استفان لاکروا نویسنده این اثر که استاد علوم سیاسی و از برجسته‌ترین خاورمیانه‌شناسان جهان است می‌کوشد از رهگذر بررسی جریانی موسوم به بیداری اسلامی یا «صحوه» تحولات عربستان را مطالعه کند و درک روشن‌تری از نسبت دین و سیاست و ریشه‌های اسلام‌گرایی در این کشور به دست دهد.

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، «اسلام گرایی سعودی؛ پویش‌های سیاست و مذهب در عربستان معاصر» [Islamistes saoudiens, une insurrection manquee] کتابی است به قلم استفان لاکروا [Stéphane Lacroix] که توسط محمود مقدس عضو هیأت علمی گروه معارف دانشگاه گیلان و حمدالله اکوانی به فارسی ترجمه و به همت انتشارات سبزان در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

اسلام گرایی سعودی؛ پویش‌های سیاست و مذهب در عربستان معاصر» [Islamistes saoudiens, une insurrection manquee]  استفان لاکروا [Stéphane Lacroix]

همانطور که در معرفی پشت جلد کتاب نیز آمده است: نیازی به گفتن نیست که شناخت خاورمیانه و تحولات آن به عنوان یکی از مهم‌ترین و حساس‌ترین مناطق راهبردی‌ جهان تا چه میزان مستلزم بررسی‌های دقیق و عالمانه‌ است، منطقه‌ای که گهواره تمدن و خاستگاه سه دین بزرگ ابراهیمی بوده، حدود 66 درصد ذخایر نفت جهان را در خود داشته و تنوعات قومی، نژادی، مذهبی و فرهنگی آن را همواره به کانون منازعات بسیار تبدیل کرده است. بنا به همین دلایل مطالعه پیچیدگی‌های جامعه عربستان نیز اهمیتی دوچندان می‌یابد. پیشینه این کشور به عنوان سرزمین وحی، صادرکننده قرائت خاصی از اسلام به نام وهابیت و تامین‌کننده بخش عمده‌ای از نیاز انرژی جهان با موقعیت ژئواکونومیک و ژئوپلتیکِ ممتاز به عربستان در منطقه وزن و اهمیت خاصی بخشیده است.

«استفان لاکروا» نویسنده این اثر که استاد علوم سیاسی و از برجسته‌ترین خاورمیانه‌شناسان جهان است می‌کوشد از رهگذر بررسی جریانی موسوم به بیداری اسلامی یا «صحوه» تحولات عربستان را مطالعه کند و درک روشن‌تری از نسبت دین و سیاست و ریشه‌های اسلام‌گرایی در این کشور به دست دهد. نویسنده برای رسیدن به این هدف کتاب خود را در هفت فصل اصلی تقسیم کرده که هر کدام از این فصول خود به عناوین فرعی تقسیم می‌شوند. «اسلام‌گرایی در جامعه‌ای چند پاره»، «تکوین صحوه»، «مقاومت در برابر خیزش صحوه»، «نسل سوخته»، «منطق قیام»، «کالبد شکاقی یک شکست» و «اسلام گرایان پس از قیام» فصل‌های اصلی کتاب را تشکیل می‌دهند و در پایان هم نویسنده بخش کوتاهی را به نتیجه‌گیری اختصاص داده است.

همانطور که اشاره شد نویسنده این اثر یکی از چهر‌ه‌های شاخص در مطالعات خاورمیانه است. او معتقد است که شکل‌گیری اسلام‌گرایی در عربستان سعوی با دیگر کشورهای خاورمیانه تفاوت‌های زیادی دارد که این امر به ماهیت رژیم این کشور برمی‌گردد که داعیه مذهب دارد. لاکروا کتاب خود را بیش از آنکه مطالعه صرف سیاست در عربستان بداند، چشم‌انداز بدیعی پیرامون تاریخ اجتماعی معاصر این کشور معرفی می‌کند. و به همین دلیل هم پدیده صحوه به نقطه مرکزی در تحلیل کتاب تبدیل شده است.

نویسنده «اسلام‌گرایی سعودی» معتقد است رویکردهای تحلیلی به کار رفته در تحلیل اسلام‌گرایی عربستان از آنجایی که عمدتا ریشه‌های این اسلام‌گرایی را در عوامل بیرونی جست و جو کرده‌اند، نتوانسته‌اند پیچیدگی‌های جامعه عربستان را در تحلیل خود وارد کنند و به همین دلیل ناقص هستند در اینجاست که نویسنده نظریه میدان «پی‌یر بوردیو» را وارد تحلیل خود می‌کند و با مطالعه سرمایه‌های اجتماعی و نمادین موجود در میان بازیگران میدان‌ها و حوزه‌هایی چون سیاست، مذهب و روشنفکری سعی در ارائه درکی روشنتر از این مناسبات می‌کند. روند کتاب به این شکل است که مولف پس از بررسی نحوه پیدایش حکومت سعودی و تعاملات موجود در حوزه سیاسی به مطالعه حوزه مذهبی، فعل و انفعالات تاریخی درون این حوزه و رابطه آن با حوزه قدرت می‌پردازد.

نویسنده این اثر معتقد است که حوزه قدرت در عربستان به صورت سنتی از مجموعه حوزه‌های به ظاهر مستقل تشکیل شده که نتیجه فرایندهای پیچیده تاریخی است. به اعتقاد او پیمانی که در سال 1744 میلادی میان «محمد بن سعود» و «شیخ محمد بن عبدالوهاب» بسته شد نقطه شکل‌گیری حوزه یا حوزه قدرت در عربستان است. مطابق این پیمان محمد بن سعود متعهد شد تفسیر عبدالوهاب را به عنوان قرائت مذهبی رسمی و برتر در جامعه پیاده کند و از آن سو عبدالوهاب نیز به به حکمرانی او مشروعیت مذهبی ببخشد. حوزه سیاسی در عربستان نیز هموراه حول محور خاندان سعود شکل گرفته که هرچند انحصاری بوده اما اختلافات داخلی نیز داشته است. حوزه مذهب نیز حول نوادگان شیخ محمد بن عدالوهاب پدید آمده که لقب «آل شیخ» به آن‌ها داده شده است. در این میان اما شاید وجود حوزه روشنفکری در جامعه سنتی عربستان بیش از سایر حوزه‌ها برای خوانندگان ایرانی جالب توجه باشد که نویسنده استخراج نفت، حضور غربی‌ها در عربستان و اعزام دانشجویان سعودی به دانشگاه‌های غربی و آشنایی با نایسیونالیسم و سوسیالیسم را در ایجاد این میدان مهم می‌داند. نقش اخوان المسلمین در فرآیندهای اسلام گرایی عربستان نیز از دیگر نکات مورد تاکید کتاب است که به اعتقاد نویسنده بعدها مبانی ایدوئولوژیک مناسبی را جنبش«صحوه» فراهم کرد. با توجه به این زمینه نویسنده با مطالعه نحوه به دست گرفتن رهبری جریان اسلام‌گرایی توسط صحوه، سرنوشت آن، ایده‌هایی که در جامعه اشاعه داد و میراثی که در قالب گروه‌های به جامانده از خود به جای گذاشت از ظهور پدیده پسا اسلام‌گریی به عنوان جریان جدید و حامل اسلام دموکراتیک سخن می‌گوید و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا چنین جریانی در بافت عربستان که فاقد یک حوزه عمومی نیرومند است، می‌تواند موفق باشد یا خیر.

«اسلام گرایی سعودی؛ پویش‌های سیاست و مذهب در عربستان معاصر» به قلم «استفان لاکروا» با ترجمه محمد مقدس و حمدالله اکوانی، در 376 صفحه، شمارگان 200 نسخه و با قیمت 72 هزار تومان توسط انتشارات سبزان وارد بازار نشر شده است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

در دادگاه طلاق هفتمین زنش حضور دارد... هر دو ازدواج‌های متعدد کرده‌اند، شکست‌های عاطفی خورده‌اند و به دنبال عدالت و حقیقتند... اگر جلوی اشتهاتون به زن‌ها رو نگیرین بدجوری پشیمون می‌شین... اشتتلر تا پایان داستان، اشتهایش را از دست نداد، ترفیع شغلی نگرفت و پشیمان هم نشد... دیگر گاوصندوق نمی‌دزدند بلکه بیمه را گول می‌زنند و با ساختن صحنه تصادف، خسارت می‌گیرند... صاحب‌منصب‌ها و سیاستمداران، پشت ویترین زندگی‌شان، قانون و عدالت را کنار می‌گذارند ...
زنی خوش‌پوش و آراسته که خودش را علاقه‌مند به مجلات مد معرفی می‌کند... از تلاش برای به قدرت رسیدن تا همراهی برای در قدرت ماندن... قانون برای ما، تصمیم حزب است... پژوهشگرانی که در رساله‌های علمی به یافته‌های دانشمندان غربی ارجاع می‌دادند به «دادگاه‌های شرافت» سپرده می‌شدند... دریافت جایزه خارجی باعث سوءتفاهم بین مردم کشور می‌شد... ماجرای ویلایی که با پول دولت ساخت همه‌ خدمات او به حزب را محو کرد... سرنوشت تلخ او خودکشی ست ...
روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...
قدرت در هر زمان و مکان نقاب‌هایی مسخ‌شده از چهره‌ی دین می‌سازد و آن را به‌عنوان دین عرضه می‌کند تا ستم خویش را مشروع جلوه دهد... نشان می‌دهد که خوانش ایدئولوژیک از حاکمیت چگونه بر دیدگاه اسلام‌گرایانی همچون ابوالاعلی مودودی و سید قطب تاثیر گذاشته است... بسیاری از حاکمان از شعار «اطاعت از اولی‌الامر» استفاده می‌کنند و افراد جامعه را سرکوب و آزادی آن‌ها را سلب می‌کنند... معترضان از عثمان خواستند که ترک حکومت کند، اما او نپذیرفت و به‌جای حل اعتراضات از طریق دموکراتیک دست به خشونت زد ...