کتاب «تفکر نقادانه درباره مسائل اخلاقی» [The thinker's guide to understanding the foundations of ethical reasoning : based on critical thinking concepts & tools] نوشته ریچارد پل و لیندا الدر [Richard Paul & Linda Elder]، در 11 بخش، به موضوعات مختلفی درباره سنجشگرانه‌اندیشی در مسیر اخلاق می‌پردازد.

فکر نقادانه درباره مسائل اخلاقی» [The thinker's guide to understanding the foundations of ethical reasoning : based on critical thinking concepts & tools]  ریچارد پل و لیندا الدر [Richard Paul & Linda Elder

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، ریچارد پل و لیندا الدر در مقدمه کتاب به بحث اخلاق‌مداری بر طبق موازین عرف و دین اشاره می‌کند و آن را امری نادرست معرفی می‌کنند. این دو نویسنده اعتقاد دارند، متوسل شدن به ابعاد دینی و عرفی و سنتی، برای اخلاق‌مدار بودن یک چالش است. از این جهت که میان ما و افرادی که اعتقاد به دین و عرف و سنت ندارند، جدایی می‌اندازد. این محققان، بر این نکته تاکید می‌کنند که برای رشد اخلاق‌مداری، باید بحث‌هایی شکل بگیرد، فارغ از دیدگاه‌های عرف و دین. پل و الدر به صورت خاص، در کتاب به موضوع زبان به عنوان ابزاری برای اخلاق‌مداری اشاره می‌کنند و واژه‌هایی را برمی‌خوانند که در مسیر مفاهیم اخلاقی هستند، مانند راستگویی، درستکاری، دلسوزی، شرافت، آزاداندیشی، منصف بودن و ...

در بخش اول کتاب، به تقسیم‌بندی امور بشر پرداخته می‌شود به این شکل که اعمال انسان، یا زندگی دیگران را بهتر می‌کند که شایسته ستایش‌اند؛ یا به زندگی دیگران آسیب می‌زند که شایسته سرزنش‌اند. بر همین اساس نیز نقش اصلی استدلال اخلاق‌شناسانه به عنوان فاکتوری برای بررسی تفاوت‌های میان اعمال بشری، پررنگ است. این کتاب، «فهم عمیق» را شرط لازم اخلاقی‌ زیستن و داوری اخلاقی معرفی می‌کند.

اینطور در کتاب آمده است: «توافق زبانی بر سر اصول اخلاقی شاید مقدمه‌ای برای تحقق هدف‌های اخلاقی باشد اما توافق زبانی، به تنهایی، برای تحقق این هدف‌ها یا ایجاد دگرگونی مثبت در جهان کافی نیست. اصول اخلاقی فقط زمانی ارزش و اهمیت دارند که جامه عمل پوشیده و در رفتار انسان‌ها جلوه‌گر شوند؛ و این، علاوه بر بینش‌های اخلاقی، نیازمند مهارت‌های فکری نیز هست. نیاز ما به مهارت‌های فکری به این دلیل است؛ جنبه‌های اخلاقی جهان هیچ‌گاه به‌صورت شفاف در برابر ما قرار نمی‌گیرند.»

صادقانه رفتار کردن در برابر آنچه درون ما می‌گذرد، یکی از راه‌حل‌های اساسی برای شفاف‌تر شدن مفاهیم اخلاقی است. انسان به خودی خود، پیچیدگی‌های فراوانی دارد و اگر بنا باشد درباره خودمان، به خودمان و دیگران دروغ بگوییم، شناخت درون، پیچیده‌تر هم خواهد شد. «یکی از گرایش‌های قوی در انسان‌ها گرایش به داوری‌های تاثیرپذیرفته از تنگ‌نظری و خودخدمتی است. عموم انسان‌ها استاد خودفریبی و دلیل‌تراشی‌اند. بیشتر ما انسان‌ها دست به کارهایی می‌زنیم که اصول اخلاقی را آشکارا نقش می‌کنند و در عین حال، بدون هیچ تردیدی خودمان را درستکار می‌دانیم.»

نویسندگان کتاب، به صورت خاص به جنگ‌های میان انسان‌ها نیز اشاره می‌کنند. مانند اسپانیایی‌ها در تاریخی دور که سرخپوستان را می‌کشتند و مطمئن بودند چه چیزی اخلاقی است و انسان به هنجار چیست. امروز که به ریشه‌ها و عوامل این جنگ‌ها نگاه می‌کنیم به نظر می‌رسد تمام جنگ‌ها از دل اخلاقی و غیراخلاقی برداشت کردن افکار و اعمال دیگران زاده شده‌اند.

موارد و مسائل دیگری نیز در کتاب مطرح می‌َشود مانند دیدگاه‌های اجتماعی حول مسائل جنسی، اخلاق و ایدئولوژی‌های سیاسی و اخلاق و قانون. «ایدئولوژی‌های محافظه‌کار وضعیت موجود را توجیه می‌کنند یا در پی بازگشت به زمانی «آرمانی» در گذشته‌اند. ایدئولوژی‌های لیبرال، ضمن نقد وضعیت موجود به دنبال توجیه صورت‌های جدید نظم سیاسی‌اند که برای رفع مشکلات کنونی طراحی شده‌اند. ایدئولوژی‌های واپس‌گرا خواستار بازگشت به گذشته‌اند و ایدئولوژی‌های انقلابی خواستار سرنگونی ساختار‌های بنیادین فاسد می‌باشند؛ هم ایدئولوژی‌های واپس‌گرا و هم ایدئولوژی‌های انقلابی می‌خواهند این تغییرات به شکل رادیکال (یعنی به شکل ریشه‌ای و بی‌ملاحظه) انجام شوند.»

پل و الدر مفهوم قانون و اخلاق را نزدیک به هم معرفی می‌کنند و می‌گویند که قانون چیزی است که معمولا با اخلاق اشتباه گرفته می‌شود. از آنجایی که قانون ریشه در تابوها و عرف جامعه دارد، برای بعضی اینطور به نظر می‌رسد که کار غیرقانونی، کاری غیراخلاقی است؛ اما همچنان می‌شود مثال‌های نقضی نیز پیدا کرد از بی‌قانونی‌هایی که غیراخلاقی نیستند و چه بسا در بستر و زمینه‌های اجتماعی، به عنوان فضیلت نیز بروز پیدا کنند. مانند فردی که بدون توجه به قوانین، اقدام خودسرانه انجام می‌دهد و با اینحال، جامعه او را قهرمان می‌پندارد. تمایزات فراوانی میان این موارد وجود دارد که در بخش‌های مختلف کتاب، به آن‌ها اشاره می‌شود.

در بخش آغازین کتاب درباره «مجموعه راهنمای اندیشه‌ورزان» و ضرورت آن، اینطور آمده است: «سنجشگرانه‌اندیشی دانشی است که هدفش افزایش توانایی ما در اندیشیدن، استدلال کردن و نقد کردن است. بیشتر دانش‌ها تمرکزشان بر اصلاح یا ارتقای اندیشه‌های ماست، اما سنجشگرانه‌اندیشی بیش از آنکه به اندیشه‌ها بپردازد به اندیشیدن می‌پردازد و سعی می‌کند کیفیت اندیشیدن ما را ارتقا بخشد.»

کتاب «تفکر نقادانه درباره مسائل اخلاقی» نوشته ریچارد پل و لیندا الدر است که توسط مهدی خسروانی ترجمه و بازنویسی شده است. نشر نو، این کتاب را در 175 صفحه منتشر کرده است.

................ هر روز با کتاب ...............

در دادگاه طلاق هفتمین زنش حضور دارد... هر دو ازدواج‌های متعدد کرده‌اند، شکست‌های عاطفی خورده‌اند و به دنبال عدالت و حقیقتند... اگر جلوی اشتهاتون به زن‌ها رو نگیرین بدجوری پشیمون می‌شین... اشتتلر تا پایان داستان، اشتهایش را از دست نداد، ترفیع شغلی نگرفت و پشیمان هم نشد... دیگر گاوصندوق نمی‌دزدند بلکه بیمه را گول می‌زنند و با ساختن صحنه تصادف، خسارت می‌گیرند... صاحب‌منصب‌ها و سیاستمداران، پشت ویترین زندگی‌شان، قانون و عدالت را کنار می‌گذارند ...
زنی خوش‌پوش و آراسته که خودش را علاقه‌مند به مجلات مد معرفی می‌کند... از تلاش برای به قدرت رسیدن تا همراهی برای در قدرت ماندن... قانون برای ما، تصمیم حزب است... پژوهشگرانی که در رساله‌های علمی به یافته‌های دانشمندان غربی ارجاع می‌دادند به «دادگاه‌های شرافت» سپرده می‌شدند... دریافت جایزه خارجی باعث سوءتفاهم بین مردم کشور می‌شد... ماجرای ویلایی که با پول دولت ساخت همه‌ خدمات او به حزب را محو کرد... سرنوشت تلخ او خودکشی ست ...
روابط متقابل زردشتیان و مسلمانان... ادبیات پیش‌گویانه با ایجاد مشابهت‌هایی میان تولد و زندگی‌نامه‌ی محمد[ص]، زردشت و شاهان ایرانی برقراری روابط اجتماعی میان دو گروه را آسان‌تر کرد... پیروزی مسلمانان تجلی لطف خداوند توصیف می‌شد و هر شکست زردشتیان گامی به سوی آخرالزمان... از مهمترین علل مسلمان شدن زردشتیان: ایمان خالصانه به اسلام، باور به اینکه پیروزی‌های اعراب اعتبار اسلام را تأیید می‌کند، به‌دست آوردن آزادی(اسیران)، تهدید به مرگ، انگیزه‌های مالی و اجتناب از پرداخت خراج ...
جنبش‌های اجتماعی نوعی همبستگی اجتماعی به ارمغان می‌آورند که می‌توانند فرصتی برای احیای دو عنصر کلیدی حیات مبتنی بر سرمایه اجتماعی ـ یعنی ارزش‌های مشترک و ارتباطات بیشتر ـ فراهم کند... «اجتماع» عرصه‌ای است که نه منافع فردی در آن سیطره دارد، نه فرد در جمع ذوب شده است... سه‌ضلع دولت، بازار و اجتماع سرنوشت جامعه را رقم می‌زنند... برخورد انحصارگرایانه گروه‌های مذهبی نسبت به سکولارها در داخل و دین‌ستیزی بنیادگراهای سکولار در خارج کشور، منازعه‌ای برابر نیست ...
قدرت در هر زمان و مکان نقاب‌هایی مسخ‌شده از چهره‌ی دین می‌سازد و آن را به‌عنوان دین عرضه می‌کند تا ستم خویش را مشروع جلوه دهد... نشان می‌دهد که خوانش ایدئولوژیک از حاکمیت چگونه بر دیدگاه اسلام‌گرایانی همچون ابوالاعلی مودودی و سید قطب تاثیر گذاشته است... بسیاری از حاکمان از شعار «اطاعت از اولی‌الامر» استفاده می‌کنند و افراد جامعه را سرکوب و آزادی آن‌ها را سلب می‌کنند... معترضان از عثمان خواستند که ترک حکومت کند، اما او نپذیرفت و به‌جای حل اعتراضات از طریق دموکراتیک دست به خشونت زد ...