آرمان‌شهر، مفهومی کهن است اما امیدِ به کشف یا ساختِ آن، همچنان برای انسان امروز زنده مانده. یافتِ جلوه‌های گونه‌گونِ گرایش آدمیان به آرمان‌شهر، از دوران باستان تا امروز، مطالعه‌ای مفصّل در حوزه‌هایی گونه‌گون می‌طلبد که محقق 81ساله آمریکایی، به‌خوبی از عهده‌اش برآمده و می‌گوید: شگفت اینکه آرمانشهرگرایانِ رسیده به قدرت سیاسی، عموماً ویران‌شهر ساختند.

لایمن تاور سرجنت (Lyman Tower Sargent)،درآمدی کوتاه بر آرمانشهر­گرایی Utopianism: A Very Short Introduction

به گزارش کتاب نیوز به نقل از ایبنا، لایمن تاور سرجنتِ امریکایی‌­تبار (Lyman Tower Sargent)، استاد علوم­ سیاسی در دانشگاه سنت لوئیس در ایالت میزوری امریکا، دارنده عنوان محقق برجسته از سوی انجمن مطالعات آرمانشهری در سال 1997 و بنیان­گذار مجله علمی­‌­آکادمیک مطالعات آرمانشهری (Utopian Studies) در سال 1987 است. وی همچنین گردآورنده قریب 20 عنوان کتابشناسی در زمینه‌­های تاریخ، سیاست و ادبیات آمریکاست. «درآمدی کوتاه بر آرمانشهر­گرایی» به ترجمه امیر یداله‌­پور، دومین اثری است که از پروفسور سرجنت به فارسی ترجمه می­‌شود. نخستین کتاب، ترجمه­‌ای از دکتر محمود کتابی با عنوان ایدئولوژی‌­های سیاسی معاصر بود که انتشارات دانشگاه اصفهان در سال‌های 1360 منتشر کرد.

این کتاب که نخستین بار با عنوان Utopianism: A Very Short Introduction در سال 2010 توسط انتشارات دانشگاه آکسفورد منتشر شد، با بینشی به­‌کفایت معاصرانه تدوین­ شده‌­است؛ یعنی خوراکی است هم مغذی و هم فشرده برای خواننده­‌ای با هر میزان سواد و تخصص؛ یعنی هم ایجاز و شیوایی کلام را دارد و هم فراخور بینش و شیوه کتابشناختی نویسنده، گستره­‌ای به‌نسبت وسیع از منابع مرتبط را به‌­کار می­‌گیرد. کتاب، معرف گونه­‌گون تفکرات و ایده­‌های آرمانشهرگرایانه تاریخ بشری است و اشکال تحقق یا ابراز این گرایش را در بازه زمانیِ بسیار طویلی ـ از متفکران پیشاسقراطی، شاگردان سقراط و متفکرین قرون­‌وسطی گرفته تا آثار و نمودهای آرمانشهرگرایی در قرن بیستم، تا مسائل سیاسی خاورمیانه و حتی جنبش­‌های محیط‌زیستی دوران معاصر در اقصای اروپا و آمریکا ـ بررسی می­‌کند. کلام موجز و دانش فراگیرِ نویسنده، 147 صفحه خواندنی، روان و پرمحتوا را تقدیم خواننده کرده است.

کتاب 7 فصل دارد. نویسنده از واژه­‌شناسیِ واژه یوتوپیا (utopia) آغاز می‌­کند و پس از ارائه تعریفی از این مفهوم، کارِ اصلی‌­اش را پیش می­‌گیرد که عبارت­ است از بررسیِ اجمالی و البته دقیقِ مصادیق دیروز و امروزِ مفهوم آرمان­شهر در اجتماعات بشریِ سراسر دنیا. او از سه چهره آرمانشهرگرایی در آثار آدمیان در طول تاریخ می­‌گوید و آنها را چنین می­‌نامد: آرمان­شهر ادبی، عمل آرمان­شهرگرایانه، نظریه اجتماعی آرمان­شهرگرا.

«مکان­‌های خوب و مکان‌­های بد»، عنوان فصل نخست کتاب است که به ادبیات خلق‌­شده با محوریت مفهوم آرمان­شهر می‌­پردازد: از روایت‌­های اسطوره­ای آفرینش انسان تا ادبیات قرون وسطی، تا جنبش‌­های اجتماعیِ اروپای سال­‌های 1960 و تا جنبش­‌های محیط­زیستیِ امروز. در این فصل معانیِ اصطلاحاتِ utopia، eutopia (نیکوشهر) و dystopia (ناآرمان­شهر) و به‌­ویژه کتاب utopia اثر تامس مور ـ سیاست­مدار انگلیسیِ دوران رنسانس و از مخالفین اصلاحات پروتستانی ـ بررسی می‌­شوند.

«عمل آرمان­شهرگرایانه»، عنوان دومین فصل کتاب است و در آن مهم­ترین تجلّی مفهوم آرمان­شهر در جوامع انسانی، یعنی شکل­گیری کمون­ها یا اصطلاحاً اجتماعات ارادی بررسی می­شوند؛ از شکل­گیری دیرها و صومعه ­ها تا اردوگاه­های اشتراکی مهاجرین (نظیر شکل­ گیری اسرائیل) و تا اجتماع­های دوران معاصر نظیر دهکده­ های بوم ­شناختی.

فصل سوم با عنوان «آرمان­شهرگراییِ بومی»، استعماری و پسااستعماری، به تعارضات حاصل از پدیده استعمار می‌­پردازد؛ تعارضاتِ میان ایده‌­های آرمانشهرگرایانه بومیان یک منطقه مستعمره با مهاجرینی که به‌­قصد زندگی بهتر راهیِ آنجا می‌­شوند. در این فصل اجتماعات مختلفی از سراسر دنیا بررسی شده‌­اند: از اسرائیل و ایالات متحده آمریکا تا کانادا و استرالیا و زلاندنو و آفریقا... .

فصل چهارم که «آرمانشهرگرایی در سنت­‌های دیگر» نام دارد، تجلی گرایش به آرمان­شهر را در اجتماعات کشورهای چین و ژاپن و هند و نیز افریقا بررسی می­‌کند. «آرمانشهرگرایی در سنت مسیحی»، عنوان فصل پنجم است که ایده زندگیِ بهتر را در سنت‌­ها و مفاهیم متون مقدس مسیحیان ـ از کتاب مقدس، عهد قدیم، عهد جدید و شرح مکاشفات قدیسان مسیحی ـ جستجو و گزارش می‌­کند.

فصل ششم، با نام «آرمان­شهرگرایی و نظریه سیاسی»، به­‌اختصار در پی تصویرِ ایده آرمان­شهر در تئوری­‌های جامعه‌­شناسان و فیلسوفانی از کانت گرفته تا پوپر و ارنست بلوخ و بسیاری دیگران می­‌رود. در این فصل از جمله، مفهوم «جهانی­‌شدن» ایده‌­ای آرمان­شهرگرایانه تلقی شده و جدال‌های موافقین و مخالفین آن، از این منظر بررسی می­‌شوند.

«آرمان­شهر و ایدئولوژی»، عنوان فصل هفتم، برگرفته از کتابی به همین نام اثر کارل مانهایم ـ جامعه­‌شناس آلمانی نیمه نخست قرن بیستم ـ گرفته شده و در آن از جمله به نظریات پل ریکور فیلسوف شهیر فرانسوی درباب ایدئولوژی پرداخته می‌­شود.

در بخشی از مؤخره کتاب چنین می‌­خوانیم: «آرمانشهر می‌­توانند مانند تراژدی یونان باشد. انسان با مباهات سرسپرده آرمانشهر می‌­شود و این‌گونه، مرزهای قلمروِ آن را زیرپا می‌­گذارد. برای همین باید با کین­‌جویی‌­ها مقابله کند، در رسیدن به آرمان­شهر بازماند، و به­‌خاطر جسارتش در تلاش برای رسیدن به آرمان­شهر تاوان دهد.» (ص130)

امیر یداله­‌پور، مترجم سی­‌ودوساله کتاب حاضر، پیش‌تر چهار کتاب دیگر با عناوین چشم‌­اندازهای آرمان­شهر (نوشته ادوارد راث‌استاین / نشرآگاه 1395)، بنیان­ محله­‌های پایدار (آوی فریدمن / دانشگاه شهید بهشتی 1397)، بیست دقیقه در منهتن (مایکل سورکین / بان 1398) و معماری با همستان (لئون کریر / دفتر پژوهشهای فرهنگی 1398) را در حوزه‌­های معماری و شهر ترجمه کرده ­است. وی همچنین ترجمه­‌هایی در حوزه ادبیات داستانی دارد که ازجمله آنها ابیگیل (کریس ابانی / آگه 1400)، بورخس و اورانگوتان‌های ابدی (لوئیس‌فرناندو وریسیمو / بان 1399)، در قعر لانه‌ی خرگوش (خوان‌پابلو ویالوبوس / آگه 1399)، کفش‌های ایتالیایی (هنینگ مانکل / آگه 1397) و لندنی‌های تنها (سام سلون / بان 1399) هستند.

چاپ نخستِ «درآمدی کوتاه بر آرمان­شهرگرایی»، در 147 صفحه، با ترجمه­‌ای دقیق و روان از امیر یداله­‌پور و ویرایش پریا عباسی، توسط نشر کرگدن به­‌تازگی منتشر شده­‌است. تیراژ کتاب 700 نسخه و بهای آن 40هزار تومان است.

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

همه انسان‌ها عناصری از روباه و خارپشت در خود دارند و همین تمثالی از شکافِ انسانیت است. «ما موجودات دوپاره‌ای هستیم و یا باید ناکامل بودن دانشمان را بپذیریم، یا به یقین و حقیقت بچسبیم. از میان ما، تنها بااراده‌ترین‌ها به آنچه روباه می‌داند راضی نخواهند بود و یقینِ خارپشت را رها نخواهند کرد‌»... عظمت خارپشت در این است که محدودیت‌ها را نمی‌پذیرد و به واقعیت تن نمی‌دهد ...
در کشورهای دموکراتیک دولت‌ها به‌طور معمول از آموزش به عنوان عاملی ثبات‌بخش حمایت می‌کنند، در صورتی که رژیم‌های خودکامه آموزش را همچون تهدیدی برای پایه‌های حکومت خود می‌دانند... نظام‌های اقتدارگرای موجود از اصول دموکراسی برای حفظ موجودیت خود استفاده می‌کنند... آنها نه دموکراسی را برقرار می‌کنند و نه به‌طور منظم به سرکوب آشکار متوسل می‌شوند، بلکه با برگزاری انتخابات دوره‌ای، سعی می‌کنند حداقل ظواهر مشروعیت دموکراتیک را به دست آورند ...
نخستین، بلندترین و بهترین رمان پلیسی مدرن انگلیسی... سنگِ ماه، در واقع، الماسی زردرنگ و نصب‌شده بر پیشانی یک صنمِ هندی با نام الاهه ماه است... حین لشکرکشی ارتش بریتانیا به شهر سرینگاپاتام هند و غارت خزانه حاکم شهر به وسیله هفت ژنرال انگلیسی به سرقت رفته و پس از انتقال به انگلستان، قرار است بر اساس وصیت‌نامه‌ای مکتوب، به دخترِ یکی از اعیان شهر برسد ...
تجربه‌نگاری نخست‌وزیر کشوری کوچک با جمعیت ۴ میلیون نفری که اکنون یک شرکت مشاوره‌ی بین‌المللی را اداره می‌کند... در دوران او شاخص سهولت کسب و کار از رتبه ١١٢ (در ٢٠٠۶) به ٨ (در ٢٠١۴) رسید... برای به دست آوردن شغلی مانند افسر پلیس که ماهانه ٢٠ دلار درآمد داشت باید ٢٠٠٠ دلار رشوه می‌دادید... تقریبا ٨٠درصد گرجستانی‌ها گفته بودند که رشوه، بخش اصلی زندگی‌شان است... نباید شرکت‌های دولتی به عنوان سرمایه‌گذار یک شرکت دولتی انتخاب شوند: خصولتی سازی! ...
هنرمندی خوش‌تیپ به‌نام جد مارتین به موفقیت‌های حرفه‌ای غیرمعمولی دست می‌یابد. عشقِ اُلگا، روزنامه‌نگاری روسی را به دست می‌آورد که «کاملا با تصویر زیبایی اسلاوی که به‌دست آژانس‌های مدلینگ از زمان سقوط اتحاد جماهیر شوروی رایج شده است، مطابقت دارد» و به جمع نخبگان جهانی هنر می‌پیوندد... هنرمندی ناامید است که قبلا به‌عنوان یک دانشجوی جوان معماری، کمال‌گرایی پرشور بوده است... آگاهیِ بیشتر از بدترشدنِ زندگی روزمره و چشم‌انداز آن ...