کتاب «فتوت، قلندری و ادبیات عامیانه ایران» نوشته مهران افشاری منتشر شد.

فتوت، قلندری و ادبیات عامیانه ایران مهران افشاری

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایسنا، مهران افشاری درباره این کتاب گفت: پیشه و شغلم نویسندگی دایره ‌المعارف است و بیست و خورده‌ای سال است که در بنیاد دایره ‌المعارف اسلامی که ناشر دانش‌نامه «جهان اسلام» است، کار می‌کنم؛ این کتاب مجموعه ۳۲ مقاله‌ دایره‌ المعارفی من درخصوص فرهنگ و ادب مردم و ادب عامیانه است که همه‌شان ذیل عنوان «فتوت، قلندری و ادبیات عامیانه» می‌گنجند. به نظرم کل ادبیات عامیانه و فرهنگ مردم ما متأثر از آیین فتوت و به دنبال آن قلندری است، این مقالات هم این ارتباطات را نشان می‌دهد این‌که فتوت چیست، آیین‌های وابسته به فتوت کدام‌ها هستند، قلندری چیست، ادبیات عامیانه چییست،فتوت و قلندری چطور بر ادبیات عامیانه تأثیر گذاشته‌اند.

او افزود: بسیاری از این مقالات در طول بیست‌و اندی سال در دانشنامه جهان اسلام چاپ شده، برخی هم در دایره‌المعارف‌های دیگر از جمله دانشنامه زبان و ادبیات فرهنگشتان چاپ شده‌اند، تعدادی از آن‌ها هم در دایره‌المعارف‌های خارج از کشور به زبان انگلیسی چاپ شده و چاپ خواهد شد که متن‌های فارسی‌ آن‌ها در این کتاب‌ها گردآوری شده است.

این نویسنده و پژوهشگر درباره این‌که چه داستان‌هایی را در این کتاب بررسی کرده است، خاطرنشان کرد: داستان‌هایی که به ‌گونه‌ای با نقالی مرتبط هستند و نقالی هم به فتوت مرتبط است یعنی همه این‌ها بهم ربط دارند و یا به نحوی به فتوت ربط پیدا می‌کنند، علاوه بر داستان‌ها بعضی از قهرمان‌هایی که در داستان‌های عامیانه هستند یا موضوعاتی که در داستان‌های عامیانه تکرار می‌شوند، در این مقالات هستند مثلا پری و دیو و سیمرغ و ...

افشاری درباره این‌که به نظر می‌رسد، ادبیات عامیانه ما چندان شناخته شده نیست و درباره توجه به این مقوله اظهار کرد: به عنوان یک ایرانی، اولین وظیفه‌مان این است که خودمان را بشناسیم. شناخت خودمان یعنی فرهنگ و ادبیات و تاریخ‌مان را بشناسیم. بخشی از تاریخ ایران، تاریخ فرهنگ مردم و تاریخ توده‌های مردم است و بخشی ادبیات ایران هم در واقع ادبیات توده‌های مردم است و ادبیات عامه ایران است، من به این بخش از ادبیات توجه کرده‌ام. همه این‌ها به گونه‌ای ایران‌شناسی و شناخت ایران و فرهنگ خودمان است. یک فرد ایرانی ممکن است خیلی چیزها را از فرهنگش بداند اما نداند سرچشه آن از کجا آمده مثلا درویشی که در کوچه و خیابان شعر می‌خواند، ندانیم از کجا آمده است؟ در این کتاب به این چیزها پرداخته‌ام البته کتاب جامع نیست و خیلی چیزها از فرهنگ مردم هست که در کتاب من نیست اما به اندازه‌ای که در این‌سال‌ها در کار دایره‌المعارف توانستم بنویسم یکجا جمع‌آوری کرده‌ام تا پرسش‌ها و سوال‌های دوستداران فرهنگ ایرانی راجع‌ به فرهنگ مردم ایران و ادبیات توده‌های ایران داده شود.

در نوشته پشت جلد کتاب آمده است: کتاب حاضر مجموعه سی و دو مقاله دانشنامه‌ای است در موضوع فرهنگ و ادب عامه ایران که مقالات آن اغلب به طریقی با یکدیگر مرتبطند. مهم‌ترین داستان‌های عامیانه همچون امیر ارسلان، حسین کرد شبستری و حمزه‌نامه و برخی از شخصیت‌های نام‌آشنای آنها در این اثر به‌تفصیل معرفی شده‌اند. همچنین بخشی از مقالات این مجموعه به آیین فتوت و قلندری و نیز تاثیر آنها بر ادبیات مردم‌پسند فارسی اختصاص یافته و دربردارنده مطالب تازه‌ است.

« فتوت، قلندری و ادبیات عامیانه ایران» در ۳۷۴ صفحه و با قیمت ۱۳۵ هزار تومان در بنیاد موقوفات محمود افشار راهی بازار کتاب شده است.

................ هر روز با کتاب ................

آثاری از این دست فقط ما را عالم‌تر یا محقق‌تر نمی‌کنند، بلکه حال ما را خوش‌تر و خوب‌تر می‌کنند... می‌گوید مفاهیم اخلاقی 8 تاست... ما نخست قهرمانان اخلاقی و قدیسان اخلاقی و فرزانگان اخلاقی (به صورت خلاصه اسوه‌های اخلاقی) را تشخیص می‌دهیم، سپس می‌گوییم هر چه در اینها هست، از نظر اخلاقی خوب یا درست یا فضیلت است... اما ما نمی‌توانیم به احساسات و عواطف صرف تکیه کنیم... ممکن است کسی از یک جنبه الگو باشد و از جنبه‌های دیگر خیر... پس ما معیاری مستقل از وجود الگوها یا اسوه‌ها داریم! ...
شناخت ما از خودمان را معطوف به نوشته‌های غیرایرانی کردند... سرنوشت تاسیس پارلمان در ایران با مشاهدات سفرنامه‌نویسان گره خورده... مفهوم و کارکرد پارلمان در اواخر دوره ناصری... مردم بیشتر پیرو و تابع بودند، یعنی متابعت و اطاعت از دالِّ سیاسی مرکز قدرت، امری پذیرفته شده تلقی می‌شده ... مشورت برای نخبگان ایرانی اغلب جنبه تاسیسی نداشته و تنها برای تایید، ‌همفکری و یاری‌دهندگی به شاه مورد استفاده قرار می‌گرفته... گفت‌وگو و تعاملی بین روشنفکران ملی‌گرا و روحانیون مشروطه‌خواه ...
با خنده به دنیا آمده است... به او لقب سفیر شادی، خنده و گشاده‌رویی می‌دهند... از لرزش بال حشره‌ای تا آه زنی در حسرت عشق را می‌تواند بشناسد و تحلیل کند... شخصیتی که او به‌عنوان معجزه‌گر در روابط انسانی معرفی می‌کند و قدرت‌اش را در برقراری و درک ارتباط با آدم‌ها و سایر موجودات به‌تفصیل نشان می‌دهد، در زندگی شخصی خود عاجز از رسیدن به تفاهم است ...
سرچشمه‌های ایران‌دوستی متعدد هستند... رفتار دوربین شعیبی در مکان مقدسی مثل حرم، رفتاری سکولاریستی است... جامعه ما اما جامعه بیماری است و این بیماری عمدتا محصول نگاه سیاسی است. به این معنا که اگر گرایش‌های دینی داری حتما دولتی و حکومتی هستی و اگر می‌خواهی روشنفکر باشی باید از دین فاصله بگیری... در تاریخ معاصر همین روس‌ها که الان همه تکریم‌شان می‌کنند و نباید از گل نازک‌تر به آنها گفت، گنبد امام رضا (ع) را به توپ بستند اما حرم امن ماند ...
با بهره‌گیری از تکنیک کات‌آپ و ‌تکه‌تکه کردن روایت، متن‌هایی به‌ظاهر بریده‌ و ‌بی‌ربط را نوشته ‌است، تکه­‌هایی که در نهایت همچون پازلی نامرئی خواننده را در برابر قدرت خود مبهوت می‌کند... با ژستی خیرخواهانه و گفتاری مبتنی بر علم از هیچ جنایتی دریغ نمی‌کند... مواد مخدر به نوعی تسلط و کنترل سیستم بدن ‌ِفرد معتاد را در دست می‌گیرد؛ درست مانند نظام کنترلی که شهروندان بدون آن احساس می‌کنند ناخوش‌اند، شهروندانی محتاج سرکوب امیال­شان... تبعید‌گاهی‌ پهناور است که در یک کلمه خلاصه می‌شود: مصونیت ...