«گسیختگی: بحران لیبرالدموکراسی» [Rupture : the crisis of liberal democracy] اثر مانوئل کاستلز [Manuel Castells] با ترجمه محمد رهبری و با مقدمهای از هادی خانیکی از سوی انتشارات اگر منتشر شد.
![«گسیختگی: بحران لیبرالدموکراسی» [Rupture : the crisis of liberal democracy] مانوئل کاستلز [Manuel Castells]](/files/163979903437111553.jpg)
به گزارش کتاب نیوز به نقل از شرق، این کتاب پیش از این نیز با ترجمه مجتبی قلیپور و تحت عنوان «گسست: بحران لیبرال دموکراسی» توسط انتشارات پژوهشکده مطالعات راهبردی روانه بازار شده بود.
مانوئل کاستلز جامعهشناس اسپانیایی به همراه جان ون دایک و بری ولمن اصطلاح «جامعه شبکهای» و مؤلفههای جدید آن را مطرح کردهاند و توسعه مفهومی دادهاند. در بین نظریهپردازان علم ارتباطات، کاستلز نویسندهای متمایز است. او حوزههای جامعهشناسی شهری، مطالعات سازمانی، مطالعات فضای مجازی، جنبشهای اجتماعی، جامعهشناسی فرهنگ و اقتصاد سیاسی را در کنار هم مطالعه میکند تا یک تحلیل بینرشتهای از جهان پیچیده رسانهایشده امروز به دست دهد. از کاستلز پیش از این سهگانه «عصر اطلاعات و ظهور جامعه شبکهای» (1380)، «گفتوگوهایی با کاستلز» (1384)، «شبکههای خشم و امید» (1393) و «قدرت ارتباطات» (1397) به فارسی ترجمه و منتشر شده است.
او در سفری که در سال 1385 به ایران داشت در چند سخنرانی در دانشگاهها و نهادهای پژوهشی اندیشههای خود را پیرامون جامعه شبکهای و انفورماتیک تبیین و تحلیل کرد. کتاب اخیر کاستلز با عنوان «گسیختگی: بحران لیبرالدموکراسی» علل و عواقب گسیختگی میان شهروندان و دولتها و ریشه تمامی بحرانها یعنی بحران لیبرالدموکراسی را بررسی میکند، لیبرالدموکراسی که آخرین امید برای غلبه بر فاجعه تاریخی جنگها و خشونتها بود.
کاستلز در مقدمه اذعان میکند که راهحلی ارائه نمیکند، چراکه راهحلی ندارد و معتقد است برای هر کشوری راهحلی متفاوت لازم است: «اما اگر بحران سیاسیای که من توصیف میکنم ابعاد جهانی فراتر از ویژگیهای یکتای هر جامعه داشته باشد، این بحران مطمئنا در زمینه فروپاشی تدریجی الگوی نمایندگی است. فروپاشیای که هر چه تشدید میشود، ما را درست در همان لحظهای که ابرهای طوفانی بر سر زندگیمان جمع شدهاند، بدون ابزارهای کارا برای حل جمعی مسائل اصلی، تنها میگذارد».
در این کتاب، کاستلز به بررسی بحرانی در جهان امروز میپردازد که از نظر او منشأ همه بحرانهاست: بحران لیبرالدموکراسی و گسست بین حکومتها و شهروندانشان. اکثر شهروندان جهان امروز به نمایندگان سیاسیشان، احزاب سیاسی بزرگ، نهادهای سیاسی جاافتاده و حکومتهایشان اعتماد ندارند. از نظر کاستلز، این بحران مشروعیت گسترده میتواند بسیاری از اتفاقاتی را که در سالهای اخیر در چشمانداز سیاسی جهان رخ دادهاند، توضیح دهد: اتفاقاتی چون انتخاب غیرمنتظره دونالد ترامپ در سال ۲۰۱۶، برگزیت، شکست احزاب سیاسی سنتی در فرانسه و انتخاب یک تازهوارد سیاسی به نام مکرون، دگرگونی نظام حزبی در اسپانیا (از جمله جنبش جداییطلبانه در کاتالونیا)، قدرت گرفتن راست افراطی در اروپا و چالشهای ملیگرایانهای که اتحادیه اروپا را تهدید میکنند.
کاستلز در این کتاب کوتاه اما از نظر موضوعی گسترده، هریک از این رویدادها را تحلیل میکند و برخی از علل احتمالی بیعلاقگی مردم به نهادهای لیبرالدموکراسی، از جمله اثرات جهانیشدن، اثرات سیاست رسانهای و اینترنت، فساد فزاینده سیاستمداران، جدایی طبقه سیاسی حرفهای از جامعه مدنی و انتقاد از نظم موجود توسط جنبشهای اجتماعی جدید را بررسی میکند. این واقعیت که بسیاری از این روندها در زمینههای بسیار متفاوت رخ میدهند نشاندهنده این است که ما شاهد بحرانی عمیق در مدل دموکراسیای هستیم که در نیمقرن گذشته شالوده ثبات سیاسی در بخش بزرگی از جغرافیای جهان بوده است. بحران همهگیری کرونا که چند ماه پس از نوشتن کتاب جهان را درنوردید و دموکراسیها را در معرض انتقاد و هجمه قرار داد، نشاندهنده جدی و عمیق بودن بحرانی است که کاستلز در سراسر این کتاب تلاش کرده است تا برخی از ابعاد و پیامدهای آن را روشن کند.
خانیکی در بخشی از مقدمه خود بر ترجمه این کتاب مینویسد: «کتاب «گسیختگی: بحران لیبرالدموکراسی» که در سال 2018 منتشر شده است، زمینهها، مصداقها و آثار بحرانهای جدید جهانی تحت تأثیر ارتباطات شبکهایشده را طرح میکند. کاستلز در این کتاب به دنبال اثبات آن است که دموکراسی، که سالها باعث ثبات در بسیاری از کشورها شده بود، اکنون با مسائل و چالشهای عمیقی روبهروست. او در این کتاب عوامل مؤثر بر این رخداد را عمدتا ناشی از تحولات ارتباطی، اجتماعی، فرهنگی و روانی میداند که حاصل آن بیاعتمادی اکثر شهروندان به نهادها، رهبران و احزاب سیاسی است و این موضوع خود موجب شکلگیری نوعی بحران گسترده مشروعیت در بسیاری از کشورها شده است».
کاستلز با برشمردن مشکلات متعدد آنها را نتیجه بحران در لیبرالدموکراسی میداند و بر ضرورت گسست از این نظم اجتماعی و اقتصادی تأکید میکند: «ناامنی شغلی و دستمزدهای اندک ادامه مییابد، تروریسم متعصبانهای که همزیستی انسانها را ناممکن کرده است، آتش ترس را هرروز شعلهورتر میکند و به نام امنیت، آزادی را محدود مینماید».
................ هر روز با کتاب ................
