کتاب «فتوت، قلندری و ادبیات عامیانه ایران» نوشته مهران افشاری منتشر شد.

فتوت، قلندری و ادبیات عامیانه ایران مهران افشاری

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایسنا، مهران افشاری درباره این کتاب گفت: پیشه و شغلم نویسندگی دایره ‌المعارف است و بیست و خورده‌ای سال است که در بنیاد دایره ‌المعارف اسلامی که ناشر دانش‌نامه «جهان اسلام» است، کار می‌کنم؛ این کتاب مجموعه ۳۲ مقاله‌ دایره‌ المعارفی من درخصوص فرهنگ و ادب مردم و ادب عامیانه است که همه‌شان ذیل عنوان «فتوت، قلندری و ادبیات عامیانه» می‌گنجند. به نظرم کل ادبیات عامیانه و فرهنگ مردم ما متأثر از آیین فتوت و به دنبال آن قلندری است، این مقالات هم این ارتباطات را نشان می‌دهد این‌که فتوت چیست، آیین‌های وابسته به فتوت کدام‌ها هستند، قلندری چیست، ادبیات عامیانه چییست،فتوت و قلندری چطور بر ادبیات عامیانه تأثیر گذاشته‌اند.

او افزود: بسیاری از این مقالات در طول بیست‌و اندی سال در دانشنامه جهان اسلام چاپ شده، برخی هم در دایره‌المعارف‌های دیگر از جمله دانشنامه زبان و ادبیات فرهنگشتان چاپ شده‌اند، تعدادی از آن‌ها هم در دایره‌المعارف‌های خارج از کشور به زبان انگلیسی چاپ شده و چاپ خواهد شد که متن‌های فارسی‌ آن‌ها در این کتاب‌ها گردآوری شده است.

این نویسنده و پژوهشگر درباره این‌که چه داستان‌هایی را در این کتاب بررسی کرده است، خاطرنشان کرد: داستان‌هایی که به ‌گونه‌ای با نقالی مرتبط هستند و نقالی هم به فتوت مرتبط است یعنی همه این‌ها بهم ربط دارند و یا به نحوی به فتوت ربط پیدا می‌کنند، علاوه بر داستان‌ها بعضی از قهرمان‌هایی که در داستان‌های عامیانه هستند یا موضوعاتی که در داستان‌های عامیانه تکرار می‌شوند، در این مقالات هستند مثلا پری و دیو و سیمرغ و ...

افشاری درباره این‌که به نظر می‌رسد، ادبیات عامیانه ما چندان شناخته شده نیست و درباره توجه به این مقوله اظهار کرد: به عنوان یک ایرانی، اولین وظیفه‌مان این است که خودمان را بشناسیم. شناخت خودمان یعنی فرهنگ و ادبیات و تاریخ‌مان را بشناسیم. بخشی از تاریخ ایران، تاریخ فرهنگ مردم و تاریخ توده‌های مردم است و بخشی ادبیات ایران هم در واقع ادبیات توده‌های مردم است و ادبیات عامه ایران است، من به این بخش از ادبیات توجه کرده‌ام. همه این‌ها به گونه‌ای ایران‌شناسی و شناخت ایران و فرهنگ خودمان است. یک فرد ایرانی ممکن است خیلی چیزها را از فرهنگش بداند اما نداند سرچشه آن از کجا آمده مثلا درویشی که در کوچه و خیابان شعر می‌خواند، ندانیم از کجا آمده است؟ در این کتاب به این چیزها پرداخته‌ام البته کتاب جامع نیست و خیلی چیزها از فرهنگ مردم هست که در کتاب من نیست اما به اندازه‌ای که در این‌سال‌ها در کار دایره‌المعارف توانستم بنویسم یکجا جمع‌آوری کرده‌ام تا پرسش‌ها و سوال‌های دوستداران فرهنگ ایرانی راجع‌ به فرهنگ مردم ایران و ادبیات توده‌های ایران داده شود.

در نوشته پشت جلد کتاب آمده است: کتاب حاضر مجموعه سی و دو مقاله دانشنامه‌ای است در موضوع فرهنگ و ادب عامه ایران که مقالات آن اغلب به طریقی با یکدیگر مرتبطند. مهم‌ترین داستان‌های عامیانه همچون امیر ارسلان، حسین کرد شبستری و حمزه‌نامه و برخی از شخصیت‌های نام‌آشنای آنها در این اثر به‌تفصیل معرفی شده‌اند. همچنین بخشی از مقالات این مجموعه به آیین فتوت و قلندری و نیز تاثیر آنها بر ادبیات مردم‌پسند فارسی اختصاص یافته و دربردارنده مطالب تازه‌ است.

« فتوت، قلندری و ادبیات عامیانه ایران» در ۳۷۴ صفحه و با قیمت ۱۳۵ هزار تومان در بنیاد موقوفات محمود افشار راهی بازار کتاب شده است.

................ هر روز با کتاب ................

راسکلنیکوف بر اساس جان‌مایه‌ای از فلسفه هگل دست به جنایت می‌زند... انسان‌ها را به دو دسته تقسیم می‌کند: نخست انسان‌های عادی که می‌بایست مطیع باشند و حق تجاوز از قانون را ندارند و دوم انسان‌های که او آن را «مافوق بشر» یا غیرعادی می‌نامد و اینان مجازند که برای تحقق اهداف والای خود از قانون عدول کنند... به زعم او همه‌ی قانون‌گذاران و بنیان‌گذاران «اصول انسانیت» به نوعی متجاوز و خونریز بوده‌اند؛ ناپلئون، سولن و محمد را که از او تحت عنوان «پیامبر شمشیر» یاد می‌کند از جمله این افراد استثنایی می‌‌داند ...
انقلابی‌گری‌ای که بر من پدیدار شد، حاوی صورت‌های متفاوتی از تجربه گسیختگی و گسست از وضعیت موجود بود. به تناسب طیف‌های مختلف انقلابیون این گسیختگی و گسست، شدت و معانی متفاوتی پیدا می‌کرد... این طیف از انقلابیون دیروز بدل به سامان‌دهندگان و حامیان نظم مستقر می‌شوند... بخش زیادی از مردان به‌ویژه طیف‌های چپ، جنس زنانه‌تری از انقلابی‌گری را در پیش گرفتند و برعکس... انقلابی‌گری به‌واقع هیچ نخواستن است ...
سند در ژاپن، قداست دارد. از کودکی به مردم می‌آموزند که جزئیات را بنویسند... مستند کردن دانش و تجربه بسیار مهم است... به شدت از شگفت‌زده شدن پرهیز دارند و همیشه دوست دارند همه چیز از قبل برنامه‌ریزی شده باشد... «هانسه» به معنای «خودکاوی» است یعنی تأمل کردن در رفتاری که اشتباه بوده و پذیرفتن آن رفتار و ارزیابی کردن و تلاش برای اصلاحش... فرایند تصمیم‌سازی در ژاپن، نظام رینگی ست. نظام رینگی، نظام پایین به بالا است... این کشور را در سه کلمه توصیف می‌کنم: هارمونی، هارمونی، هارمونی! ...
دکتر مصدق، مهندس بازرگان را مسئول لوله‌کشی آب تهران کرده بود. بعد کودتا می‌شود اما مهندس بازرگان سر کارش می‌ماند. اما آخر هفته‌ها با مرحوم طالقانی و دیگران دور هم جمع می‌شدند و از حکومت انتقاد می‌کردند. فضل‌الله زاهدی، نخست‌وزیر کودتا می‌گوید یعنی چه، تو داری برای من کار می‌کنی چرا از من انتقاد می‌کنی؟ بازرگان می‌گوید من برای تو کار نمی‌کنم، برای مملکت کار می‌کنم، آب لوله‌کشی چه ربطی به کودتا دارد!... مجاهدین بعد از انقلاب به بازرگان ایراد گرفتند که تو با دولت کودتا همکاری کردی ...
توماس از زن‌ها می‌ترسد و برای خود یک تز یا نظریه ابداع می‌کند: دوستی بدون عشق... سابینا یک‌زن نقاش و آزاد از هر قیدوبندی است. اما ترزا دختری خجالتی است که از خانه‌ای آمده که زیر سلطه مادری جسور و بی‌حیا قرار داشته... نمی‌فهمید که استعاره‌ها خطرناک هستند. نباید با استعاره‌ها بازی کرد. استعاره می‌تواند به تولد عشق منجر شود... نزد توماس می‌رود تا جسمش را منحصر به فرد و جایگزین‌ناپذیر کند... متوجه می‌شود که به گروه ضعیفان تعلق دارد؛ به اردوی ضعیفان، به کشور ضعیفان ...