زمینه‌ی این دوازده قصه ایتالیا است... ما را از هیچ‌یک از خاطره‌های متعفن ناپل معاف نمی‌دارد... زن و مرد نه‌تنها از این ننگ و فضیحت شرم ندارند، بلکه انگار به پستی و دنائت خود و به فساد و رذالت عمومی مباهات هم می‌کنند... اثری از چهره‌ی مسیح نیست و فقط تصویری است از یک دنیای بدون خدا که در آن آدمیان بی‌اندک امیدی به دست رنج‌ها و دردهای خود رها شده‌اند... برای مهمانان خود به‌جای خوراکِ ماهی یک پری دریایی آراسته به شاخه‌های مرجان می‌آورد

پوست [The Skin (La pelle)]. مجموعه‌ی داستان کوتاهی از کورتسیو مالاپارته1 (نام مستعار کورت اریک سوکرت2 1898-1957)، نویسنده‌ی ایتالیایی. منشأ این کتاب که در 1949 منتشر شده و منبع الهام آن مشابه کتاب کاپوت است، شرکت نویسنده در نبردهای 1943-1945 سپاه پارتیزان‌های پوتِنتا3 برای آزادساختن ایتالیا بوده است. در این اثر لحن خشن و زننده و بیانات حاکی از نفرت و بیزاری و طنزها و کنایه‌های دلخراش و همچنین صحنه‌هایی به شیوه‌ی کتاب کاپوت، که در عین حال حیرت و شگفتی کمتری ایجاد می‌کنند، می‌توان یافت. زمینه‌ی این دوازده قصه ایتالیا است و به‌ویژه کوچه‌های پرجمعیت شهر گرسنه‌ی ناپل موضوع فساد اخلاقی و تباهی (مثلاً در داستانِ «طاعون») مورد بحث و موشکافی قرار گرفته است و نویسنده ما را از هیچ‌یک از خاطره‌های متعفن در این زمینه معاف نمی‌دارد.

پوست [The Skin (La pelle) کورتزیو کورتسیو مالاپارته

ابتدا خیلی مؤدبانه شرح می‌دهد که طاعون در اندک مدت اخلاق بشری را تبدیل به یک غده‌ی گندیده و بدبو می‌کند. نخستین مبتلایان به این بیماری زنان هستند و طاعون به سرعت وحشتناک‌ترین فحشا را رایج می‌سازد؛ فحشایی که ننگ و نکبت به هرکلبه خرابه‌ای می‌آورد. زن و مرد نه‌تنها از این ننگ و فضیحت شرم ندارند، بلکه انگار به پستی و دنائت خود و به فساد و رذالت عمومی مباهات هم می‌کنند. با این حال، بسیار کسان که نومیدی و فقر و گرسنگی ایشان را از راه درستی و عدل و داد منحرف ساخته است از طاعون دفاع می‌کنند و می‌گویند که «زنان این بلا را بهانه‌ای برای هرجایی‌شدن خود کرده‌اند و از این بیماری برای توجیه سقوط خود بهره می‌جویند». تعجب و سپس یقین به اینکه این بیماریِ طاعون را آزادکنندگان ملت با خود آورده‌اند دردی عمیق در مردم ایجاد کرده است. بی‌آنکه حس حق‌شناسی ایشان را مخدوش سازد.

شرح و بسط‌های وحشتناک پشت سر هم در این کتاب می‌آیند و مالاپارته ابایی ندارد و از اینکه ما را با نمایش و صحنه‌های زشت و خلاف عفت و هول‌انگیز و بی‌رحمانه و پر از مرگ و میر به لرزه درآورد. با این حال،‌ تصویری فراموش‌نشدنی به این داستان پایان می‌بخشد و آن تصویر ستون‌های باستانی معابد پائستوم4 در کنار دشتی پوشیده از درختان مورد و سرو است و در آنجا حس می‌شود که دنیای پیش از مسیحیت در زیر جهانِ امروز سالم و دست‌نخورده باقی مانده است. شهر ناپل و آتش‌فشان وزوو5 «همچون استخوانی عاری از گوشت و صیقل‌زده با باد و باران»، منظره‌ای بی‌رحمانه و غیرانسانی از خود نشان می‌دهند که در آن «اثری از چهره‌ی مسیح نیست و فقط تصویری است از یک دنیای بدون خدا که در آن آدمیان بی‌اندک امیدی به دست رنج‌ها و دردهای خود رها شده‌اند». راوی داستان از میانِ شهر به‌هم‌ریخته و ویران‌شده راه می‌رود؛ گاه ناظرِ نزاع و کشمکشی است که به دور نعشی درگرفته است و گاه شاهد احتضار آدمیانی است که صدای خشک و خشن سوت‌مانندی از لای دندان‌هایشان بیرون می‌آید. مایه‌ی کامیابی و تأثیر عمیق این یا آن قصه می‌شود؛ قصه‌ای که در آن مسخرگی و وحشت با درست‌ترین شکل غنا به‌هم درمی‌آمیزند. مانند قصه‌ای که در آن صحنه‌ی یک دسته از کوتوله‌ها در مهمانی شام ژنرال کورک6 توصیف شده است، یا صحنه‌ی شیطانی همجنس‌بازان به هنگام فوران آتش‌فشان کوه وِزوو، یا صحنه‌ی مرگ سگی به نام فبو7 (در قصه‌ی «باد سیاه»).

در این داستان، فبو همچون انعکاسی از اندیشه و قریحه‌ مالاپارته و تصویری از وجدانِ او و از همه‌ی ویژگی‌هایی است که به طور عمیق در ذات او وجود دارد. نویسنده در این‌باره چنین می‌نویسد: «من از او، (یعنی از آن سگ) بیش از آدمیان، و از فرهنگ و ادب و غرور و تشخص ایشان، آموخته‌ام که اخلاق امری بی‌موجب است و خود غایت خویش است و حتی به این فکر هم نیست که جهان را نجات بدهد (آری، حتی به فکر نجات جهان هم نیست)، بلکه همیشه فقط در فکر درست‌کردن بهانه‌های تازه‌ای است برای توجیه بی‌نظری و اخلاص خود و آزادی عمل خود.»

راوی داستان که از غیبت سگش فبو نگران شده است به جستجوی او می‌رود و پس از آنکه می‌فهمد که سگْ‌دزدها سگ‌ها یا حیوانات دیگر را به بهای ناچیزی برای عملیات و آزمایش‌های پزشکی به دانشگاه می‌فروشند به آنجا می‌رود و در گهواره‌ای عجیب، فبو را می‌بیند که او را به پشت خوابانده، شکمش را درانده و میله‌ای در جگرش فرو کرده‌اند؛ و در آنجا شاهد مرگ آن حیوان می‌شود که بی‌آنکه حتی ناله‌ی ضعیفی هم بکند جان می‌دهد، زیرا جراح پیش از اینکه حیوان‌‌ها را عمل کند تارهای صوتی ایشان را می‌بُرد. شرمندگی ملتی در حال ورشکستگی با قدرتی کم از این توصیف نشده است. («اکنون آدمیان به خاطر شرافت، به خاطر آزادی و به خاطر عدالت نمی‌جنگند، بلکه فقط برای پوست می‌جنگند، برای این پوست کثیف.»)

پوست [The Skin (La pelle)]. کورتسیو مالاپارته

در زیر آسمان ناپل، که مظهر اصلی آن («داستان خدای مرده») آتش‌فشان وِزوو است، نویسنده یک‌بار دیگر درباره‌ی سرنوشت اروپا می‌اندیشد و فریاد می‌زند: «ما آدم‌های زنده‌ای بودیم در یک دنیای مرده»، لیکن این شهر ناپل آزادشده هم سراب طلا و فحشای شرم‌آور زنان و دختران و از آن بدتر است (داستان «کلاه‌گیس»). از نمونه‌های مشخصاً مالاپارته‌ای، ماجرای شام ژنرال کورک است. در آن صحنه، این افسر امریکایی را می‌بینیم که برای مهمانان خود به‌جای خوراکِ ماهی یک پری دریایی آراسته به شاخه‌های مرجان می‌آورد. قصه‌های دیگر کتاب، مانند «باکره‌ی ناپل»، «پسر آدم»، «پیروزی کلوریندا»8، «باران آتش»، «پرچم» و «محاکمه» نیز همه بیانگر صحنه‌هایی هستند از آداب و رسوم یا تاریخ که از لحاظ رنگ‌آمیزی در مقام والایی قرار دارند. پوست، بی‌چون و چرا، کتاب مردی است رنج‌کشیده که می‌خواهد رنج خود را به لحنی حاکی از نومیدی به ما بازگرداند. لیکن به نحوی آراسته و اغلب با شکوه و جلال در ایجاد وحشت، و گاه نیز در گستاخی بیان.

محمد قاضی. فرهنگ آثار. سروش


1. Curzio Malaparte 2. Kurt- Erich Suckert
3. Potenta 4. Paestum 5. Vesuve 6. Cork
7. Febo 8. 3 Clorinda

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

بازخوانی ماجراهای چپ مارکسیست- لنینیست که از دهه ۲۰ در ایران ریشه دواند... برای انزلی و بچه‌های بندرپهلوی تاریخ می‌نویسد... تضاد عشق و ایدئولوژی در دوران مبارزه... گاهی قلم داستان‌نویسانه‌اش را زمین می‌گذارد و می‌رود بالای منبر وعظ. گاهی لیدر حزب می‌شود و می‌رود پشت تریبون. گاه لباس نصیحت‌گری می‌پوشد... یکی از اوباش قبل از انقلاب عضو کمیته می‌شود... کتاب پر است از «خودانتقادی» ...
آیا می‌توان در زبان یک متن خاص، راز هستی چندلایه و روزمره‌ انسان عام را پیدا کرد؟... هنری که انسان عام و مردم عوام را در خود لحاظ کرده باشد، به‌لحاظ اخلاقی و زیباشناسانه برتر و والاتر از هنری است که به عوام نپرداخته... کتاب خود را با نقدی تند از ویرجینیا وولف به پایان می‌برد، لوکاچ نیز در جیمز جویس و رابرت موزیل چیزی به‌جز انحطاط نمی‌دید... شکسپیر امر فرازین و فرودین را با ظرافتی مساوی درهم تنید، اما مردم عادی در آثار او جایگاهی چندان جدی ندارند ...
با دلبستگی به دختری به‌ نام «اشرف فلاح» که فرزند بانی و مؤسس محله است، سرنوشتِ عشق و زندگی‌اش را به سرنوشت پرتلاطم «فلاح» و روزگار برزخی حال و آینده‌اش گره می‌زند... طالع هر دویشان در کنار هم نحس است... زمینی برای بازی خرده‌سیاست‌مدارها و خرده‌جاه‌طلب‌ها... سیاست جزئی از زندگی محله است... با آدم‌ها و مکانی روبه‌رو هستیم که زمان از آنها گذشته و حوادث تکه‌تکه‌شان کرده است. پوستشان را کنده و روحشان را خراش داده ...
مادرش برای جبران کمبود عشق در زندگی زناشویی‌اش تا چهارسالگی به او شیر می‌داده... پدر هدف زندگی‌اش را در این می‌بیند که ثروت و قدرت ناشی از آن را که بر مردم اعمال می‌کند، افزایش دهد... عمه با دختر و نوه‌اش زندگی بدوی و به‌کل رها از آداب و رسوم مدنی دارد... رابطه‌ای عاشقانه با نوه‌ی عمه آغاز می‌کند... مراسم نمادین تشرف... رؤیای کودکی‌اش مبنی بر قدرت پرواز به حقیقت می‌پیوندد ...
این خمودگی، انگار آغاز یک نوع اضمحلال اخلاقی شده... بزرگ‌ترین انحراف در ادبیات جنگ با کتاب «دا» آغاز شد... صاحبخانه جنگم و نه مستاجر جنگ... ضدجنگ در جایی اتفاق می‌افتد که مردم از جنگ پشیمان باشند. در آلمان بعد از جنگ جهانی دوم، گروه 47 که تشکیل می‌شود، هانریش بل و عده‌ای دیگر عضو آن گروه بودند، ادبیات ضدجنگ را تبلیغ می‌کردند، پشیمان بودند، کشور آنها تبدیل به ویرانه شده بود... بعد از انقلاب، ادبیات و سینما از هم دور شدند ...