خانواده رو در رو با حقیقت | آرمان ملی


خانواده حداقل برای ما ایرانیان، همیشه مظهر صداقت، راستگویی، آرامش و صد البته مامنی امن برای اعضایش است. حال اگر در این میان المان کوچکی از راه برسند و این همه آرمان‌گرایی را خدشه‌دار کند و رو به زوال ببرد، سخت بشود دوباره همه چیز را از سر نو بنا کرد. افسانه نجم آبادی، پژوهشگر حوزه زنان، استاد دانشگاه هاروارد در رشته مطالعات زنان و جنسیت و تاریخ، همیشه به موضوعاتی از این دست، رویکردی ویژه داشته است. زنان،برای این نویسنده در نقطه راس هرم قرار دارند و موضوعات مربوط به آنها از جمله دغدغه‌های فکری او محسوب می شوند.

جریان‌های پنهان خانوادگی» [Familial undercurrents : untold stories of love and marriage in modern Iran]

کتاب «جریان‌های پنهان خانوادگی» [Familial undercurrents : untold stories of love and marriage in modern Iran] که به تازگی از این نویسنده توسط نشر بیدگل به چاپ رسیده است، موضوعی پیچیده و حساس دارد. در راس موضوع ، مسئله خانواده مطرح است. کتاب با قرار دادن حریم خانوادگی زندگی نویسنده، به بررسی جزئی مسئله ازدواج و عشق در اواسط قرن بیست می پردازد. پیدا شدن خواهر ناتنی نویسنده سرآغاز کشف و شهود او از زندگی پنهانی پدر خانواده می شود.پدری که به دور از دید خانواده اول همسر دیگری اختیار کرده و از او فرزندی دارد که بعدها و با از دنیا رفتنش این راز برای همه آشکار می شود. افسانه نجم‌آبادی با مثال زدن و کنکاش در روابط خانوادگی خود دست به تحلیل بررسی در مورد پدیده چند همسری می‌زند. زمانی که پدر او دور از چشم خانواده اولش دست به تشکیل خانواده‌ای مجدد می زند. که البته این موضوع چندان هم از ذهن دور نبوده است. عادات و تعاریفی که خیلی از زن‌ها را وادار به سکوت می‌کرده است، شاید چندان از سر رضایت نبوده و حفظ آبرو تنها دلیل این سکوت بوده است.«...فهمیدم میل مادرم به سکوت نسبی درباره این موضوع که بعدها متوجهش شده بود، راهی برای حفظ آبرو بود.همانگونه که بسیاری از بستگانم گفتند ، تمهیدی برای محترم ماندن در چشم بقیه، آن هم در محیطی که هر مشکلی در ازدواج به پای زن نوشته می شد...»

در این کتاب با موضوع مهم ازدواج از سر عشق آشنا می‌شویم. با تغییر جامعه پیشین به جامعه نوظهور شهری و عوض شدن طرز فکر عمومی، ازدواج ها از آن سبک سنتی خارج شده و به عشق، مهر و دلبستگی بدون توجه به ازدواج‌های خشک از سر اجبار می‌رسیم. در تهران نوظهور بعد از دوران دهه 20 با خانواده هایی آشنا می شویم که کم کم از آن سبک ازدواج‌های سنتی خارج شده و زندگی خانوادگی را با نگرشی نو می بینند. ادبیات قرن نوزدهمی در روند این تغییر و این نگرش نو بی‌تاثیر نبوده و الهام از آن ، نظام خانواده را به سوی تک همسری هدایت کرده است. همانطور که نویسنده در این کتاب به خوبی نقش اشیا را در روند تغییر نگرش خانواده بررسی کرده است، خواننده نیز در یادآوری خاطرات گذشته تلاش و کوشش می‌کند. نوشتن نامه‌های عاشقانه ، عکس‌های دونفره، خاطرات و اشیایی که به عنوان اجزایی مهم در این میان رد و بدل می شده است شاید همه و همه در این گذار از چند همسری به تک همسری موثر بوده باشد.

«... این نامه ها اغلب جایگاه راقم‌شان را در شبکه خویشاوندی گسترده‌تری که در بطن آن قرار داشتند مشخص می‌کنند. با این حال نامه‌های که از زوجی به زوج دیگر نوشته می شد ، مضاف بر این سبک خاصی از زندگی زناشویی محبت آمیز را ایجاد می کرد....» نجم‌آبادی در این روند به بررسی معانی مختلف ازدواج در جامعه مدرن و سنتی می پردازد. به اندیشه‌های انسان ها برای تشکیل خانواده و هدف آنها از زندگی با شریک‌شان و اساسا هدف از بودن در کنار خانواده. نویسنده تمام عناصر دگرگونی اندیشه ها را در مورد خانواده مورد بررسی قرار داده است و به خوبی برای خواننده این موضوع را روشن می‌سازد که چطور در یک گذار از سنت به مدرنیته حتی المان‌های شهری و شهرسازی نیز می تواند بر روند تغییر افکار یک جامعه در خصوص چنین موضوع مهمی تاثیرگذار باشد. تا جایی که مسئله چند همسری به تک همسری تبدیل بشود. خانه ها در جامعه مدرن دیگر نه فضا و نه آن بنیه روانی را جهت زندگی چند همسر با هم ندارد. خانه‌های کوچک امروزی، تغییر اندیشه مرد و زن و آماجشان در مورد ازدواج، دیگر آن جامعه گذشته و عقایدش را برنمی‌تابد و جامعه هدف دیگری از ازدواج و تشکیل خانواده را در سر دارد. «....بیرونی ها بدل به فضایی اضافی شدند و اندرونی‌ها به خانه. آنچه کمتر در موردش بحث شده است این است که چه بر سر خلوت ها آمد، خلوت هایی که فضای معاشرت بودند. در اکثر خانه ها اندرونی ها بدل به نشیمن خانوادگی شدند و بیرونی ها به فضاهای غیر ضروری یا زائد بدل شدند که به عنوان محل کار از آنها استفاده می شد...»

جریان‌های پنهان خانوادگی، سوای از اینکه یک بررسی تاریخی و اجتماعی، یک زندگینامه است که به راحتی می توان در آن احساسات و تاملات نویسنده در مورد موضوعی که روی آن تمرکز کرده است را لمس کرد. نویسنده با این اثر به خوبی به

خواننده نشان داده است که چقدر گذر زمان و تغییر اندیشه ها می توانند در بستری از زمان، در روند تغییر فرهنگ ها هم موثر باشند و بتوانند تاثیراتی بزرگ بر روابط انسان ها داشته باشند.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

تجربه‌نگاری نخست‌وزیر کشوری کوچک با جمعیت ۴ میلیون نفری که اکنون یک شرکت مشاوره‌ی بین‌المللی را اداره می‌کند... در دوران او شاخص سهولت کسب و کار از رتبه ١١٢ (در ٢٠٠۶) به ٨ (در ٢٠١۴) رسید... برای به دست آوردن شغلی مانند افسر پلیس که ماهانه ٢٠ دلار درآمد داشت باید ٢٠٠٠ دلار رشوه می‌دادید... تقریبا ٨٠درصد گرجستانی‌ها گفته بودند که رشوه، بخش اصلی زندگی‌شان است... نباید شرکت‌های دولتی به عنوان سرمایه‌گذار یک شرکت دولتی انتخاب شوند: خصولتی سازی! ...
هنرمندی خوش‌تیپ به‌نام جد مارتین به موفقیت‌های حرفه‌ای غیرمعمولی دست می‌یابد. عشقِ اُلگا، روزنامه‌نگاری روسی را به دست می‌آورد که «کاملا با تصویر زیبایی اسلاوی که به‌دست آژانس‌های مدلینگ از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی رایج شده است، مطابقت دارد» و به جمع نخبگان جهانی هنر می‌پیوندد... هنرمندی ناامید است که قبلا به‌عنوان یک دانشجوی جوان معماری، کمال‌گرایی پرشور بوده است... آگاهیِ بیشتر از بدترشدنِ زندگی روزمره و چشم‌انداز آن ...
آیا مواجهه ما با مفهوم عدالت مثل مواجهه با مشروطه بوده است؟... «عدالت به مثابه انصاف» یا «عدالت به عنوان توازن و تناسب» هر دو از تعاریف عدالت هستند، اما عدالت و زمینه‌های اجتماعی از تعاریف عدالت نیستند... تولیدات فکری در حوزه سیاست و مسائل اجتماعی در دوره مشروطه قوی‌تر و بیشتر بوده یا بعد از انقلاب؟... مشروطه تبریز و گیلان و تاحدی مشهد تاحدی متفاوت بود و به سمت اندیشه‌ای که از قفقاز می‌آمد، گرایش داشت... اصرارمان بر بی‌نیازی به مشروطه و اینکه نسبتی با آن نداریم، بخشی از مشکلات است ...
وقتی با یک مستبد بی‌رحم که دشمنانش را شکنجه کرده است، صبحانه می‌خورید، شگفت‌آور است که چقدر به ندرت احساس می‌کنید روبه‌روی یک شیطان نشسته یا ایستاده‌اید. آنها اغلب جذاب هستند، شوخی می‌کنند و لبخند می‌زنند... در شرایط مناسب، هر کسی می‌تواند تبدیل به یک هیولا شود... سیستم‌های خوب رهبران بهتر را جذب می‌کنند و سیستم‌های بد رهبران فاسد را جذب می‌کنند... به جای نتیجه، روی تصمیم‌گیری‌ها تمرکز کنیم ...
دی ماهی که گذشت، عمر وبلاگ نویسی من ۲۰ سال تمام شد... مهر سال ۸۸ وبلاگم برای اولین بار فیلتر شد... دی ماه سال ۹۱ دو یا سه هفته مانده به امتحانات پایان ترم اول مقطع کارشناسی ارشد از دانشگاه اخراج شدم... نه عضو دسته و گروهی بودم و هستم، نه بیانیه‌ای امضا کرده بودم، نه در تجمعی بودم. تنها آزارم! وبلاگ نویسی و فعالیت مدنی با اسم خودم و نه اسم مستعار بود... به اعتبار حافظه کوتاه مدتی که جامعه‌ی ایرانی از عوارض آن در طول تاریخ رنج برده است، باید همیشه خود را در معرض مرور گذشته قرار دهیم ...