داستان انتقام | آرمان ملی


همسایگانش یکی‌یکی می‌میرند. یک زن سالخورده لهستانی در این پرونده حضور دارد. افرادی جزو مهمانان خوبِ یک عروسی هستند، آدم‌هایی که به‌عنوان مهمانانی خوب برای یک دورهمی شام دعوت هستند. از آنهایی که می‌توانند قالب گل روی غذا بیندازند. اما نویسنده لهستانی اولگا توکارچوک [Olga Tokarczuk] تصمیم به خلق یک مهمانیِ ایده‌آلِ تشییع جنازه دارد. راویان او تمایل دارند تا موضوع مرگ‌ومیر را یک‌جور شاعرانه و رویایی جلوه بدهند، آن‌هم وقتی که صحبت از المان‌های (کاملا غیرانسانی) می‌شود. حالا بیشتر از 400 صفحه در اختیار اوست تا بیشتر از آنچه در رمان «گریزها» نوشته است به تشریح این موضوعات بپردازد، اثر بزرگی با نام «با گاوآهن استخوان مردگان را شخم بزن» [Drive your plow over the bones of the dead].

با گاوآهن استخوان مردگان را شخم بزن» [Drive your plow over the bones of the dead]  اولگا توکارچوک [Olga Tokarczuk]

این رمزوراز عجیب و افسانه‌ای، در اصل یک دهه گذشته در هلند منتشر شد و حالا توسط آنتونیا لوید به انگلیسی برگردانده شده، که اتفاق آن در فلات دورافتاده لهستان جایی نزدیک به جمهوری چک رخ داده است. جایی‌که سیگنال‌های تلفن بدون توجه به مرزها از آنجا عبور می‌کند. اپراتورهای اضطراری آنها را در کشوری اشتباهی دریافت می‌کنند و این همان مشکلی است که راوی بدقلق کتاب با آن مواجه می‌شود.

یانینا دوشیکو، صاحب هفت ویلای تابستانی است که در این فلات قرار دارد. محلی‌ها او را به‌عنوان زنی مسن می‌شناسند که در این دشت خارج از قیدوبندهای زندگی، روزگار به‌سر می‌کند. آدمی بی‌فایده و بی‌اهمیت. او روزگارش را با شعرهای ویلیام بلِیک و افِمِردیس می‌گذراند. روابط اجتماعی او محدود است، همدلی او تنها مختص اشیای بی‌جان است (خانه‌ای نوساز دارد که با زندگی در آن تنها به دنبال آرامش است.) و البته حیوانات، همان‌هایی که حقیقت این کشور را نشان می‌دهند.

نیمه‌شب است که یکی از همسایه‌ها می‌آید و او را از مرگ یکی دیگر از همسایه باخبر می‌کند، یک پاگنده بی‌عاطفه و ناخوشایند. ظاهرا پاگنده با استخوان آهویی که غیرقانونی شکار کرده خفه شده. به‌زودی مردان و البته حیوانات دیگری هم می‌میرند و عوام شروع می‌کنند به تحقیق و تفحص برای به‌دست‌آوردن سرنخ؛ نظریه دوشیکو درمورد شورش حیوانات است. البته این رمان به راحتی می‌تواند عنوان انتقام را هم به خود بگیرد.

توکارچوک نویسنده‌ای فمینیست است و این تصادفی نیست که هرچه سلامت عقل دوشیکو را زیر سوال برود، وضعیت او قابل لمس‌تر شود. نویسندگانی مثل توکارچوک که ماشین دادوستد عبارات و جملات هستند (گل‌ها صاف و باریک کنار هم ایستاده‌اند، انگار همگی در سالن ورزشی هستند) و می‌توانند به رفتارهای انسانی توجه داشته باشند، به‌ندرت استاد گام‌برداشتن به جلو و تعلیق هستند. اما حتی توکارچوک هم گاهی به درهای بسته برخورد می‌کند (حتی گاهی فرشته‌ها هم از بالا به زمین می‌افتند و مسیر را اشتباهی می‌روند). حرف‌ها و گفت‌وگوهای او هرازگاهی درهم و برهم‌ریخته و گاهی واقعا دارای روح و شعور هستند. گاهی بیشتر شبیه به بریدگی‌هایی کوچک هستند - سریع، دقیق و هدفمند که گاهی تاخیر هم دارند.

با سرعت‌بخشیدن به این مجموعه هیجان‌انگیز، سوالات بیشترِ تئوریکالی در مورد درک عقل، نقطه رنج و وضوح خشم (خشم همه‌چیز را مرتب می‌کند و به‌طور خلاصه دنیا را به تو نشان می‌دهد) این طرح را پنهان می‌کند. در همین حال تفاسیر سیاسی بارزتر می‌شود؛ چون جمهوری چک جایی است که مردم می‌توانند در آن باهم به بحث و گفت‌وگو درمورد مسائل مختلف بپردازند و هیچ‌کس با دیگری دعوا نمی‌کنند.

تنها بخش‌های گسترده طالع‌بینی و نجوم می‌تواند خواننده را از خط خطرات دور کند و بدون آسیب‌رساندن به ساختار رمان نظرات را عوض کند. توکارچوک با موفقیت در این صفحات مضامین گسترده‌ای را در کتاب مطرح می‌کند، اما می‌توان احساس کرد که این موضوعات همه مورد استدلال قرار گرفته و روی تک‌تک آنها فکر شده است.

خواننده هنگام خواندن این رمان، شاید نتواند از این حس خود را خلاص کند که به‌رغم احترامش به طبیعت، دوشیکو دنیا را یک دوست نامریی می‌دید و تمام آسایش را در جهان پیدا می‌کرد.

یکی از استدلال‌های لطیفی که در «با گاوآهن استخوان مردگان را شخم بزن» به وضوح به چشم می‌خورد این است در این کتاب تطبیق با طبیعت کاملا عاقلانه به‌نظر می‌رسد؛ این درحالی است که مطابقت با بشریت کاری است احمقانه. از نظر این کتاب قرارگرفتن دائمی در غم و اندوه به دلیل خشونت انسان‌ها مردم‌گریزی محسوب نمی‌شود، بلکه یک منطق محض است. دوشیکو می‌پرسد: «این چه جهانی است که کشتار و درد در آن امری عادی است؟ چه چیزی روی زمین ما اشتباه است؟» این کتاب تنها یک رمان پلیسی محض نیست: بلکه افسانه‌ای است در مورد مرگ و زندگی که سعی در برملاکردن اسرار آن دارد. رازهایی که اگر گوش‌تان را روی زمین بگذارید در تمام استخوان‌هایتان آن را حس می‌کنید.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

انگیزه رضا از «سوار کردن» رویا اساساً رابطه جنسی نبود... می‌فهمیم که رضا مبلغ هنگفتی به رویا پرداخته و او را برای مدت یک ماه «کرایه» کرده... آن‌چه دستگیر خواننده می‌شود خشم و خشونت هولناکی است که رضا در بازجویی از رویا از خود نشان می‌دهد... وقتی فرمانده او را تحت فشار بیشتر قرار می‌دهد، رضا اقرار می‌کند که اطلاعات را منشی گردان به او داده... بیش از آن‌که برایش یک معشوقه باشد، یک مادر است ...
مأموران پلیس‌ نیمه‌شب وارد آپارتمان او شدند... در 28‌سالگی به مرگ با جوخه آتش محکوم شد... نیاز مُبرم به پول دغدغه ذهنی همیشگی شخصیت‌ها است... آدم بی‌کس‌وکاری که نفْسِ حیات را وظیفه طاقت‌فرسایی می‌داند. او عصبی، بی‌قرار، بدگمان، معذب، و ناتوان از مکالمه‌‌ای معقول است... زندگی را باید زیست، نه اینکه با رؤیابینی گذراند... خفّت و خواری او صرفا شمایل‌نگاری گیرایی از تباهی تدریجی یک مرد است ...
اگرچه زندان نقطه‌ی توقفی چهارساله در مسیر نویسندگی‌اش گذاشت اما هاول شور نوشتن را در خود زنده نگه داشت و پس از آزادی با قدرت مضاعفی به سراغ‌اش رفت... بورژوا زیستن در کشوری کمونیست موهبتی است که به او مجال دیدن دنیا از پایین را بخشیده است... نویسندگی از منظر او راهی است که شتاب و مطلق‌گرایی را برنمی‌تابد... اسیر سرخوردگی‌ها نمی‌شود و خطر طرد و شماتت مخاطبین را می‌پذیرد ...
تمام دکترهای خوب یا اعدام شده‌اند یا تبعید! دکتر خوب در مسکو نداریم... رهبر بزرگ با کالبدی بی جان و شلواری خیس در گوشه ای افتاده است... اعضای کمیته‌ی رهبری حزب مخصوصا «نیکیتا خروشچف» و «بریا» رئیس پلیس مخفی در حال دسیسه چینی برای جانشینی و یارگیری و زیرآب‌زنی... در حالی‌که هواپیمای حامل تیم ملی هاکی سقوط کرده است؛ پسر استالین و مدیر تیم‌های ملی می‌گوید: هیچ هواپیمایی سقوط نکرده! اصولا هواپیماهای شوروی سقوط نمی‌کنند... ...
تلفیق شیطنت‌های طنزآمیز و توضیحات داده شده، که گاهی خنده‌دارتر از آن هستند‌ که‌ درست باشند، اسنیکت را بلافاصله از نقش راوی سنتی و تعلیم دهنده‌ در اکثر کتاب‌های ادبیات کودکان کنار می‌گذارد... سانی می‌گوید‌: «گودو»! اسنیکت‌ این کلمه را این طور تفسیر می‌کند: «ما نه می‌دونیم کجا می‌خوایم‌ بریم‌ نه‌ می‌دونیم چه جوری باید بریم.» کلمه‌ی «گودو» ارجاعی است به نمایشنامه‌ی «در انتظار‌ گودو‌»... ...