برابری که در زندگی کشور جدید عامل مهمی است، پایه قانون اساسی و مخصوصاً مبنای شیوه زندگی سیاسی و مذهبی است. ریشه‌های کولونی‌های خشن و سخت‌گیر مذهبی‌ها و تبعیدی‌ها، مبارزه با ماجراجویان، مذاکرات صلحی که به عمل آمده و پیمان‌های صلحی که برای صلاح جامعه جدید بسته شده، بالاخره شورش در برابر اشکال آزارنده حکومت و قدرت، همگی در رشد ملت بزرگ امریکا نقش قاطعی داشته‌اند.

دموکراسی در امریکا [La Democratie en Amerique]. اثری تاریخی- سیاسی از آلکسی شارل کلرل دو توکویل(1) (1805-1859)، نویسنده فرانسوی، که بعد از مراجعت وی از مأموریتی در امریکا، که همراه همکار و دوست بسیار نزدیکش، گوستاو دو بومون(2)، انجام گرفته بود، در فاصله سال‌های 1835 و 1840 انتشار یافت. توکویل بعداً کتاب نظام ندامتگاه در ایالات متحد آمریکا را نیز، ‌که گزارش مأموریت او در آمریکا است، با همکاری بومون نوشت. کتاب دموکراسی در آمریکا از حدود مقتضیاتی که آن را پدید آورد فراتر می‌رود و به صورت یک ساختار سیاسی اساسی برای اندیشه قرن نوزدهم درمی‌آید.

دموکراسی در امریکا [La Democratie en Amerique] آلکسی شارل کلرل دو توکویل

در قسمت اول کتاب، جهان سیاسی کنفدراسیون آمریکا تجزیه و تحلیل می‌شود. در قسمت دوم، نویسنده درباره قانون‌گذاری و شیوه زندگی در ایالات متحد آمریکا به داوری جامع می‌پردازد و آنها را با موقعیت کشورهای اروپای کهن، مخصوصاً فرانسه از زمان انقلاب به بعد، مقایسه و مقابله می‌کند.

برابری که در زندگی کشور جدید عامل مهمی است، پایه قانون اساسی و مخصوصاً مبنای شیوه زندگی سیاسی و مذهبی است. ریشه‌های کولونی‌های خشن و سخت‌گیر مذهبی‌ها و تبعیدی‌ها، مبارزه با ماجراجویان، مذاکرات صلحی که به عمل آمده و پیمان‌های صلحی که برای صلاح جامعه جدید بسته شده، بالاخره شورش در برابر اشکال آزارنده حکومت و قدرت، همگی در رشد ملت بزرگ امریکا نقش قاطعی داشته‌اند. علی‌رغم اشتباهات غیرقابل اجتناب، آزادی فردی، که هم در زمینه سیاسی و هم در زمینه اقتصادی وجود دارد؛ نشان می‌دهد که امکانات رشد و گسترش در جهت پیشرفت فراهم است. در این دنیا که ملت خود را محرک منحصر به فرد احساس می‌کند، و لو به سبب عشق به تلاشی خستگی‌ناپذیر، تمایل بر این است که دارا در روابط خود با ندار مورد عنایت قرار گیرد؛ تنها اشتباهی که ممکن است مخرب حیات کشور باشد از تمرکزی ناشی می‌شود که پیوسته بر آن تأکید می‌کنند و ممکن است کشور را به صورت بنده اکثریت درآورد. از طرف دیگر، صنعت که نسبت به کشاورزی بیش از حد تخصصی شده است و سستی بنیان خانواده، از نظر اقتصادی و نیز از نظر اخلاقی نقطه ضعف‌هایی به وجود می‌آورند که در آینده ممکن است خطرناک باشند.

به همین سبب است که دموکراسی آمریکا، در کنار مزایای بسیار مهم، از فقدان همبستگی، که تنها عاملی است که می‌تواند سنت تاریخی نیرومندی به وجود آورد، در رنج است. اگر اصل برابری مورد احترام و حمایت وجدان بیدار نهادها قرار نگیرد،‌ ممکن است که از دموکراسی‌ها وحشتناک‌ترین استبدادها پدید آید. توکویل چنین نتیجه می‌گیرد که در رشد آینده دموکراسی و در تاریخ تمدن وظیفه مهمی به عهده آمریکایی‌ها و روس‌ها خواهد بود، به شرط آن‌که آنها بتوانند دلایل کمال مطلوب مقامی را که در برابر ملت خود و در برابر بشریت اشغال خواهند کرد به روشنی درک کنند.

محمود محمودی. فرهنگ آثار. سروش

1.Alexis Charles- Clerel de Tocqueville 2.Gustave de Bearmont 

................ تجربه‌ی زندگی دوباره ...............

«سم‌پاشی انسان‌ها» برای نجات از آفت‌های ایدئولوژیک اجتناب‌ناپذیر است... مانع ابراز مخالفتِ مخالفین آنها هم نمی‌شویم... در سکانس بعد معلوم می‌شود که منظور از «ابراز مخالفت»، چماق‌کشی‌ و منظور از عناصر سالم و «پادزهرها» نیز «لباس شخصی‌ها»ی خودسر!... وقتی قدرت در یک حکومت، مقدس و الهی جلوه داده شد؛ صاحبان قدرت، نمایندگان خدا و مجری اوامر اویند و لذا اصولا دیگر امکانی! برای «سوءاستفاده» باقی نمی‌ماند ...
رفتار جلال را ناشی از قبول پست وزارت از سوی خانلری می‌داند و ساعدی را هم از مریدان آل‌احمد می‌بیند... خودداری سردبیر مجله سخن از چاپ اشعار نیما باعث دشمنی میان این دو شد... شاه از او خواسته بوده در موکب ملوکانه برای افتتاح جاده هراز بروند... «مادر و بچه» را به ترجمه اشرف پهلوی منتشر کرد که درواقع ثمینه باغچه‌بان مترجم آن بود... کتاب «اندیشه‌های میرزافتحعلی آخوندزاده» را نزد شاه می‌برد: «که چه نشسته‌اید؟ دین از دست رفت! این کتاب با ترویج افکار الحادی احساسات مردم مسلمان را جریحه‌دار کرد ...
در نیمه‌های دوره قاجار اقتصاد کشور با اقتصاد جهانی پیوند یافت و بخش کشاورزی و جامعه روستایی با توجه به این شرایط در معرض تغییر قرار گرفت... تا پیش از اصلاحات ارضی شکل غالب کار در کشور نه کار مزدی که کار رعیتی بود... هیچ برنامه ملی برای ثبت بیکاری و برقراری بیمه‌های بیکاری وجود ندارد... سیاست‌های دولت برای اسکان مهاجران بیکار با شکست مواجه شده... گفتارهای همدلانه انقلابیون موجب شد این گروه‌ها با انقلابیون همراه شوند ...
پزشک اقامتگاه کنار چشمه‌های آب معدنی است که جدیداً افتتاح شده است و برادرش، شهردار آن منطقه... ناگهان کشف می‌کند که آب‌ها، به دلیل زه‌کشی نامناسب، آلوده است... ماجرا را اگرچه بر ضد منافعش برملا می‌کند... با زنش جر و بحث دارد، ولی هنگامی که سیاست‌بازان و روزنامه و مالکان و در پی آنها، جمعیت بر ضد او متحد می‌شوند، زنش جانب مدعای او را می‌گیرد... برای باج‌خواهی از او سرانجام او را متقاعد می‌کند که دشمنان احاطه‌اش کرده‌ بودند! ...
درباره کانون نویسندگان... قرار می‌شود نامه‌ای تنظیم شود علیه سانسور... اما موفق نمی‌شوند امضاهای لازم را جمع کنند... اعضایش به‌لحاظ سرمایه فرهنگی سطح خیلی بالایی داشتند... مجبوری مدام درون خودت را تسویه کنی. مدام انشعاب داشته باشی. عده‌ای هستند که مدام از جلسات قهر می‌کنند... بعد از مرگ جلال دچار تشتت می‌شوند... در عین داشتن این آزادی اجتماعی، تناقض‌ها بیرون می‌زند. این اشکالی ندارد؛ اشکال در عدم توانایی و بلوغ برای حل آن است ...