبط با مجموعه دستگاه‌ نظری که در آن مهم‌ترین مفاهیم مرتبط با کلیت مباحث توضیح داده شده، برای خوانندگان آورده شده است و در ادامه نویسنده در 4 بخش به طرح بحث می‌پردازد.

تنهایی در فصل نخست با عنوان دستگاه نظری تفسیری پرگمتیستی به سراغ جنبه‌های نظری بحث رفته و مواردی مانند رویکرد طبیعت‌گرایی دیالکتیکی، دستگاه نظری تفسیری پرگمتیستی، اصطلاح پرگمتیسم، نسبت جامعه‌شناسی تاریخی، رویکرد تحلیل و اسلوب‌شناسی دیالکتیکی، جوامع درون ساخت/برون ساخت، قشر بندی اجتماعی، تعلق طبقاتی، هراس طبقاتی و چیستی جامعه را شرح می‌دهد.

در بخش خلاصه مفاهیم این فصل می‌خوانیم: «منش اجتماعی در انواع کنش‌های نانمادی، بنا بر نوع معرفت‌شناسی هر جامعه و متناسب با نوع ساخت قشربندی آن جامعه، چارچوبی می‌شود که طبقه فرودست و اقشار و عناصر داخلی آن را در خدمت اهداف و خواست‌های طبقه فرادست و اقشار داخلی آن قرار می‌دهد، بی آن که آن‌ها بدانند که به چنین خدمتی گماشته شده‌اند. منش خلاق، در تفسیر تازه کنش پیوسته، امکان تبدیل رابطه طبقاتی کم‌همیار به جوامع پرهمیار را داراست. فرآیند تشکیل گفتمان معرفت‌شناسی هر قوم و تمدنی در بستر فرآیند جامعه‌ای اجتماعی شدن آن قوم و کنش پیوسته آنان رخ می‌دهد.»

مولف پس از مرور مباحث نظری در بخش نخست کتاب در فصل دوم به سراغ روش‌شناسی، معرفت‌شناسی و شیوه‌شناسی متون تاریخی می‌رود. مباحثی مانند پارادیم برآیش‌گرایی، ویژه‌گرایی تاریخی، گفتمان تاریخی دین، استراتژی منطق مطالعات تاریخی، استراتژی معرفت‌شناختی، مدلی امیک یا پژوهیده‌نگر، مدل اتیک یا پژوهنده‌نگر، مدل گونه‌های پویایی و توسعه از جمله موضوعات این فصل هستند.

مروری در برخی نمونه‌های تاریخی عنوان فصل سوم کتاب است که نویسنده در آن به نمونه‌های تاریخی جوامع درون/ برون ساخت باستانی چین، اسلام و هند و قشربندی آن‌ها پرداخته است. در بخشی از این فصل می‌خوانیم: «ویژگی دورن‌ساختی جامعه چین بستری را فراهم کرد تا تضاد و تبعیض طبقاتی و ظلم رفته بر فرودستان به مهم‌ترین دغدغه روشنفکران و فلاسفه تبدیل شد، برخلاف جوامع برون ساخت که مظلمه فرودستان هیچ کمکی از فرادستان دریافت نکرد و فلاسفه حامی فرودستان یا کشتار می‌شدند یا اعدام. کنفسیوس‌گرایی بر بستر چنین ویژگی تاریخی درون‌ساختی جامعه چینی، به دنبال آن بود تا وحدت و یگانگی را در میان مردم به شیوه‌ای که با مقتضیات جامعه هم‌خوانی داشته باشد، فراهم آورد. گرایش به وحدت در چین تبدیل یک سنت آرمانی درون ساختی شده بود.»

جامعه ایرانی عنوان فصل چهارم کتاب است. در این بخش جامعه باستانی ایران از آغاز تا پایان ساسانی و پس از آن با نگاهی کوتاه به جنبش شعوبیه و در ادامه ایران در دوره پهلوی اول بررسی می‌شود. جامعه پیشاآریانی، جامعه آریایی‌ها، ویژگی برون‌ساختی در الیگارشی هخامنشی، جنبش گئومات، ایران پساساسانی، جنبش اهل تسویه، جنبش اهل تفضیل و رضا شاه به دنبال نظمی بورژوانه و پیکربندی طبقه فرادست از جمله موضوعات مورد بحث در این بخش هستند.

تنهایی همچنین بخش پایانی کتاب را به پیوستی اختصاص داده است که در آن عناوین چند مصاحبه و یادداشت پیرامون دستگاه نظری تفسیری پرگمتیستی، جوامع درون ساخت/برون ساخت، مدل قشربندی فرادست/فرودست، گفتمان مطالبه‌گری در ایران و جامعه‌شناسی درمانی آورده شده است.

کتاب «دستگاه نظری تفسیرگرایی پرگمتیستی» به قلم ح.ا. تنهایی در 316 صفحه، شمارگان 500 نسخه و قیمت 94 هزار تومان از سوی انتشارات اندیشه احسان روانه بازار نشر شده است.

................ هر روز با کتاب ...............

انقلابی‌گری‌ای که بر من پدیدار شد، حاوی صورت‌های متفاوتی از تجربه گسیختگی و گسست از وضعیت موجود بود. به تناسب طیف‌های مختلف انقلابیون این گسیختگی و گسست، شدت و معانی متفاوتی پیدا می‌کرد... این طیف از انقلابیون دیروز بدل به سامان‌دهندگان و حامیان نظم مستقر می‌شوند... بخش زیادی از مردان به‌ویژه طیف‌های چپ، جنس زنانه‌تری از انقلابی‌گری را در پیش گرفتند و برعکس... انقلابی‌گری به‌واقع هیچ نخواستن است ...
سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...
شاید بتوان گفت که سینما غار پیشرفته‌ افلاطون است... کاتلین خون‌آشامی است که از اعتیادش به خون وحشت‌زده شده است و دیگر نمی‌خواهد تسلیم آن شود. به‌عنوان یک خون‌آشام، می‌داند که چگونه خود را از بین ببرد. اما کازانووا می‌گوید: «به این راحتی هم نیست»... پدر خانواده در همان آغاز شکل‌گیری این بحران محل را به‌سرعت ترک کرده و این مادر خانواده است که بچه‌ها را با مهر به آغوش کشیده است. اینجاست که ما با آغاز یک چالش بزرگ اخلاقی مواجه می‌شویم ...