داستان انتقام | آرمان ملی


همسایگانش یکی‌یکی می‌میرند. یک زن سالخورده لهستانی در این پرونده حضور دارد. افرادی جزو مهمانان خوبِ یک عروسی هستند، آدم‌هایی که به‌عنوان مهمانانی خوب برای یک دورهمی شام دعوت هستند. از آنهایی که می‌توانند قالب گل روی غذا بیندازند. اما نویسنده لهستانی اولگا توکارچوک [Olga Tokarczuk] تصمیم به خلق یک مهمانیِ ایده‌آلِ تشییع جنازه دارد. راویان او تمایل دارند تا موضوع مرگ‌ومیر را یک‌جور شاعرانه و رویایی جلوه بدهند، آن‌هم وقتی که صحبت از المان‌های (کاملا غیرانسانی) می‌شود. حالا بیشتر از 400 صفحه در اختیار اوست تا بیشتر از آنچه در رمان «گریزها» نوشته است به تشریح این موضوعات بپردازد، اثر بزرگی با نام «با گاوآهن استخوان مردگان را شخم بزن» [Drive your plow over the bones of the dead].

با گاوآهن استخوان مردگان را شخم بزن» [Drive your plow over the bones of the dead]  اولگا توکارچوک [Olga Tokarczuk]

این رمزوراز عجیب و افسانه‌ای، در اصل یک دهه گذشته در هلند منتشر شد و حالا توسط آنتونیا لوید به انگلیسی برگردانده شده، که اتفاق آن در فلات دورافتاده لهستان جایی نزدیک به جمهوری چک رخ داده است. جایی‌که سیگنال‌های تلفن بدون توجه به مرزها از آنجا عبور می‌کند. اپراتورهای اضطراری آنها را در کشوری اشتباهی دریافت می‌کنند و این همان مشکلی است که راوی بدقلق کتاب با آن مواجه می‌شود.

یانینا دوشیکو، صاحب هفت ویلای تابستانی است که در این فلات قرار دارد. محلی‌ها او را به‌عنوان زنی مسن می‌شناسند که در این دشت خارج از قیدوبندهای زندگی، روزگار به‌سر می‌کند. آدمی بی‌فایده و بی‌اهمیت. او روزگارش را با شعرهای ویلیام بلِیک و افِمِردیس می‌گذراند. روابط اجتماعی او محدود است، همدلی او تنها مختص اشیای بی‌جان است (خانه‌ای نوساز دارد که با زندگی در آن تنها به دنبال آرامش است.) و البته حیوانات، همان‌هایی که حقیقت این کشور را نشان می‌دهند.

نیمه‌شب است که یکی از همسایه‌ها می‌آید و او را از مرگ یکی دیگر از همسایه باخبر می‌کند، یک پاگنده بی‌عاطفه و ناخوشایند. ظاهرا پاگنده با استخوان آهویی که غیرقانونی شکار کرده خفه شده. به‌زودی مردان و البته حیوانات دیگری هم می‌میرند و عوام شروع می‌کنند به تحقیق و تفحص برای به‌دست‌آوردن سرنخ؛ نظریه دوشیکو درمورد شورش حیوانات است. البته این رمان به راحتی می‌تواند عنوان انتقام را هم به خود بگیرد.

توکارچوک نویسنده‌ای فمینیست است و این تصادفی نیست که هرچه سلامت عقل دوشیکو را زیر سوال برود، وضعیت او قابل لمس‌تر شود. نویسندگانی مثل توکارچوک که ماشین دادوستد عبارات و جملات هستند (گل‌ها صاف و باریک کنار هم ایستاده‌اند، انگار همگی در سالن ورزشی هستند) و می‌توانند به رفتارهای انسانی توجه داشته باشند، به‌ندرت استاد گام‌برداشتن به جلو و تعلیق هستند. اما حتی توکارچوک هم گاهی به درهای بسته برخورد می‌کند (حتی گاهی فرشته‌ها هم از بالا به زمین می‌افتند و مسیر را اشتباهی می‌روند). حرف‌ها و گفت‌وگوهای او هرازگاهی درهم و برهم‌ریخته و گاهی واقعا دارای روح و شعور هستند. گاهی بیشتر شبیه به بریدگی‌هایی کوچک هستند - سریع، دقیق و هدفمند که گاهی تاخیر هم دارند.

با سرعت‌بخشیدن به این مجموعه هیجان‌انگیز، سوالات بیشترِ تئوریکالی در مورد درک عقل، نقطه رنج و وضوح خشم (خشم همه‌چیز را مرتب می‌کند و به‌طور خلاصه دنیا را به تو نشان می‌دهد) این طرح را پنهان می‌کند. در همین حال تفاسیر سیاسی بارزتر می‌شود؛ چون جمهوری چک جایی است که مردم می‌توانند در آن باهم به بحث و گفت‌وگو درمورد مسائل مختلف بپردازند و هیچ‌کس با دیگری دعوا نمی‌کنند.

تنها بخش‌های گسترده طالع‌بینی و نجوم می‌تواند خواننده را از خط خطرات دور کند و بدون آسیب‌رساندن به ساختار رمان نظرات را عوض کند. توکارچوک با موفقیت در این صفحات مضامین گسترده‌ای را در کتاب مطرح می‌کند، اما می‌توان احساس کرد که این موضوعات همه مورد استدلال قرار گرفته و روی تک‌تک آنها فکر شده است.

خواننده هنگام خواندن این رمان، شاید نتواند از این حس خود را خلاص کند که به‌رغم احترامش به طبیعت، دوشیکو دنیا را یک دوست نامریی می‌دید و تمام آسایش را در جهان پیدا می‌کرد.

یکی از استدلال‌های لطیفی که در «با گاوآهن استخوان مردگان را شخم بزن» به وضوح به چشم می‌خورد این است در این کتاب تطبیق با طبیعت کاملا عاقلانه به‌نظر می‌رسد؛ این درحالی است که مطابقت با بشریت کاری است احمقانه. از نظر این کتاب قرارگرفتن دائمی در غم و اندوه به دلیل خشونت انسان‌ها مردم‌گریزی محسوب نمی‌شود، بلکه یک منطق محض است. دوشیکو می‌پرسد: «این چه جهانی است که کشتار و درد در آن امری عادی است؟ چه چیزی روی زمین ما اشتباه است؟» این کتاب تنها یک رمان پلیسی محض نیست: بلکه افسانه‌ای است در مورد مرگ و زندگی که سعی در برملاکردن اسرار آن دارد. رازهایی که اگر گوش‌تان را روی زمین بگذارید در تمام استخوان‌هایتان آن را حس می‌کنید.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...
شاید بتوان گفت که سینما غار پیشرفته‌ افلاطون است... کاتلین خون‌آشامی است که از اعتیادش به خون وحشت‌زده شده است و دیگر نمی‌خواهد تسلیم آن شود. به‌عنوان یک خون‌آشام، می‌داند که چگونه خود را از بین ببرد. اما کازانووا می‌گوید: «به این راحتی هم نیست»... پدر خانواده در همان آغاز شکل‌گیری این بحران محل را به‌سرعت ترک کرده و این مادر خانواده است که بچه‌ها را با مهر به آغوش کشیده است. اینجاست که ما با آغاز یک چالش بزرگ اخلاقی مواجه می‌شویم ...
فنلاند امروز زنده است بخاطر آن وسط‌باز. من مخلص کسی هستم که جام زهر [پذیرش قطعنامه برای پایان جنگ 8ساله] را به امام نوشاند. من به همه وسط‌بازها ارادت دارم. از مرحوم قوام تا مرحوم هاشمی. این موضوع روشنی است که در یک جایی از قدرت حتما باید چنین چیزهایی وجود داشته باشد و اصلا نمی‌توان بدون آنها کشور را اداره کرد... قدرت حرف زدن من امروز از همان معترض است و اگر الان داریم حرف می‌زنیم به خاطر آن آدم است که به خیابان آمده است ...