اسرارالحکم. از مهمترین آثار فلسفی و کلامی به زبان فارسی نوشته حاج ملا هادی سبزواری (1212-1289) فیلسوف و عارف برجسته ایرانی است. این کتاب حاوی دو بخش حکمت نظری، در هفت باب، و حکمت عملی، در چهار باب است. سبزورای در بخش حکمت نظری تنها به الهیات به معنای اخص یعنی مباحث خداشناسی و معادشناسی و نبوت عامه و خاصه پرداخته؛ چنانکه در بخش حکمت عملی فقط متعرض عبادات و تبیین عقلی و فلسفی احکام عبادی شده است. از این رو، اسرارالحکم را بیشتر اثری کلامی باید شمرد.
ابواب بخش اول به این شرح است: باب اول شامل بحث در وجود و اصالت وجود و اعتباری بودن ماهیت و اثبات توحید. باب دوم در معرفت صفات جمال و کمال خدا. سبزواری چنان‌که روش اوست، در این باب به ذکر مسائل ذوقی و عرفانی هم پرداخته و اساسا در مباحث مربوط به علم ذات حق به ماسوای خود علاوه بر آرا و اقوال فیلسوفان مشا و متکلمان به آرا و عبارات عارفان و خاصه شیخ اشراق استناد کرده و به بررسی‌های دقیقی درباره قدرت و اراده و کلام خدا پرداخته است. باب سوم به بحث در افعال خدا و نظام آفرینش از عقول مجرده تا اجسام طبیعی و صدور مجردات و مادیات از مبدا المبادی اختصاص دارد. باب چهارم در معرفت نفس و تجرد نفس است و سبزواری در آن برای اثبات تجرد نفس، چهارده برهان عقلی آورده و در باب حدوث و قدم نفس ناطقه، ضمن اقوال فلاسفه و متکلمان به ذکر اخبار و آیات پرداخته است.

از فصول مهم این باب، ترجمه و شرح قصیده عینیه ابن سینا است، که در آن مراحل و مراتب تکامل عقل انسانی را از مرتبه‌ی هیولایی تا مرتبه‌ی بالمسفادی شرح داده است. باب پنجم در معرفت معاد است. که در آن برای اثبات معاد جسمانی به عنوان مقدمه شش فصل بر این شرح ذکر شده است که 1) شیئیت شی مرکب به صورت است نه به ماده و شیئیت نوع به فصل است نه به جنس 2) تشخص هر شی و آنچه هماره سبب این همانی موجودات است نحوه وجود آنهاست یعنی ابهام ماهیت مبهمه به واسطه آن وجود خاص مرتفع شود. 3) میان تشخص و تمیّز فرق است مثلا در کلیات تمیز هست و تشخص نیست. تشخص امری است محفوظ از آغاز تا پایان تحولات 4) عوالم شامل عقول مجرده عالم مثل معلقه و عالم طبیعت است. صور مالیه یا مثل معلقه برزخ میان ماده و مجردات محضه‌اند 5) در وجود جواهر اشتداد جایز است. به عبارت دیگر در وحدت شخصیه شدت و ضعف هست. 6) وحدت شخصیه که یکی از مراتب مطلق وحدت است خود مقول به تشکیک و دارای مراتب وحدت است. پس انسان واحد در طبیعت و صورت برزخیه و تجرد نفسانی و تجرد عقلانی دارای مراتب و مقاماتی است و با این همه واحد و محفوظ‌الهویه است.
سبزواری سپس آرای فلاسفه و متکلمان را درباره ترکب جسم از اجزای لایتجزّی یا هیولی و صورت ذکر کرده و ایرادات وارد به معاد جسمانی را پاسخ داده است. باب ششم حاوی مسائل مربوط به نبوت مطلقه و لزوم رسالت انبیا و اثبات آن به دلیال عقلی و نقلی است. او بر آن است که لطف و عنایت حق به هدایت بنداگان، بعثت پیامبران را ایجاب می‌کند. سخن در کتاب تدوینی و تکوینی و عصمت انبیاء و بحث در نوبت خاصه رسول اکرم صلی الله علیه و آله و سلم در فصلی از این باب آمده است. باب هفتم به امامت و اثبات آن و اقسام امامت به نص و به بیعت و خاصه امام علی‌بن ابی‌طالب علیه‌السلام اختصاص دارد.
بخش حکمت عملی کتاب شامل مطهرات و فلسفه و اسرار نماز و اقسام نماز و سایر احکام عبادی چون زکات و انواع آن، روزه و فلسفه آن است. سبزواری در این بخش نیز جنبه‌های عرفانی و تهذیب نفس و تکامل روحی آدمی را به دقت بررسی و بیان کرده است.
اسرارالحکم نخستین بار به همت "رحیم فریدنی" چاپ سنگی شد و سپس چندین بار به تجدید چاپ رسید سال‌ها بعد نیز به اهتمام مرحوم آیت الله"ابوالحسن شعرانی" مجددا چاپ شد.

سیدجعفر سجادی. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی . سروش

بی‌فایده است!/ باد قرن‌هاست/ در کوچه‌ها/ خیابان‌ها/ می‌چرخد/ زوزه می‌کشد/ و رمه‌های شادی را می‌درد./ می‌چرخم بر این خاک/ و هرچه خون ماسیده بر تاریخ را/ با اشک‌هایم می‌شویم/ پاک نمی‌شود... مانی، وزن و قافیه تنها اصولی بودند که شعر به وسیلهء آنها تعریف می‌شد؛ اما امروزه، توجه به فرم ذهنی، قدرت تخیل، توجه به موسیقی درونی کلمات و عمق نگاه شاعر به جهان و پدیده‌های آن، ورای نظام موسیقایی، لازمه‌های شعری فاخرند ...
صدای من یک خیشِ کج بود، معوج، که به درون خاک فرومی‌رفت فقط تا آن را عقیم، ویران، و نابود کند... هرگاه پدرم با مشکلی در زمین روبه‌رو می‌شد، روی زمین دراز می‌کشید و گوشش را به آنچه در عمق خاک بود می‌سپرد... مثل پزشکی که به ضربان قلب گوش می‌دهد... دو خواهر در دل سرزمین‌های دورافتاده باهیا، آنها دنیایی از قحطی و استثمار، قدرت و خشونت‌های وحشتناک را تجربه می‌کنند ...
احمد کسروی به‌عنوان روشنفکری مدافع مشروطه و منتقد سرسخت باورهای سنتی ازجمله مخالفان رمان و نشر و ترجمه آن در ایران بود. او رمان را باعث انحطاط اخلاقی و اعتیاد جامعه به سرگرمی و مایه سوق به آزادی‌های مذموم می‌پنداشت... فاطمه سیاح در همان زمان در یادداشتی با عنوان «کیفیت رمان» به نقد او پرداخت: ... آثار کسانی چون چارلز دیکنز، ویکتور هوگو و آناتول فرانس از ارزش‌های والای اخلاقی دفاع می‌کنند و در بروز اصلاحات اجتماعی نیز موثر بوده‌اند ...
داستان در زاگرب آغاز می‌شود؛ جایی که وکیل قهرمان داستان، در یک مهمانی شام که در خانه یک سرمایه‌دار برجسته و بانفوذ، یعنی «مدیرکل»، برگزار شده است... مدیرکل از کشتن چهار مرد که به زمینش تجاوز کرده بودند، صحبت می‌کند... دیگر مهمانان سکوت می‌کنند، اما وکیل که دیگر قادر به تحمل بی‌اخلاقی و جنایت نیست، این اقدام را «جنایت» و «جنون اخلاقی» می‌نامد؛ مدیرکل که از این انتقاد خشمگین شده، تهدید می‌کند که وکیل باید مانند همان چهار مرد «مثل یک سگ» کشته شود ...
معلمی بازنشسته که سال‌های‌سال از مرگ همسرش جانکارلو می‌گذرد. او در غیاب دو فرزندش، ماسیمیلیانو و جولیا، روزگارش را به تنهایی می‌گذراند... این روزگار خاکستری و ملا‌ل‌آور اما با تلألو نور یک الماس در هم شکسته می‌شود، الماسی که آنسلما آن را در میان زباله‌ها پیدا می‌کند؛ یک طوطی از نژاد آمازون... نامی که آنسلما بر طوطی خود می‌گذارد، نام بهترین دوست و همرازش در دوران معلمی است. دوستی درگذشته که خاطره‌اش نه محو می‌شود، نه با چیزی جایگزین... ...