مشنگ اقتصادی | اعتماد
فلوبر علیه انسان اقتصادی نیست بلکه علیه آنهایی است که فکر میکنند اقتصادی هستند و با هر کنشی همسو.
اتودی که فلوبر برای «تربیت احساسات» زد و آن را تغییر داد در «بووار و پکوشه» [Bouvard et Pecuchet] عینیت بخشید و تجلی یافت. آنجا هانری و ژول بودند که فلوبر به حالات درونی و خصایص آنها پرداخت که در نهایت آن را پس زد و به فردریک تبدیل کرد.
![گوستاو فلوبر بووار و پکوشه» [Bouvard et Pecuchet]](/files/163582164941199047.jpg)
اما در بووار و پکوشه دو شخصیت خلق کرد که چندان درونی و عمیق نیستند و مدام سعی در آزمون و خطا دارند و از شهر به روستا میروند تا خود را اثبات کنند. بووار و پکوشه اثری ناتمام از نویسنده است که دو شخصیت آن در یک روز یکشنبه با هم آشنا میشوند و به اشتراک و سلیقه یکدیگر صحه میگذارند و با هم در سودای کار و کسب درآمد شریک میشوند. با وجود امکانات و سهمالارث خوبی که به بووار میرسد، آنها به سرانجامی نمیرسند و مدام شکست میخورند. هر آنچه فلوبر در تربیت احساسات به دنبال تربیت ذهن خواننده برای مواجهه با یک امر انقلابی و تاریخی از یک زاویه جدید و علمی بود در اینجا تمام مسائل تئوریک را به سخره گرفته و در هجو آن قلم زده است.
در ذهن و کاغذ همه چیز برای آن دو به خوبی جلو میرود ولی در عمل و اجرا خیر. بحث اینکه جهان در برههای از زمان که ایمان و موجودیت خدا را زیر سوال برد و به کنار نهاد، چه دستاوردی در پی داشت، حدیث مفصلی است که باید مدتها مورد بحث و مداقه قرار گیرد؛ اینکه خدا رفت و جایش هیتلر آمد یا در آن سو لنین و استالین ظهور کردند و در سوی دیگر موسولینی حاصل آن شد. تفکر درباره این امر یقه بووار و پکوشه را هم میگیرد، آنجا که با کشیش بحث میکنند و تورات را زیر سوال میبرند و باز شدن آسمان و دریا را با لحنی طعنهآمیز به رخ کشیش میکشند. آنها از کجا به این سوالات رسیدهاند؟ از جایی که شروع کردن به خواندن. اما چه خواندند؟ یکسری سادهساز و مباحث تئوری و عقیم در اجرا... بووار و پکوشه خوبند؟ چرا خوبند؟ چون بیآزارند و مدام به شکل مظلومانه و با تبحر فلوبر خرابکاری میکنند و خواننده را به تبسم وا میدارند و با پشتکار مثال زدنی از یک تجربه به تجربه دیگر روی میآورند؟ خیر، بووار و پکوشه آدمهایی به شدت سطحی، حراف و علیه انسان اقتصادی هستند که بعد از انقلاب صنعتی فرانسه و احداث راهآهن خود را به عنوان رهبران اقتصادی معرفی کردند و آن رهبران اقتصادی زیباییشناسی و ذوق و سلیقه را نه بسان یک امر لوکس و اشرافی بلکه به عنوان یک ضرورت در جهت زندگی بهتر و حس بهتر و بهرهوری پدید آوردند.
بووار و پکوشه انسان اقتصادی نیستند و همان اول رمان خود را لو میدهند و از شهر گلهمند هستند و این میشود وجه مشترک آن دو تا به اطراف و روستا پناه ببرند، غافل از اینکه بعدا در مناسبات و بده بستان روستاییها گرفتار میشوند. این دستاورد در کل جهان فلوبر از دید منتقدان او مغفول ماند و فقط لزوم درک تاریخ و پیوند آن به رمان مجددا بهانهای شد تا مدام به فلوبر بتازند. لذا اگر فقط به یک سری کلیات و ارجاعات مکرر بسنده کنیم که نیت فلوبر در این کتاب مضحکه فلسفه است و دارد روحیه بورژوازی را نقد میکند و زیر سوال میبرد به بیراهه رفتهایم و اینگونه نیست و بورژوازی این قدر الکن و بیدست و پا نبود که نمایندههایش بووار و پکوشه باشند. فلوبر علیه انسان اقتصادی نیست بلکه علیه آنهایی است که فکر میکنند اقتصادی هستند و با هر کنشی همسو و در الاکلنگ عقلانیت و مشنگی دست و پا میزنند. به طوری که بووار و پکوشهاش در ابتدا کشیش را زیر سوال میبرند ولی در نهایت با پیام کلیسا در شب عید از خودکشی دست برمیدارند و به مذهب پناه میآورند. هر چند کتاب ناتمام است اما این دو تمام و کمال در زمان پدید آمده و حدی والاتر از نسخهبرداری و نشستن بر جای اول ندارند.
................ تجربهی زندگی دوباره ...............
