آموختن مرگ؛ آموختن زندگی! | الف


فیلیپ دوبوآ [Dubois, Philippe J] پرنده‌شناس، بوم‌شناس و نویسنده‌ی فرانسوی از کودکی شیفته‌ی پرندگان بوده و از این رو پس از پایان تحصیلاتش به‌عنوان دندانپزشک جراح به پاریس رفت تا در آنجا بوم‌شناسی بخواند. این مرد 65 ساله مدیر قدیمی‌ترین انتشارات کتاب‌های طبیعت در فرانسه است. وی برای تماشای پرندگان به سرتاسر جهان سفر کرده و چندین کتاب درباره‌ی تغییر اقلیم و تنوع زیستی نوشته است. بنیان‌گذاری کمیته‌ی ملی تأیید حضور گونه‌های کمیاب در فرانسه نیز از دیگر فعالیت‌های وی در این زمینه است.

فلسفه پرندگان» [A short philosophy of birds] اثر فیلیپ دوبوآ [Dubois, Philippe J] و الیز روسو [Rousseau, Élise]

الیز روسو [Rousseau, Élise] نیز روزنامه‌نگاری علاقه‌مند به فلسفه، کارشناس ارشد ادبیات و نویسنده‌ی کتاب‌هایی درباره‌ی طبیعت و جانوران و فعال محیط زیست و حامی حیوانات است. او علاوه بر روزنامه‌نگاری، نویسنده و تصویرگر چندین کتاب مصور، درسی یا مستند درباره‌ی محیط زیست، تنوع زیستی، جانوران وحشی و اهلی است و برای این فعالیت‌ها جوایزی را کسب کرده است. این دو نفر که سال‌های عمرشان را به تماشای پرندگان گذرانده‌اند در کتاب «فلسفه پرندگان» [A short philosophy of birds] به ما می‌آموزند که تأمل در زندگی این گروه از موجودات نکات ارزشمند بسیاری را به ارمغان می‌آورد.

نسخه اصلی این کتاب سال ۲۰۱۹ توسط انتشارات WH آلن در لندن منتشر شده و ترجمه‌ی آن یکی از عناوین مجموعه «کتابخانه تاریخ طبیعی» است که توسط نشر نو به چاپ رسیده است. کتاب شامل 22 درسی است که این پرنده‌شناس و ‌فیلسوف درباره‌ی گسستگی انسان از طبیعت و برقراری دوباره‌ی این پیوند به ما می‌دهند. نویسندگان، مقدمه‌ی اثر خود را با این ‌نکته شروع کرده‌اند که پرندگان در داستان‌ها و افسانه‌ها، اغلب حامل دانش، پیام یا فکر جدیدی هستند و موریس مترلینگ نویسنده بلژیکی هم در نمایشنامه «پرنده‌ی آبی» خود برای نمایش شادی از آنها استفاده کرده است.

پذیرش آسیب‌پذیری‌مان، درسی در برابری، پیروی از ضرباهنگ طبیعت، بر سر حس جهت‌یابی‌مان چه آمد؟، راستی خانواده چیست؟، شجاعت حقیقی چه ربطی به عشق دارد؟، سرشار زیستن زندگی، زیباکردن جهان، راه رهایی، مسأله‌ی وفاداری، آیا کنجکاوی پرنده را به کشتن می‌دهد؟، چرا سفر می‌کنیم؟، بازی قدرت، لذت‌های ساده، هوش چیست؟، فراسوی نیک و بد، آیا باید از سایه خودمان بترسیم؟، لهجه‌ها و غریبگی، عشق‌ورزی، زیبایی چه می‌تواند به ما بگوید؟ و آموختن مرگ آموختن زندگی عناوین فصول این کتابند. همچنین کتاب با پس‌گفتار، پیوستی شامل نام‌نامه پرندگان و یک نمایه در بخش پایانی از تکمیل اطلاعاتی سودمند بهره برده است.

در کتاب «فلسفه پرندگان» از پرندگانی نام برده‌ شده که بیشترشان در ایران هم زندگی می‌کنند و بسیاری از آنها گونه‌های آشنایی چون قمری، یاکریم، کبوتر، گنجشک، سار، توکا، کلاغ، زاغی، خروس، پرستو، مرغابی و کاکایی هستند که ما بارها در طول عمرمان آنها را دیده‌ایم. در پایان کتاب جدولی شامل نام‌های فارسی، انگلیسی و علمی این پرندگان آمده و هر جا نیاز به توضیح بیشتر بوده مترجم در پانویس آن را به خوبی ارائه داده است.

وال استریت ژورنال درباره‌ی این اثر نوشته است: «این کتاب کوچک شما را از توانایی‌های پرندگان حیرت‌زده می‌کند. از زندگی آنها می‌توان درس‌هایی نویدبخش برای مقابله با چالش‌های بشر امروز آموخت.» رِینوروین، نویسنده‌ی «شوره راه» درباره‌ی کتاب «فلسفه پرندگان» گفته است: «این کتاب گوهری است کوچک. بیرون کشیدن این همه نکته‌ی عمیق از دنیای پردار پرندگان ستودنی است. استیون ماس، نویسنده‌ی «زندگی‌نامه‌ی سینه‌سرخ» نیز در این باره گفته است: «نگاهی افسونگر و پرنکته و تفکربرانگیز به پرندگان و رفتارشان که هم بازتاب طرز زندگی ماست و هم با درس‌هایی که برای زندگی دارد بر سرنوشت ما تأثیر می‌گذارد.» پیتر وُلبن، نویسنده‌ی «زندگی بنیان درختان» نیز این اثر را رخشان، جادویی و گیرا دانسته و افزوده که مطالب آن نگاهش را به پرندگان برای همیشه عوض کرده است.

خواننده در این کتاب به اطلاعات تازه و جالبی درباره‌ی زندگی پرندگان دست می‌یابد که دانستن آن خود بازکردن رشته‌ی جدیدی از افکار و اندیشه‌ها در راستای زیستِ بهتر را به همراه دارد. اینکه پرندگان چگونه زندگی خود را مدیریت می‌کنند؛ آیا آنها به جفت خود وفادارند یا روابط عاشقانه‌ی پرشمار دارند؛ دلیل مسافرت‌های اصلاح‌پذیر بعضی از آنان و خانه‌نشینی جان‌سخت گروهی دیگرشان چیست؛ آیا ترجیح می‌دهند از بچه‌ها تا زمان بلوغ مراقبت کنند یا آنها را به سمت استقلال هدایت می‌کنند؛ چرا قمری‌های نر در وظایف خانه‌داری سهم دارند در حالی که آبچلیک‌های نر بسیار خودبرترپندارند؛ چگونه با نیروهای طبیعی چون باد و باران و شب و روز زندگی می‌کنند و بسیاری دیگر از این دست دانستنی‌ها محتوای جذاب این کتاب را به خود اختصاص داده است.

در بخشی از کتاب می‌خوانیم:

«چنانچه پرندگان را با دقت تماشا کنیم می‌بینیم که وقتی به مرغ‌ها یا کبوترها آزادی کامل داده می‌شود، از مرغدانی یا کبوترخانه نمی‌گریزند. در هوای نامساعد یا زمانی که خطری حس کنند در آنجا پناه می‌گیرند. به این ترتیب، از امنیت سقف بالای سرشان و آب و غذا برخوردار می‌شوند، اما می‌توانند روزها را هر طور که بخواهند بگذرانند و در تحرکات‌شان مستقل باشند. در مورد انسان هم همین‌طور است. اگر آزاد باشیم، فرار نمی‌کنیم. اگر در خانه و کانون خانواده شاد باشیم، همیشه به آن باز خواهیم گشت. بهترین راه نگه‌داشتن یا محافظت از کسی بی‌تردید آن است که لانه را برایش خوشایند کنیم تا بخواهد به آن بازگردد...»

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

راسکلنیکوف بر اساس جان‌مایه‌ای از فلسفه هگل دست به جنایت می‌زند... انسان‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کند: نخست انسان‌های عادی که می‌بایست مطیع باشند و حق تجاوز از قانون را ندارند و دوم انسان‌های که او آن را «مافوق بشر» یا غیرعادی می‌نامد و اینان مجازند که برای تحقق اهداف والای خود از قانون عدول کنند... به زعم او همه‌ی قانون‌گذاران و بنیان‌گذاران «اصول انسانیت» به نوعی متجاوز و خونریز بوده‌اند؛ ناپلئون، سولن و محمد را که از او تحت عنوان «پیامبر شمشیر» یاد می‌کند از جمله این افراد استثنایی می‌‌داند ...
انقلابی‌گری‌ای که بر من پدیدار شد، حاوی صورت‌های متفاوتی از تجربه گسیختگی و گسست از وضعیت موجود بود. به تناسب طیف‌های مختلف انقلابیون این گسیختگی و گسست، شدت و معانی متفاوتی پیدا می‌کرد... این طیف از انقلابیون دیروز بدل به سامان‌دهندگان و حامیان نظم مستقر می‌شوند... بخش زیادی از مردان به‌ویژه طیف‌های چپ، جنس زنانه‌تری از انقلابی‌گری را در پیش گرفتند و برعکس... انقلابی‌گری به‌واقع هیچ نخواستن است ...
سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...