یادداشتی بر مجموعه ‌داستان یحیای زاینده‌رود | اعتماد 

نویسنده را پیش‌تر با مجموعه ‌داستان «سپیدرود زیر سی‌و‌سه پل» و رمان «بند محكومین» می‌شناسیم. نویسنده‌ای كه غالب آثارش دارای دو ویژگی زبانی است: تاق‌وار‌گی و ایجاز. در مجموعه ‌داستان «یحیای زاینده‌رود» كه سال 1397 از نشر پیدایش منتشر شده و به چاپ سوم رسیده است، ویژگی دوم زبانی بیشتر به چشم می‌آید: اثر، تراش‌خورده است. این شكل از تراش‌خوردگی را می‌توانیم به مثابه یك تندیس هنری بپذیریم.

كتاب یحیای زاینده‌رود در حجم كوچك خود، مجسمه «دروازه دوزخ» است كه «آگوست رودن» اواخر قرن نوزدهم ساخت. یك اثر حجیم پنج متری كه بالای آن مردی (به‌ظاهر، دانته) موشكافانه به پایین نگاه می‌كند و نمی‌كند. نگاه می‌كند، زیرا چشمانش رو به پایین است و نگاه نمی‌كند، چون می‌اندیشد و پایین چشم‌های آن مرد، جهنم است؛ انسان‌ها شعله می‌كشند و صیحه می‌زنند، اما نمی‌میرند. «بودن یا نبودن»، مساله این نیست. «مردن یا نمردن»، دغدغه این است.

در داستان‌های یحیای زاینده‌رود، شخصیت‌های مرده نامیرا هستند تا در حیات عزیزان‌شان زندگی كنند. خاك كه مرز بارز جهان مردگان و زندگان است، تبدیل به پرده‌ سبكی در توفان شده است؛ پرده‌ای كه هماره از نسیم شكست می‌خورد، چگونه می‌تواند تاب توفان داشته باشد؟

دست‌های «پونه» كه هیچ اجبار و ظلمتی، نمی‌تواند پنهانش كند، از اثر ادبی بیرون زده است: «پدر درون قبر ایستاده بود. تنگ بود، نمی‌شد. هر چه می‌كرد، نمی‌شد. جنازه در بغل پدر تكانی خورد و گوشه چادر سیاه كه لكه‌هایی سیاه‌تر رویش خشكیده بود، باز شد و دستی سفید پیدا شد كه در سیاهی شب و حیاط و باغچه و چادر، از نور فانوس هم انگار سفیدتر بود...» پونه، ترجمان تولدی دیگر از فروغ است: «... دست‌هایم را در باغچه می‌كارم / سبز خواهم شد. می‌دانم، می‌دانم، می‌دانم/ و پرستوها در گودی انگشتان جوهری‌ام / تخم خواهند كاشت...»

همان‌طور كه در آیه‌های آسمانی اعضای بدن شهادت می‌دهند، دست بیرون‌زده پونه از باغچه در آیه‌های زمینی یحیی، شاهدی ا‌ست كه از شهادت سپیدی و معصومیت خود دست نمی‌كشد. دستان پونه هنگامی شهادت می‌دهند كه ظلمت فراگیر می‌شود: «پدر كه بعدازظهرها می‌رفت میدان چهارپادشاه خرید، از دكه دوستش كه پونه صدایش می‌زد عموروزنامه‌ای، روزنامه می‌گرفت؛ در حیاط را كه باز می‌كرد، مادر پشت شیشه‌بند ایستاده بود. منتظر بود هوا تاریك شود و دست سفید سبز شود.»در داستان «روشنای یلداشبان» پرده و باد درهم می‌پیچند و دروازه آگوست رودن گشوده می‌شود.

گویی توفان در این داستان، پرده را از بن دریده است. بین دو جهنم، خطی نیست، مرزی نیست. خاك، دیگر مردگانش را به خود نمی‌پذیرد، آنها را پس می‌زند. مردگان به ما می‌خندند، چراكه نمرده‌اند، چراكه قرار نبوده بمیرند و ما با دست‌های خودمان، پیش از رسیدن اجل، آنها را جوان‌مرگ كرده‌ایم: «...لب‌هاشان آرام به لبخندی كش آمد، بعد خندیدند، بعد بلند خندیدند؛ بعد ناگاه های‌و‌هوی‌شان بلند شد و صداشان پیچید.» حتم، صداشان می‌پیچد درون وجدان ما و تا پابرجایی تاریكی، دست از سر ما برنمی‌دارد.در داستان «روضه‌الشهدا» سیما كه بی‌جهت دختر «خانم خاوری»(!) نیست و بی‌جهت نامش «سیما» نیست، دست‌بسته به درون جهنم آگوست رودن سُر می‌خورد: «خندان، با موهای دم‌اسبی، با پیرهنی قرمز، با چینی روی سینه و با چینی روی زانوها. دختر می‌نشیند و پیش از نشستن، پشت دامن پیرهن را به زیر پاها می‌سراند. میان جلو دامن را بین پاها سفت می‌كند. بعد دو دست را پشت كمر می‌گذارد، گویی دست‌ها را بسته باشند؛ حتما یعنی كه بزرگ شده است و نمی‌ترسد و نیازی به گرفتن دو سوی سرسره ندارد. بعد خنده‌ای و لحظه سریدن، جیغی، كه هرچه به زیر و زیرتر می‌آید، بلند و بلندتر می‌شود. سر می‌خورد و صدایش میان پارك می‌پیچد، میان درخت‌ها. حالا بر سرسره خون است، از بالا تا به زیر. خونِ دلمه‌بسته لخته لخته لخته كش می‌آید...» صورت نوزاد در داستان «یحیای زاینده‌رود» در نازكی پرده، بی‌بود و نبود توفان بیرون می‌زند: «... در جعبه را كه خواستم ببندم، هوایی شدم ببینمش. نگاه بكنم، نكنم، بكنم، نكنم؟ روش را كنار زدم. چقدر سفید بود. انگار صورتش زیر نور شمعدان بود. بغض كردم.» داستان یحیای زاینده‌رود در پایان كتاب آمده تا تجمیع مرگ‌های این مجموعه‌ داستان باشد. یحیی پیش از آنكه به دست ما كشته شود، مرده است. یحیی مانند پونه جوان نشده كه بمیرد و داغ به دل پدر و مادرش بگذارد. دانشجو نشده كه مانند سیما دست‌بسته، پای تیرك را با خونش آبیاری كند. یا مانند علی راهی جبهه نشده كه شهید بشود، یا هزارجور مرگ و میر دیگر. یحیی به تنهایی، همان هزارجور مرگ و میر دیگر است و تمام مرگ‌های این مجموعه ‌داستان را روی شانه‌های نوزادی خود حمل می‌كند.

یحیای زاینده‌رود | کیهان خانجانی | پیدایش

تبدیل یک نظام مردمسالار به نظام استبدادی محصول یک تعامل دوسویه میان یک فردِ حاکم و یک جامعه است... او انتقاد را به معنی دشمنی با اهداف و ایده‌ها تلقی می‌کند... رسالت نجات جهان از بندگی ظالمان... «دشمن»؛ یگانه مقصر عدم کامیابی ها است... بازار رمالانِ غیب گو گرم می‌شود... خود را به‌جای ایده و نظام می گذارد. و در واقع منظور او از ایده، خود اوست که با نظام یکی شده‌است. ...
او به پاپ سینمای پاپ شهرت یافته... چگونه صد فیلم در هالیوود ساختم و هرگز پشیزی از دست ندادم... یکی از موارد درخشان کارنامه‌ او ساختن هشت فیلم بر اساس قصه‌های ادگار آلن پو است... فیلم‌سازی مستقل در هالیوود یعنی ساختن فیلم‌های کوچک، کم‌هزینه و سریع... احساسم این بود که به عنوان یک صنعت‌گر کار می‌کنم و اگر از خلال صنعت‌گریِ تمام‌عیار، امری متعالی پدید می‌آمد و بارقه‌ای از هنر ظاهر می‌شد، جای خوشحالی بود ...
ملال، جوهره و ماده اصیل حیات است... ملال‌انگیزترین وضعیت حیاتی بشر، اندیشیدن در تنهایی ست... نوعی میل به وضعیت «نیستی» و مرگ در راستای پایان بخشیدن به شرایط کنونی و ایجاد وضعیت حیات‌مند دیگری است... برای رهایی از ملال زندگی اجتماعی و آسیب‌های ناشی از آن ناگزیرند، فاصله‌ای مناسب از اجتماع و «همدیگر» داشته باشند که بتوانند تا اندازه‌ای از رنج‌های حاصل از «با هم بودن» در امان باشند... وضعیت جوجه‌تیغی‌! ...
من خیلی چیزها را ندیده‌ام، نمی‌دانم در زندان‌های کره‌شمالی چه خبر است؟... استادیوم جایی است که می‌توان دمای جامعه را آنجا سنجید. اگر بعد بازی شیشه می‌شکنند یعنی جامعه آمادگی شیشه شکستن دارد... در ساحت دین‌داری مدرن انسان ترک را به انسان ایرانی نزدیک می‌بینم... آمریکا برای بقا به عنوان ابرقدرت نیاز به وجود کشورهایی مانند کره شمالی و ایران دارد ...
کیست که ماریای راهبه با زخمی باز در سینه، تهمینه؛ مارکسیستِ بکارت ‌از دست‌ داده یا پدر خاچیک رمان‌خوان شک‌زده را از یاد ببرد؟... ناصر سوخته: باستان‌‌شناس و عاشق، مسعود سوخته: رزمنده و نیروی تحت‌الامر مهندس چمران، منصور سوخته: عکاس وقایع انقلاب، محمود سوخته: مارکسیست عاشق و طاهر: کودک و معصوم... قصه نسلی که سوخته، پسران ناکام در عشق و زندگی، جوانان در خون‌‌ شده وطن ...