روایتی از زندگی غلامحسن حدادزادگان | جام جم


«روزهای پیام‌بری» پیش از هرچیز واجد این ویژگی مهم است؛ کتاب در درجه اول نمایانگر رابطه‌ای درونی و عمیق است بین روح‌الله شریفی و زندگی غلامحسن حدادزادگان. نویسنده با وقایع و اتفاقات زندگی راوی درگیر است و به گفته‌های او بسنده نمی‌کند. جزئیات کتاب و نحوه روایت، حتی بدون گفت‌وگو با نویسنده روشن می‌کند که پیش تولید و حجم گفت‌وگوها بالاست و نویسنده اساسا با خرده روایت‌های کتاب درگیر است. به بیان دیگر نویسنده به‌دلیل شکل گرفتن همان ارتباط درونی دنبال سوژه راه می‌افتد و در واقعیت و خیال در جست‌وجوی پروراندن روایت‌هاست.

روزهای پیام‌بری روح‌الله شریفی غلامحسن حدادزادگان

روایت نویسنده از رساندن خبر شهادت پسر «اسمال لختی» و جزئیاتش حتما از دل گفت‌وگوها و بازدیدهایی بیرون آمده که نویسنده مستقل از مصاحبه با راوی اصلی کتاب داشته است. این نسبت درست بین سوژه و نویسنده، اولین دلیلی است که متن روزهای پیام‌بری را به روایتی قابل قبول و باکیفیت تبدیل می‌کند. درواقع کیفیت متن و هرچه بیشتر تبدیل شدن آن به ادبیات، نتیجه‌ای است که از پس درونی شدن سوژه برای نویسنده در کتاب ظاهر شده است. علاوه بر این نویسنده به‌خوبی توانسته ابزارهای تبدیل یک گزارش به ادبیات را به کار بگیرد و روایتی جذاب، دراماتیک و پرفراز و فرود بسازد. رفت و برگشت‌های بجا با حفظ انسجام متن، استفاده خوب از توصیف و به کار بردن بجا و دقیق از تخیل مبتنی بر واقعیت، روزهای پیام‌بری را به روایتی خواندنی تبدیل کرده است. همین نکته امتیاز جدی کتاب است نسبت به تولیدات پرتعداد ادبیات پایداری که اغلب بدون حس‌ و اثرند.

از طرف دیگر نویسنده به‌خوبی توانسته مرز خاطره‌نویسی و روایت را رعایت کند و به ورطه خام فروشی نیفتد. کتاب خوشبختانه شابلون گذاشتن روی زندگی راوی نیست، انتخاب است و تدوین برهه‌های مختلف در خدمت تم اصلی روایت. روزهای پیام‌بری به‌درستی خاطرات زندگی غلامحسن حدادزادگان نیست و نباید باشد، روایتی است از زندگی او. به همین دلیل توانسته در دام بازگو کردن نیفتد، از میان انبوه خاطرات و اتفاقات زندگی راوی، به‌درستی روی نقاطی بایستد که ساختار اصلی و دراماتیک روایت را می‌سازند و خط اصلی را پررنگ کند. مثل انتخاب خاطره افتادن در قبرستان عجزها در کودکی که می‌تواند حس بسازد و مخاطب را به ترس عمیق راوی نزدیک کند یا ایستادن روی خاطرات راوی از محمد، برادری که در ادامه خبر شهادتش را برای مادرش خواهد برد.

لحن و زاویه دید نیز وجوه مهمی در مستندنگاری به حساب می‌آیند. ساختن شخصیت راوی، لحن او و انتخاب منظری برای دیدن آنچه روایت می‌شود، در مستندنگاری کلیدی‌اند. روزهای پیام‌بری، غلامحسن حدادزادگان را تا حد خوبی می‌سازد و انتخاب می‌کند از چشم او روایت کند. در نیمه اول، کتاب در ساختن لحن نیز موفق عمل می‌کند. نویسنده می‌تواند به اندازه و بجا از عبارات بومی قزوینی استفاده کند: «موقوف شده؟»، «نه ببم! ممدتان شهید شده». لحن در ادبیات البته فقط معطوف به کلام نیست. درک و ساختن منظر شخصی راوی است با همه ویژگی‌هایش، دیدن جهان است از چشم آن‌که روایت می‌کند. همین موضوع هم به پاشنه آشیل متن تبدیل می‌شود.

کتاب در نیمه دوم در ساختن زاویه دید مخاطب افت می‌کند. زاویه دید اول شخص در کنار همه امتیازاتی که برای نزدیک شدن به راوی در اختیار نویسنده و مخاطب می‌گذارد، انتخاب سختی برای پرداخت است. نویسنده باید بتواند در هرلحظه خودش، نگاه، اطلاعات و هر آنچه اضافه بر راوی با همه دانایی و ویژگی‌های شخصیتی و زیستی‌ است را حذف کند. در واقع در زاویه دید اول شخص نویسنده باید حد نگه دارد و بر راوی، هر آن‌طور که هست، سایه نیندازد. این موضوع هرچند در نیمه اول کتاب اتفاق می‌افتد اما از نیمه دوم و کم‌رمق‌تر شدن جذابیت سوژه‌ها، نویسنده بیشتر در متن نمایان می‌شود. بخش بیست و هشتم کتاب و ماجرای شهادت محمدحسن پرپینچی اساسا از زاویه دید نویسنده روایت می‌شود. حجم اطلاعات و آنچه ما از سوژه‌، نحوه شهادتش و سال‌های آینده می‌دانیم از قد و قواره راوی، آن‌طور که ما می‌شناسیمش، بیرون می‌زند. غلامحسن حدادزادگان در کتاب نه آن‌قدر کنجکاو تصویر می‌شود که سرک بکشد و جزئیات دربیاورد و نه اساسا در صحنه می‌ماند و نه بعدها خبر می‌گیرد. بنابراین شاید بتوان حضور نویسنده در متن به‌خصوص از نیمه دوم کتاب را جدی‌ترین مسأله پرداخت در روزهای پیام‌بری دانست.

ادبیات پایداری در ایران دسته‌ای پرتولید محسوب می‌شود که آن‌چنان که باید قدر ندیده. این قدر ندیدن پیش و بیش از آن‌که از طرف مخاطب ادبیات باشد از سمت نویسنده است. ناپختگی، بی‌توجهی و از همه مهم‌تر اهمیت ندادن به درونی کردن/ شدن سوژه، بسیاری از این تولیدات را از ساحت ادبیات خارج و مخاطب حرفه‌ای را دل‌زده کرده است. با این همه «روزهای پیام‌بری» در طیف گسترده این ژانر در انتخاب سوژه در پرداخت، تبدیل شدن به ادبیات و ساختار روایی و در عبور از ورطه خام‌فروشی حتما از نمونه‌های روشن دسته ادبیات پایداری است و قدر دانسته از سمت نویسنده. امید که خوانده شود و قدر ببیند.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

تجربه‌نگاری نخست‌وزیر کشوری کوچک با جمعیت ۴ میلیون نفری که اکنون یک شرکت مشاوره‌ی بین‌المللی را اداره می‌کند... در دوران او شاخص سهولت کسب و کار از رتبه ١١٢ (در ٢٠٠۶) به ٨ (در ٢٠١۴) رسید... برای به دست آوردن شغلی مانند افسر پلیس که ماهانه ٢٠ دلار درآمد داشت باید ٢٠٠٠ دلار رشوه می‌دادید... تقریبا ٨٠درصد گرجستانی‌ها گفته بودند که رشوه، بخش اصلی زندگی‌شان است... نباید شرکت‌های دولتی به عنوان سرمایه‌گذار یک شرکت دولتی انتخاب شوند: خصولتی سازی! ...
هنرمندی خوش‌تیپ به‌نام جد مارتین به موفقیت‌های حرفه‌ای غیرمعمولی دست می‌یابد. عشقِ اُلگا، روزنامه‌نگاری روسی را به دست می‌آورد که «کاملا با تصویر زیبایی اسلاوی که به‌دست آژانس‌های مدلینگ از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی رایج شده است، مطابقت دارد» و به جمع نخبگان جهانی هنر می‌پیوندد... هنرمندی ناامید است که قبلا به‌عنوان یک دانشجوی جوان معماری، کمال‌گرایی پرشور بوده است... آگاهیِ بیشتر از بدترشدنِ زندگی روزمره و چشم‌انداز آن ...
آیا مواجهه ما با مفهوم عدالت مثل مواجهه با مشروطه بوده است؟... «عدالت به مثابه انصاف» یا «عدالت به عنوان توازن و تناسب» هر دو از تعاریف عدالت هستند، اما عدالت و زمینه‌های اجتماعی از تعاریف عدالت نیستند... تولیدات فکری در حوزه سیاست و مسائل اجتماعی در دوره مشروطه قوی‌تر و بیشتر بوده یا بعد از انقلاب؟... مشروطه تبریز و گیلان و تاحدی مشهد تاحدی متفاوت بود و به سمت اندیشه‌ای که از قفقاز می‌آمد، گرایش داشت... اصرارمان بر بی‌نیازی به مشروطه و اینکه نسبتی با آن نداریم، بخشی از مشکلات است ...
وقتی با یک مستبد بی‌رحم که دشمنانش را شکنجه کرده است، صبحانه می‌خورید، شگفت‌آور است که چقدر به ندرت احساس می‌کنید روبه‌روی یک شیطان نشسته یا ایستاده‌اید. آنها اغلب جذاب هستند، شوخی می‌کنند و لبخند می‌زنند... در شرایط مناسب، هر کسی می‌تواند تبدیل به یک هیولا شود... سیستم‌های خوب رهبران بهتر را جذب می‌کنند و سیستم‌های بد رهبران فاسد را جذب می‌کنند... به جای نتیجه، روی تصمیم‌گیری‌ها تمرکز کنیم ...
دی ماهی که گذشت، عمر وبلاگ نویسی من ۲۰ سال تمام شد... مهر سال ۸۸ وبلاگم برای اولین بار فیلتر شد... دی ماه سال ۹۱ دو یا سه هفته مانده به امتحانات پایان ترم اول مقطع کارشناسی ارشد از دانشگاه اخراج شدم... نه عضو دسته و گروهی بودم و هستم، نه بیانیه‌ای امضا کرده بودم، نه در تجمعی بودم. تنها آزارم! وبلاگ نویسی و فعالیت مدنی با اسم خودم و نه اسم مستعار بود... به اعتبار حافظه کوتاه مدتی که جامعه‌ی ایرانی از عوارض آن در طول تاریخ رنج برده است، باید همیشه خود را در معرض مرور گذشته قرار دهیم ...