چاپ ششم کتاب «درآمدی بر جامعه‌شناسی زبان» تألیف یحیی مدرسی به همت پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی به بهای ۹۸ هزار تومان به تازگی منتشر شد. چاپ اول این اثر در سال ۱۳۶۸ منتشر شده بود.

درآمدی بر جامعه‌شناسی زبان یحیی مدرسی

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایلنا، زبان، پدیده‌ای است اجتماعی که زمان پیدایش آن به زمان شکل گرفتن نخستین اجتماعات انسانی برمی‌گردد. در واقع، زبان یکی از ضرورت‌های زندگی اجتماعی است و به کارگیری آن یکی از ویژگی‌های انسان اجتماعی به شمار می‌آید. از هنگامی که انسان برای ادامه حیات و بقاء خود به زندگی اجتماعی روی آورد، ناگزیر به نوعی نظام ارتباطی برای پیام‌رسانی نیز نیازمند شد و بدین ترتیب، زبان در کلی‌ترین مفهوم و ابتدایی‌ترین شکل آن پدید آمد.

به نظر برخی از محققان، این ابزار ارتباطی روزگاری از نشانه‌های حرکتی یا دیداری و زمانی از نشانه‌های آوایی یا شنیداری و در یک دوره میانی، از هر دو استفاده کرده است. با پیدایش خط و نوشتار، پیام‌رسانی ابعاد تازه و گسترده‌ای پیدا کرد و امکان حفظ و انتقال تجربیات و میراث علمی و فرهنگی انسان در طول زمان و پهنه مکان فراهم گشت.

«درآمدی برجامعه‌شناسی زبان» اثری از یحیی مدرسی (-۱۳۲۴)، کوششی مقدماتی برای آشنا ساختن خوانندگان فارسی زبان به‌ویژه دانشجویان رشته‌ی زبان‌شناسی با مسائل بنیادی جامعه‌شناسی زبان است. در این راستا، نویسنده کوشیده است تا مباحث پیچیده علمی در سطحی مقدماتی و تاحد امکان، به زبانی ساده و خالی از ابهام مطرح شود و از این رو، در بخش‌های گوناگون کتاب، در کنار مباحث نظری و در راستای روشن‌تر شدن آن‌ها، نمونه‌هایی از پژوهش‌های تجربی انجام شده نیز آمده‌است.

همچنین کوشش شده است که مسائل مختلف از جنبه‌های گوناگون بررسی شوند. کتاب در هفت فصل نگاشته‌شده و در هر فصل مبحثی در رابطه با جامعه‌شناسی زبان را مطرح کرده است.

در پیشگفتار چاپ اول این اثر هم آمده است: کتاب حاضر، کوششی است مقدماتی برای آشنا ساختن خوانندگان فارسی زبان به ویژه دانشجوویان رشته زبان‌شناسی با مسائل بنیادی جامعه‌شناسی زبان. در این راستا نویسنده کوشیده است تا مباحث پیچیده علمی در سطحی مقدماتی و تا حد امکان، به زبان ساده و خالی از ابهام مطرح گردد و به همین جهت در بخشهای گوناگون کتاب در کنار مباحث نظری و در جهت روشن‌تر شدن آن‌ها، نمونه‌هایی از پژوهشهای تجربی انجام شده نیز ارائه گردیده است. همچنین کوشش شده است که مسائل مختلف، از جنبه‌های گوناگون مورد توجه و بررسی قرار گیرند.

چاپ سوم این اثر در واقع ویرایشی جدید از این اثر محسوب می‌شد که تنها بخشی از خواست نویسنده، یعنی بازبینی و ویرایش صوری (تغییر فونت، تغییر الگوی پانویس ها، ارجاعات، جدول ها، نمودارها و…) و نیز تغییرات محتوایی محدود (افزودن پاره‌ای مطالب در بخشهایی از کتاب) عملی شده است.

در ادامه بخشی از فصل پنجم با عنوان زبان‌های میانجی را می‌خوانید: زبان‌شناسان زبان میانجی را زبانی دانسته‌اند که به عنوان وسیله ارتباط میان افرادی به کار می‌رود که زبان مادری مشترکی ندارند و هر یک به زبان متفاوتی سخن می‌گویند (ترادگیل، ۱۹۷۴). در نخستین تعریف‌هایی که برای زبان میانجی ارائه گردید، بر این نکته تأکید شد که زبان میانجی، زبان مادری هیچ یک از افرادی که آن را به کار می‌گیرند، نیست. یعنی هرگاه گویندگان بومی زبان الف بخواهند از طریق زبان ج با گویندگان بومی زبان ب ارتباط برقرار کنند، زبان ج که زبان مادری هیچ یک از دو گروه درگیر در برخورد نیست، زبان میانجی محسوب می‌گردد. اما در تعریف‌های جدیدتر، مفهوم زبان میانجی تحول یافته و این اصطلاح در معنی گسترده‌تری به کار گرفته شده است. به عنوان مثال مطابق تعریف گرین‌برگ (۱۹۶۵) زبان میانجی می‌تواند زبان مادری یکی از دو طرف درگیر در ارتباط باشد. و این همان تعبیری است که برخی دیگر از زبان‌شناسان نیز از زبان میانجی به دست داده‌اند.

................ هر روز با کتاب ...............

سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...
شاید بتوان گفت که سینما غار پیشرفته‌ افلاطون است... کاتلین خون‌آشامی است که از اعتیادش به خون وحشت‌زده شده است و دیگر نمی‌خواهد تسلیم آن شود. به‌عنوان یک خون‌آشام، می‌داند که چگونه خود را از بین ببرد. اما کازانووا می‌گوید: «به این راحتی هم نیست»... پدر خانواده در همان آغاز شکل‌گیری این بحران محل را به‌سرعت ترک کرده و این مادر خانواده است که بچه‌ها را با مهر به آغوش کشیده است. اینجاست که ما با آغاز یک چالش بزرگ اخلاقی مواجه می‌شویم ...
فنلاند امروز زنده است بخاطر آن وسط‌باز. من مخلص کسی هستم که جام زهر [پذیرش قطعنامه برای پایان جنگ 8ساله] را به امام نوشاند. من به همه وسط‌بازها ارادت دارم. از مرحوم قوام تا مرحوم هاشمی. این موضوع روشنی است که در یک جایی از قدرت حتما باید چنین چیزهایی وجود داشته باشد و اصلا نمی‌توان بدون آنها کشور را اداره کرد... قدرت حرف زدن من امروز از همان معترض است و اگر الان داریم حرف می‌زنیم به خاطر آن آدم است که به خیابان آمده است ...