سکه‌ها و اسکناس‌های ایران در دوره جمهوری اسلامی با پژوهش سینا سیدآبادی در کتابی تحلیل شدند.

به گزارش مهر، انتشارات پازینه در ادامه انتشار مجموعه پژوهش‌های تحلیلی تاریخی خود بر پول‌های رایج در تاریخ ایران کتاب «سکه و اسکناس‌های ایران در دوره جمهوری اسلامی: از انقلاب اسلامی (بهمن ۱۳۵۷) تا سال ۱۳۹۷» را به قلم سینا سیدآبادی منتشر کرد. این کتاب با شمارگان دو هزار نسخه، ۱۷۶ صفحه و بهای ۵۰ هزار تومان منتشر شده است.

کتاب چهار فصل دارد که عناوین آنها به ترتیب به این شرح است: «تحولات اجتماعی و فرهنگی»، «بررسی تغییرات تصاویر اسکناس‌ها»، «بررسی تغییرات تصاویر سکه‌ها» و «ارزیابی». در بخش انتهایی کتاب نیز تصاویر سکه‌ها و اسکناس‌ها به صورت رنگی و با کیفیت مناسب منتشر شده است. فصل نخست کتاب شامل چهار بخش است و در این بخش‌ها تحولات اجتماعی، فرهنگی، فرهنگ بصری و تحولات اجتماعی در چهار دهه پس از انقلاب بررسی شده است.

در فصل دوم کتاب اسکناس‌های ایرانی در عرض چهار دهه و تغییرات تصاویر روی آنها بررسی و تحلیل شده‌اند. این فصل نیز سه بخش دارد: «مجموعه اسکناس‌های سری اول یا اسکناس‌های سورشارژ شده»، «مجموعه اسکناس‌های سری دوم معروف به حرم مطهر حضرت علی بن موسی الرضا (ع) و کتیبه جمهوری اسلامی ایران» و «مجموعه اسکناس‌های رایج».

منظور از اسکناس‌های سورشارژ شده اسکناس‌هایی هستند که بلافاصله پس از پیروزی انقلاب با تغییرات روی اسکناس‌های پیشین که منقوش به تصاویر محمدرضا پهلوی بودند، استفاده می‌شود. سورشارژ یا «انگ انداختن» در پیشینه در دوره‌های مختلف تاریخی در ایران نیز استفاده شده است. در گذشته با برکناری یک پادشاه و روی کار آمدن پادشاه جدید، باید نوشته‌های روی سکه نیز تغییر می‌کرد و به نام پادشاه جدید ضرب می‌شد. برای تولید قالب، جمع آوری سکه‌های قدیمی، آب کردن آنها و ضرب سکه جدید، نیاز به زمان زیادی داشت. از این رو بهترین راه ممکن سورشارژ موقت سکه بود. در این روش سکه‌های قدیمی با یک قالب کوچک که روی آن نوشته‌ای حک شده، کوبیده می‌شدند تا نقش قالب بر روی سکه ضرب شود. با این کار سکه‌های قدیمی برای حکومت جدید به رسمیت می‌رسند و سکه‌های بدون سورشارژ فاقد اعتبار هستند.

فصل سوم کتاب نیز به سکه شناسی در اقتصاد ایران پس از انقلاب پرداخته شده و انواع سکه‌های رایج در چهار دهه پس از انقلاب معرفی شده و مورد تحلیل ساختاری قرار گرفته‌اند. اطلاعات جالبی از این فصل به مخاطبان ارائه می‌شود. به عنوان مثال در این کتاب اشاره شده که پس از انقلاب حتی سکه ۵۰ دیناری نیز ضرب شده بود که نقوش پشت سکه را نماد شیر و خورشید تشکیل می‌داد.

جذاب‌ترین این سکه‌ها برای کودکان و نوجوانان آن دوره سکه‌های ۲۰ ریالی و ۵۰ ریالی هستند. سکه‌هایی که نقوش بسیار زیبایی داشت و معمولاً به عنوان پول توجیبی توسط والدین به فرزندان داده می‌شد و هزینه یک روز تا یک هفته فرزندان را به صورتی کاملاً شاهانه تأمین می‌کرد. اکنون پس از گذشت صرفاً سه دهه (و نه سه قرن) این پول توجیبی‌ها قطعاً شوخی است و حتی افزایش ۱۰۰ برابری آنها نیز اکنون شوخی است. آن سکه‌ها حتی اگر خرج هم نمی‌شدند، وسیله تفریح کودکان و نوجوانان را فراهم می‌کردند. کیست که این سکه‌ها را زیر کاغذ نگذاشته و با مداد روی آن نکشیده باشد؟

در فصل چهارم کتاب نیز نقوش رایج روی سکه‌ها و اسکناس‌های پس از انقلاب تحلیل شده‌اند. بررسی تحولات نقوش و همچنین تعداد اسکناس‌ها و سکه‌هایی که در دولت‌های مختلف منتشر و ضرب شده‌اند از مباحث جذاب این فصل است. همچنین همسنجی میان میزان انتشار سکه‌ها و اسکناس‌های مختلف و متنوع در دوره‌های مختلف، دیدگاه‌های اقتصادی در هر دوره را نیز روشن می‌کند. به عنوان مثال ما با این کتاب به این نکته پی خواهیم برد که در دولت‌های محمود احمدی نژاد بیشترین تنوع در تعداد سکه‌ها و اسکناس‌ها (و بالطبع بیشترین تنوع نقوش روی آنها) وجود داشته است.

در بخشی از مقدمه این کتاب آمده است: «سکه‌ها و اسکناس‌ها از جمله آثار قابل ملاحظه‌ی هر حکومتی هستند که از لحاظ فرهنگ بصری قابل تأمل هستند. سکه و اسکناس میراثی مکتوب و قابل اعتماد، آموزه‌ای کوچک و پرمحتوا از نقوش متعدد است که ضرورت شناخت و اهمیت آن از جهان مختلف حائز اهمیت است. سکه و اسکناس‌های هر دوره نماینده آداب، خط، زبان، هنر، مذهب، تمدن و وضعیت اجتماعی یک کشور است. با توجه به جایگاه مهم سکه و اسکناس در زندگی اجتماعی مردم، پژوهش حاضر بر آن است تا نقوش شکل گرفته بر روی آنها را به عنوان فرهنگ بصری حاکم در جامعه را که متأثر از فرهنگ و اعتقادات جامعه، اوضاع اقتصادی، اجتماعی، مذهبی و… است، تحلیل و بررسی کند. در این کتاب ابتدا به تحولات اجتماعی پس از انقلاب اسلامی و مفهوم فرهنگ بصری پرداخته سپس نقوش سکه و اسکناس‌های منتشرشده در این دوران مورد واکاوی و بررسی قرار گرفته و در نهایت سکه و اسکناس‌های پس از انقلاب اسلامی به تفکیک دولت‌ها و گفتمان‌های شکل‌گرفته در هر دوره تقسیم بندی شده است. محدودۀ زمانی کتاب پیش رو از زمان انقلاب اسلامی (بهمن ۱۳۵۷) تا پایان سال ۱۳۹۷ است.»

اول لولئین خانه مسجدشاه بود که زمینی معادل هزار و چند صد متر مساحت را در بر گرفته، چهل دهانه مستراح در آن بنا شده بود که با سرقفلی‌ای معادل سی چهل هزار تومان و روزانه ده دوازده تومان عایدات خرید و فروش می‌شد... ممنوع شدن مصرف علنی تریاک، ممنوعیت عربده کشی و آوازه خوانی در خیابان‌ها، ممنوعیت خرس رقصانی و لوطی عنتری، ممنوعیت ورود حمامی با لباس نیمه برهنه به داخل خیابان و ممنوعیت قضای حاجت در معابر... ...
و عناصر و دیدگاه‌های مطرح‌شده را روشمند كرد، درست همان‌طوركه دكارت با «كوجیتو» مساله تشكیك را كه پیش از او محمد غزالی، آگوستین و دیگران بر آن اندیشه گماشته بودند‌، روشمند كرد... این شاعران خودخوانده برای بی‌اهمیت نشان دادن ایرادات و سستی سروده‌های‌شان «پیرمرد» را سپر بلا كرده‌اند و نام لغزش‌های خود را زیر پوشش اصطلاحاتی مانند «گسترش دستور زبان»، ‌«آشنایی‌زدایی»، ‌«حس‌آمیزی» و امثال اینها پنهان می‌سازند. ...
دشنام‌های ناموسی، حالا رسیده است به شعارهای ضد میهنی... حذف نود فقط بر می‌گشت به حذف مرجعیت اجتماعی به دست گروهی که هیچ مرجعیتی نداشتند!... یک شترمرغ می‌آورم که در یک مسابقه‌ی رقاصی برنده شده است.... در ارشاد کسی می‌نشست که ماموریت‌ش کشیدن ماژیک روی تصاویر زنان برهنه‌ی مجلات بود... هیچ‌کدام در هیچ کاری حرفه‌ای نشدید... با ستاره مربع این بحران را حل کن مدیر شبکه! ...
برای وصل‌کردن آمده بود، وقتی همه در پی فصل بودند. سودای «مکتب تلفیق» داشت، وقتی «مکتب تفکیک» فراتر از نام یک جریان فکری، توصیفی بود برای کنش غالب فعالان مذهبی و سیاسی. دنبال تطبیق بود. دنبال جوش‌دادن... منبر جای حدیث و آیه و تفسیر است، جای نصیحت و تذکر... موعظه‌ی واعظ قرار است کسی که پای منبر نشسته را متنبّه کند؛ نه آن‌که او را بشوراند. باید به آرامش برساندش، نه آن‌که به هیجان. ...
«مراقب قدرت دایره‌ها باش!» این توصیه‌ی مادربزرگ شافاک به نوه‌ی دختری‌اش است. به نظر او هر یک از ما درون یک مجموعه دایره زندگی می‌کنیم. دایره‌هایی که اگر مراقب منطقه نفوذ و حدود آنها نباشیم؛ خطر مرگ ما را تهدید می‌کند. مرگی در سکوت و بی‌ هیاهو... ...