آدم و شیطان | آرمان ملی


«شیاطین شهر لودون» [The devils of loudun] یک رمان غیرداستانی از آلدوس هاکسلی است که در سال 1952 منتشر شد. هفت دهه پس از انتشار این کتاب، هنوز هم به‌عنوان یکی از مهم‌ترین آثار هاکسلی شناخته می‌شود. واشنگتن‌پست آن را شاهکار هاکسلی برمی‌شمرد و آن را لذت‌بخش‌ترین کتابی می‌نامد که تاکنون در مورد معنویت نوشته شده است.

شیاطین شهر لودون» [The devils of loudun]  آلدوس هاکسلی

«شیاطین شهر لودون» شرح هیجان‌انگیز یکی از عجیب‌ترین رویدادها در تاریخ است. در سال 1632 در دهکده کوچکی از توابع شهر لودون در فرانسه، ظاهرا تمامی یک صومعه به تصرف شیطان درآمده بود. پس از یک محاکمه شورانگیز و مشهور، کشیش کاریزماتیک صومعه به نام اوربن گراندیه متهم به گمراه‌کردن روحی و جسمی راهبه‌های تحت فرمانش، به همدستی با شیطان محکوم شد. سپس به جرم جادوگری او را سوزاندند.

در این اثر کلاسیک از آلدوس هاکسلیِ افسانه‌ای، از یک واقعه تاریخی تاثیرگذار پرده‌برداری شده و در زندگی واقعی به تصویر کشیده شده است. به‌بیانی دیگر «شیاطین شهر لودون» یک نبش قبر جامع از پدیده تسخیر است که در طول قرن هفدهم میلادی در صومعه‌ای در شهر لودون اتفاق می‌افتد؛ که نه‌تنها به بررسی نظریِ ساختار طبیعیِ روانشناسیِ هیستری و توهم می‌پردازد، بلکه در سطحی گسترده‌تر، معنای گرایش‌ها و باورهای معنوی را نیز مورد بررسی قرار می‌دهد. در مقابل خرافات و هوسرانی و جریان رایج در آن زمان، داستانی بازگو می‌شود که نه‌تنها در اثر نمایشی بلکه در سه شخصیت درگیر در داستان نیز تمایز آشکاری محسوب می‌شود.

در سال 1634، یک کشیش محلی به نام اوربن گراندیه شکنجه شد تا به اتهام جادوگری و پیمان‌بستن با شیطان از او اعتراف بگیرند. دلایل زیادی دال بر پرهیزکارنبودن گراندیه وجود داشت. اینکه دختر بهترین دوستش در لودون از او باردار شده بود یکی از این دلایل است. هیچ مدرکی درخصوص اتهاماتی که به او وارد بود وجود نداشت. اما همچنان کلیسا اصرار داشت به‌رغم تکذیب این جرائم، گراندیه به‌سزای اعمالش برسد. بااین‌حال مدارک و شواهد قوی‌ای مبنی بر دیوانگی راهبه‌های صومعه اورسلین موجود بود که در آن زمان به تسخیر شیطانی نسبت داده می‌شد.

آلدوس هاکسلی این داستان جذاب را با جزئیات عالی بیان می‌کند. البته در برخی موارد، شاید بیش‌از‌اندازه به جزئیات پرداخته باشد. این سبک از نگارش گاهی می‌تواند متظاهرانه به نظر بیاید، پیچیدگی غیرضروری و حرکتی آهسته داشته باشد. به‌عنوان مثال، نقل‌قول‌های مکرر و تکه‌هایی از شعر فرانسوی و لاتین در متن به چشم می‌خورد. با این ‌حال زمانی که داستان به اوج خود می‌رسد، با وجود این موارد، باز هم کتاب جذاب و گیراست. گراندیه شبیه به کشیش‌ها و اسقف‌های رمان‌های مارکی دوساد است؛ شهوت‌پرست و هرزه. بااین‌حال، او تا مدت‌ها پس از تائیدشدن فسادش تلاش می‌کرد تا با پافشاری بر تکذیب همدستی با شیطان خود را به شخصیتی محبوب و پرهیزکار تبدیل کند. البته اگر گراندیه را با کسانی که مسئول تفتیش عقاید بودند مقایسه کنیم، او به مراتب زیان کمتری داشته است.

هاکسلی در میانه‌های متن گریزی هم به تحلیل زده؛ زیرا در دلِ این اتفاق، سوال جذابی وجود دارد؛ سوالی که جای بحث زیادی دارد. چه چیزی این گروه از راهبه‌ها را مجبور کرد رفتاری برخلاف ماهیت یک راهبه انجام دهند؟ مانند استفاده از کلمات رکیک یا بخشی از خود را به نمایش‌گذاشتن... امروزه برای یک فرد بدبین غیرممکن است که از طریق عقلانیت تملک شیطانی را تمام‌شده تلقی کند. به‌هرحال، در آن زمان مادر روحانی، خواهر ژان، آشکارا نسبت به گراندیه غرض شخصی داشته و به نظر می‌رسد در نظر این راهبه‌ها نارضایتی دلیلی برای ارتکاب چنان اعمالی بوده است. لازم به ذکر است که غرض شخصی خواهر ژان نسبت به گراندیه مربوط به رهبری سازمانی بوده است و نه به خاطر زن‌باره‌بودن او. موارد متعددی تظاهر به تملک وجود داشته است، اما عموما این موارد منحصر‌به‌فرد بوده‌اند مانند مارتا برویسیر. به نظر می‌رسد روان‌شناسی شگفت‌انگیزی در این مورد خاص وجود داشته باشد.

«شیاطین شهر لودون» در 11 فصل نسبتا طولانی تنظیم شده و به شکل گسترده‌ای ترتیب زمانی وقایع را دنبال می‌کند. این کتاب از آن آثاری است که به کسانی که به تاریخ و روان‌شناسی علاقه‌مندند، پیشنهاد می‌شود؛ چون در هر دو حوزه، اثری شگفت‌انگیز محسوب می‌شود. بااینکه تقریبا هفت دهه از انتشار آن می‌گذرد، اما هنوز هم ارزش خواندن را دارد و نقطه اوج داستان به شدت جالب است. این نکته را هم باید اضافه کرد علاوه بر خوانندگان که این کتاب را تحسین خواهند کرد، پژوهشگران هم احتمالا دقت و موشکافی هاکسلی را تحسین می‌کنند. «شیاطین شهر لودون» با ترجمه فاروق ایزدی‌نیا از سوی نشر نیلوفر منتشر شده است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

راسکلنیکوف بر اساس جان‌مایه‌ای از فلسفه هگل دست به جنایت می‌زند... انسان‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کند: نخست انسان‌های عادی که می‌بایست مطیع باشند و حق تجاوز از قانون را ندارند و دوم انسان‌های که او آن را «مافوق بشر» یا غیرعادی می‌نامد و اینان مجازند که برای تحقق اهداف والای خود از قانون عدول کنند... به زعم او همه‌ی قانون‌گذاران و بنیان‌گذاران «اصول انسانیت» به نوعی متجاوز و خونریز بوده‌اند؛ ناپلئون، سولن و محمد را که از او تحت عنوان «پیامبر شمشیر» یاد می‌کند از جمله این افراد استثنایی می‌‌داند ...
انقلابی‌گری‌ای که بر من پدیدار شد، حاوی صورت‌های متفاوتی از تجربه گسیختگی و گسست از وضعیت موجود بود. به تناسب طیف‌های مختلف انقلابیون این گسیختگی و گسست، شدت و معانی متفاوتی پیدا می‌کرد... این طیف از انقلابیون دیروز بدل به سامان‌دهندگان و حامیان نظم مستقر می‌شوند... بخش زیادی از مردان به‌ویژه طیف‌های چپ، جنس زنانه‌تری از انقلابی‌گری را در پیش گرفتند و برعکس... انقلابی‌گری به‌واقع هیچ نخواستن است ...
سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...