تجربه‌هایی به وسعت زندگی | الف


در مجموعه داستان‌های برگزیدگان جایزه اُ. هنری 1984، آن‌چه بیش از همه جلب توجه می‌کند و مقدمه‌ی کتاب را نیز به خود اختصاص داده است، نحوه‌ی انتشار این داستان‌ها در مجلات معتبر ادبی و بازخوردی است که از منتقدین گرفته‌اند. بخش بزرگی از این داستان‌ها را نویسندگان زن نوشته‌اند و اغلب آن‌چه در این مجموعه گرد آمده جزء برترین آثار آن‌هاست. اما دنیای نقد ادبی به شکلی متفاوت از آن‌چه مخاطبان به این داستان‌ها رأی داده‌اند، ارزیابی‌شان کرده است.

دوباره زنده کن ما را

به نظر می‌رسد ملاک انتشارِ داستان در یک رسانه‌ی گسترده‌ی ادبی بیش از نظرسنجی خوانندگان در این حوزه مؤثر بوده است. این مسأله در طبقه‌بندی داستان‌ها نقش مهمی داشته و ارزیابان و گردآورندگان نیز بر این موضوع تأکید کرده‌اند. در کنار مضامین نزدیک به هم، آن‌چه این مجموعه را از سایر برگزیدگان اُ. هنری متفاوت می‌کند، سایه‌ای است که رسانه‌های ادبی بر آن افکنده است. این کتاب به آن دسته از داستان‌های منتخب اُ. هنری تعلق دارد که تقریباً در اواخر دوره‌ی اوج قدرت مجلات ادبی منتشر شده و در دسترس مخاطب قرار گرفته است.

اغلب داستان‌های مجموعه‌ی «دوباره زنده کن ما را»، نسبتاً بلند بوده و بر موضوعاتی متکی هستند که قابلیت تبدیل شدن به رمان را دارند. در داستان‌هایی از جمله «رزا» نوشته‌ی سینیتا اوزیک این ویژگی ملموس‌تر است. سینیتا اوزیک که با دو رمان «کهکشان آدم‌خوار» و «اعتماد» به جهان داستان معرفی شده، با ذهنیتی رمان‌پردازانه به نوشتن داستان کوتاه پرداخته است. شخصیت اصلی داستان او که زنی مسن و ورشکسته است آن‌قدر ابعاد پیدا و پنهان دارد که بتواند در حد یک رمان ماجرا بیافریند و خواننده را به خود مشغول سازد. تناقضات ذهنی رزا هم در قالب مراوده با معدود دوستانی که نزدیک خود دارد و هم در نامه‌نگاری‌هایش مشخص می‌شود. در عین این‌که دارایی زیادی را از دست داده و در مکانی نه چندان خوشایند زندگی می‌کند، بسیار بر سر اصول و ارزش‌هایش که بخشی از آن‌ها مذهبی و بخشی دیگر عاطفی است، ایستاده و به‌راحتی آن‌ها را تغییر نمی‌دهد. رزا با همین پارادوکس‌های شخصیتی می‌تواند خوانندگان بسیاری را جذب خود کند.

آلیس آدامز، نویسنده‌ای که در دهه‌ی هشتاد رمان‌های درخور تأملی روانه‌ی بازار ادبیات کرده، نیز در این کتاب داستانی به نام «آلاسکا» دارد. آدامز در دو حیطه‌ی رمان و داستان کوتاه فعال بوده، اما آثار کوتاه او بیش‌تر مورد اقبال واقع شده است. داستان آلاسکا، ماجراجویی زنی است که تابه‌حال پنج بار ازدواج کرده و از هر تجربه‌ی زندگی مشترک‌اش خاطراتی خوش را در ذهن ثبت کرده است. اما روزگاری می‌رسد که خانم لاوسون به راحتی قادر به تفکیک خاطرات و آدم‌ها نیست. در ذهن‌اش اسامی و صحنه‌هایی به جا مانده، اما هیچ‌یک شخصیتی منسجم و واحد را تداعی نمی‌کنند و این مسأله برای او سوءتفاهم‌های بسیاری می‌آفریند.

در داستان‌ «شمارش ایام» نیز شخصیت محوری زنی مبتلا به سرطان است که دغدغه‌ها و ترس‌های خاص خود را دارد و از روال معمولی که برای بیماران سرطانی اندیشیده می‌شود، فاصله‌های فراوانی دارد. خانم هرینگتون در محیط درمان و زیر تنش‌هایی که فرآیند معالجه‌ی او به همراه دارد، می‌کوشد به برنامه‌ای بیاندیشد که برای پخت و پز و گذران وقت با عزیزان‌اش در نظر گرفته است. هرینگتون علیرغم بغرنج بودن وضعیت سلامتی‌اش سرشار از شور زندگی است و هرچه فشار بیش‌تری به او وارد می‌شود، مقاوم‌تر می‌گردد. اما چالش‌هایی پیش روی این زن قرار می‌گیرد که معلوم نیست بتواند از آن‌ها سر به سلامت ببرد و به سرمنزل مقصود برسد.

یکی دیگر از داستان‌های درخور توجه مجموعه «زندگی و زمانه‌ی جناب سرگرد داستان» نام دارد که جاناتان بائومباچ آن را نوشته است. این نویسنده‌ی زاده‌ی بروکلین کوشیده تجارب زیستی‌اش را از شهر و منطقه‌ی خود در آثارش منعکس کند. در این داستان اپیزودیک او به شخصیت مردی می‌پردازد که در برهه‌های مختلف زندگی‌اش تجربه‌هایی سرشار از هیجان و ماجرا داشته است. ارنی شخصیت اصلی داستانی است که گاه خود در جایگاه نویسنده و گاه در نقش قهرمان داستان ظاهر می‌شود و این چرخش‌هاست که داستان‌اش را جذاب و پرکشش می‌کند.

هلن نوریس، نویسنده‌ی پرکار دهه‌ی هشتاد، در داستان «فرزند عشق» در این مجموعه، به تغییراتی می‌پردازد که برای زنی هفتاد و شش ساله که پنجاه سال از عمرش را در خانه‌ای خاص زندگی کرده و خاطرات و یادگاری‌های بسیار از آن دارد، می‌پردازد. اِما در میانه‌ی دوره‌ی سالمندی‌اش باید از این خانه اسباب‌کشی کند و به‌راحتی نمی‌تواند از آن‌چه این همه سال با روح و جسم‌اش عجین شده دست بکشد. تجارب زندگی هلن نوریس در آلاباما و فرهنگ خاص این منطقه نیز در ساختن چهره‌ی شخصیت اصلی داستان‌اش و حواشی زندگی او، تأثیر زیادی داشته است.

اما در کنار داستان‌هایی همچون «تکامل مرغان بهشتی» و «داستان‌شنو» که تلاشی تجربه‌گرایانه از سوی نویسندگان‌شان را برای خلق شیوه‌های روایی متفاوت نشان می‌دهند، یکی از برجسته‌ترین آثار این کتاب که عنوان آن را نیز به خود اختصاص داده، داستان «دوباره زنده کن ما را» است. داستانی که روایتی دگرگونه از تجارب کشف و شهود آدم‌ها و ارتباط آن با مذهب دارد و عرصه‌ای را در معرض تماشای مخاطب می‌گذارد که در آن شک و ایمان مقابل هم قرار گرفته و مصافی نفس‌گیر برای شخصیت‌های داستان می‌سازند.

در تمامی داستان‌های مجموعه، تجاربی مطرح می‌شود که وسعتی به پهنای یک عمر دارند و اغلب می توانند در قالب یک اثر روایی بلند همچون رمان بگنجند. شخصیت‌های داستانی در این کتاب از میان آدم‌هایی پخته و دنیادیده انتخاب شده‌اند که همین ویژگی ماجراجویی و عصیان‌گری منحصربه فرد آن‌هاست که زنجیره‌ای غافلگیرکننده از وقایع را برای‌شان رقم می‌زند. بنابراین آن‌چه بزرگ‌ترین امتیاز این مجموعه را می‌سازد، جذابیت‌هایی است که در دل هریک از شخصیت‌های آن نهفته است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

بی‌فایده است!/ باد قرن‌هاست/ در کوچه‌ها/ خیابان‌ها/ می‌چرخد/ زوزه می‌کشد/ و رمه‌های شادی را می‌درد./ می‌چرخم بر این خاک/ و هرچه خون ماسیده بر تاریخ را/ با اشک‌هایم می‌شویم/ پاک نمی‌شود... مانی، وزن و قافیه تنها اصولی بودند که شعر به وسیلهء آنها تعریف می‌شد؛ اما امروزه، توجه به فرم ذهنی، قدرت تخیل، توجه به موسیقی درونی کلمات و عمق نگاه شاعر به جهان و پدیده‌های آن، ورای نظام موسیقایی، لازمه‌های شعری فاخرند ...
صدای من یک خیشِ کج بود، معوج، که به درون خاک فرومی‌رفت فقط تا آن را عقیم، ویران، و نابود کند... هرگاه پدرم با مشکلی در زمین روبه‌رو می‌شد، روی زمین دراز می‌کشید و گوشش را به آنچه در عمق خاک بود می‌سپرد... مثل پزشکی که به ضربان قلب گوش می‌دهد... دو خواهر در دل سرزمین‌های دورافتاده باهیا، آنها دنیایی از قحطی و استثمار، قدرت و خشونت‌های وحشتناک را تجربه می‌کنند ...
احمد کسروی به‌عنوان روشنفکری مدافع مشروطه و منتقد سرسخت باورهای سنتی ازجمله مخالفان رمان و نشر و ترجمه آن در ایران بود. او رمان را باعث انحطاط اخلاقی و اعتیاد جامعه به سرگرمی و مایه سوق به آزادی‌های مذموم می‌پنداشت... فاطمه سیاح در همان زمان در یادداشتی با عنوان «کیفیت رمان» به نقد او پرداخت: ... آثار کسانی چون چارلز دیکنز، ویکتور هوگو و آناتول فرانس از ارزش‌های والای اخلاقی دفاع می‌کنند و در بروز اصلاحات اجتماعی نیز موثر بوده‌اند ...
داستان در زاگرب آغاز می‌شود؛ جایی که وکیل قهرمان داستان، در یک مهمانی شام که در خانه یک سرمایه‌دار برجسته و بانفوذ، یعنی «مدیرکل»، برگزار شده است... مدیرکل از کشتن چهار مرد که به زمینش تجاوز کرده بودند، صحبت می‌کند... دیگر مهمانان سکوت می‌کنند، اما وکیل که دیگر قادر به تحمل بی‌اخلاقی و جنایت نیست، این اقدام را «جنایت» و «جنون اخلاقی» می‌نامد؛ مدیرکل که از این انتقاد خشمگین شده، تهدید می‌کند که وکیل باید مانند همان چهار مرد «مثل یک سگ» کشته شود ...
معلمی بازنشسته که سال‌های‌سال از مرگ همسرش جانکارلو می‌گذرد. او در غیاب دو فرزندش، ماسیمیلیانو و جولیا، روزگارش را به تنهایی می‌گذراند... این روزگار خاکستری و ملا‌ل‌آور اما با تلألو نور یک الماس در هم شکسته می‌شود، الماسی که آنسلما آن را در میان زباله‌ها پیدا می‌کند؛ یک طوطی از نژاد آمازون... نامی که آنسلما بر طوطی خود می‌گذارد، نام بهترین دوست و همرازش در دوران معلمی است. دوستی درگذشته که خاطره‌اش نه محو می‌شود، نه با چیزی جایگزین... ...