تحریرالوسیله. مهم‌ترین رساله‌ی فتوایی امام خمینی(ره) در عبادات و معاملات به زبان عربی. این کتاب جامع ابواب فقه به صورت غیراستدلالی است و اصطلاحات و نظریات دقیق فقهی در آن با عباراتی ساده بیان شده است. "تحریرالوسیلة" حاشیه امام خمینی بر کتاب "وسیلة النجاة" تألیف سیدابوالحسن اصفهانی است. وسیلة النجاة خود حاشیه آیت الله اصفهانی بر "ذخیرة الصالحین" تألیف سیدمحمدکاظم طباطبایی یزدی است. اصفهانی حواشی خود بر "ذخیرة الصالحین" را در متن آن وارد کرد و با افزودن مسائل بسیاری آن را "وسیلة النجاة" نامید. این کتاب اکثر ابواب فقهی و مسائل مبتلا به را با نظمی دقیق دربر دارد و در دو مجلد به چاپ رسیده است.

امام خمینی که "وسیلة النجاة" را اثری مهم می‌دانست در دوران اقامت در قم بر آن حاشیه نگاشت. احترام نویسنده به مرجع وقت آیت الله حسین بروجردی (متوفی 1340ش) مانع از چاپ و انتشار این اثر شد، اما بعدها به طور جداگانه و چند بار نیز همراه با "وسیلة النجاة" به چاپ رسید. تبعید امام خمینی به شهر "بورسای" ترکیه در 1343ش فرصتی فراهم آورد تا نویسنده آن طور که خود می‌گوید از فراغت یازده ماهه اقامت اجباری در آن شهر، برای وارد کردن حاشیه مذکور در متن "وسیلة النجاة" استفاده کند و آن را "تحریرالوسیلة" بنامد. به نظر می‌رسد در آن زمان "تحریرالوسیلة" مانند "وسیلة النجاة" به کتاب المیراث ختم می‌شده است.

امام خمینی(ره) پس از تبعید از ترکیه به عراق و اقامت در نجف، مسائل مربوط به حج، نماز جمعه، دفاع، امر به معروف و نهی از منکر، قضا، شهادات، قصاص، دیات و نیز بسیاری از مسائل مبتلا به را که در دوران اقامت در قم تدریس کرده بود به تحریرالوسیلة افزود. این اثر گذشته از مشتمل بودن بر نظریات امام خمینی دو تفاوت کلی با "وسیلة النجاة" دارد. از یکسو برخی مسائل غیر مبتلا به آن حذف شده و از سوی دیگر مسائل مبتلا به زیادی بر آن افزوده شده است. هرچند سیدابوالحسن اصفهانی نیز مسائل مورد ابتلا را در کتاب خود مطرح کرده بود، اما امام خمینی آنها را بسط داد. در مجموع اضافات "تحریرالوسیلة" نزدیک به یک سوم کل کتاب را دربر می‌گیرد.

مسائل جدید تحریرالوسیلة شامل مباحث: بیمه، سفته، سرقفلی، عملیات بانکی، بلیت بخت آزمایی، تلقیح مصنوعی، تشریح، پیوند اعضا، تغییر جنسیت، رادیو و تلویزیون و برخی مسائل متفرقه است که در آخر کتاب جای دارد.

نویسنده کوشیده است که با کم‌ترین تغییر حاشیه‌اش را در متن "وسیلة النجاة" وارد کند اما علاوه بر تغییرات محتوایی مذکور، در مواردی نحوه بیان مسائل و عناوین و ترتیب آن‌ها را نیز تغییر داده است. مثلا نماز لیلة الدفن را که در "وسیلة النجاة" در کتاب الصلوة مطرح شده در "تحریرالوسیلة" در باب دفن از کتاب الطهارة آورده و نیز سه مبحث ظهار، ایلاء و لعان را که در وسیلة النجاة ذیل یک عنوان «القول فی الظهار و الایلاء و اللعان » آمده در تحریرالوسیلة به صورت سه کتاب آورده است. این تغییرات صوری و محتوایی که در سراسر تحریرالوسیلة مشهود است سبب برتری آن بر وسیلة النجاة شده است. عواملی چون شهرت فقهی، ظلم‌ستیزی نویسنده، جامعیت کتاب، روانی متن آن و پاسخگویی به مسائل مورد نیاز موجب شد که مقلدان عرب زبان چاپ و تکثیر تحریرالوسیلة را درخواست کنند. در پاسخ به این تقاضا به دستور نویسنده کتاب تلخیص شد و با عنوان "زبدة الاحکام" در دسترس عموم قرار گرفت. پس از گذشت مدتی از انتشار "زبدة الاحکام"، تحریرالوسیلة برای اولین بار در نجف چاپ شد؛ ولی به کار بردن لقب "زعیم حوزه‌های علمیه" در پشت جلد آن موجب شد که نویسنده با انتشار آن مخالفت کند؛ تا اینکه این لقب را برداشتند و او با توزیع کتاب موافقت کرد.

ممانعت حکومت پهلوی از انتشار آثار امام خمینی موجب شد که تحریرالوسیلة بارها در ایران با عناوینی چون "کتاب الفقه" و "وسیلة النجاة" چاپ و توزیع شود.

پس از پیروزی انقلاب اسلامی قضات دادگستری برای رفع خلا قانونی از "تحریرالوسیلة" به عنوان متمم قانون استفاده می‌کردند که با قانونی شدن استفاده از آرای مشهور فقها و توسعه نطاق مرجعیت امام خمینی(ره) و انطباق اکثر آرای او با آرای مشهور فقها، این کتاب در دادگاه‌ها و محافل علمی مورد توجه و مراجعه‌ی بیشتری قرار گرفت.

تحریرالوسیلة چندین ترجمه و شرح دارد که مهم‌ترین آن‌ها بدین قرار است: ترجمه فارسی محمدباقر موسوی همدانی در چهار جلد، ترجمه فارسی علی اسلامی و قاضی‌ زاده زیر نظر محمدمؤمن قمی و حسن طاهری خرم آبادی در چهار جلد، ترجمه فارسی بخش‌هایی از "تحریرالوسیلة" به قلم عبدالکریم بی آزار شیرازی با اضافات در چهار جلد، شرح آیت الله محمدفاضل لنکرانی به نام "تفصیل الشریعة فی شرح تحریرالوسیلة" که مبسوط‌ترین شرح آن بوده و تاکنون چهارده جلد آن منتشر شده است. بنا به گفته شارح  بخشی از این شرح نیز در دوره تبعید وی نوشته شده است. شرح آیت الله ناصر مکارم شیرازی به نام "انوارالفقاهة" که بخش حدود و تعزیرات و دیات آن به پایان رسیده است، شرح سیدمصطفی خمینی به نام "مستند تحریرالوسیلة" در دو جلد، شرح احمد مطهری ساوجی به نام "مستند تحریرالوسیلة" در شش جلد و شرح‌هایی از فقها و مراجع دیگر چون حاج شیخ یوسف صانعی، محمدمؤمن قمی، محمدحسن احمدی فقیه یزدی، احمد سبط الشیخ انصاری، علی اکبر سیفی مازندرانی، عبدالنبی نمازی و زین العابدین احمدی زنجانی. شایان ذکر است عالمانی چون آیت الله مکارم شیرازی، فاضل لنکرانی، نوری همدانی، علوی گرگانی، یوسف صانعی، احمدی فقیه یزدی و تجلیل تبریزی نیز بر تحریرالوسیلة حاشیة فتوایی نوشته‌اند.

علی محمد حکیمیان. دانشنامه جهان اسلام

از این کتاب تا امروز بیش از 10 ترجمه در کتابخانه ملی ثبت شده: «اجرام آسمانی»، «بانوان مهتاب»، «دختران مهتاب»، «دختران ماه»، «ماه خاتون‌ها»، «زنان ماه» و «بانوان ماه»... روند جامعه‌ای را با تمرکز بر زنان آن در یک دوره یکصد ساله بازنمایی کند. از این‌ رو شاخص‌ترین مساله «گفتمان نسل»هاست؛ گفتمانی که گذار شخصیت‌ها را از سنت به مدرنیته می‌نماید... در برزخ گذشته زندگی می‌کنند و گویی راه گریزی از آن ندارند ...
اولین کتاب دانشگاهی است که به جامعه‌شناسی اسلام و تا حدودی تشیع می‌پردازد... برخی معتقدند جامعه‌شناسی دین مربوط به مسیحیت است نه اسلام... در بنیادگرایی ما با دین بدون فرهنگ مواجهیم... مطالعه تحولات تاریخی و سازمانی روحانیت... جامعه‌شناسان فرانسوی ترجیح می‌دهند درباره قبایل استرالیا یا اسکیموها تحقیق کنند تا اینکه مسلمانان را موضوع تحقیق قراردهند ...
«سووشون» رمانِ تجاوز است، تجاوز به روح یک ملت... مردمی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند با تجاوزگران هم‌داستان می‌شوند... همه زن‌ها حتی چهره‌های منفی مثل «عزت‌الدوله» هر یک به‌نوعی وجوه گوناگونِ ستمدیدگی، بی‌پناهی، ناکامی و تحملِ زن ایرانی را به نمایش می‌گذارند... می‌خواستم بچه‌هایم را با محبت و در محیط آرام بزرگ کنم اما الان با کینه بزرگ می‌شوند...هر هفته نان و خرما به دیوانه‌خانه و زندان می‌فرستد... تاریخ در این رمان لَق نمی‌زند یعنی آدم‌ها از بستر واقعی برخاسته‌اند ...
در هم آمیختگی «من و تو»، «ما» نمی‌شود! اصلا یکجا نیستیم. من در عالم خودم هستم و تو هم در عالم خودت... جینی دختر شرقی بیست و چهار ساله دانشجوی رشته‌ی زبان های خارجی دانشگاه استنفورد که یک سال و نیم در گروه درمانی دکتر یالوم شرکت کرده است و هیچ گونه بهبودی نداشته، بهانه‌ی خلق این اثر می‌‎شود... خواننده هر روز یک قدم نزدیکتر شدن جینی با خود مطلوبش را می‌‎بیند، شاهد خودافشایی‌گری‌های دکتر یالوم می‌‎شود و طعم یک روان درمانی اصیل را می‌‎چشد. ...
بسیاری از پزشکانی که کارشناس بررسی داروها هستند، خود با شرکت‌های سازنده آن داروها همکاری می‌کنند... علم مدرن یک کسب و کار بزرگ محسوب می‌شود... پول بر هنجارهای علم به شکل‌های مختلفی تأثیر می‌گذارد و موجب سوگیری عالمان می‌شود... گاه پژوهشگران بین منافع شخصی یا سازمانی خود و منافع جامعه گیر می‌کنند. این جاست که باید یکی از این سه راهبرد را دنبال کرد: افشا کردن این تضاد منافع، مدیریت آن، یا خودداری از ادامه آن. ...