کتاب دوست من [Le Livre de mon ami]. اثری از آناتول فرانس1 (فرانسوا آناتول تیبو، 1844-1924)، نویسندهی فرانسوی، که خاطرات کودکی خود را تحت این عنوان جمعآوری و در 1885 منتشر کرد. ولی این خاطرات را به شخصیتی خیالی به نام پیر نوزیر2 نسبت داد.
![کتاب دوست من [Le Livre de mon ami]. آناتول فرانس](/files/166782442041985879.jpg)
استفاده از اسم مستعار نشانهی آن است که نویسنده نمیخواسته است خاطرات خود را بهطور یقین بازگو کند، بلکه قصدش این بوده است که دگرگونیهای ظریف و باریکی در مطالب مربوط به شرح حال خود بدهد. بدینگونه است که زنجیرهای از صحنههای گوناگون به وجود آمده است که تجسم خاطرات گذشته، با دقتی حیرتآور، در آنها با اندیشههایی از دوران پختگی بههم آمیخته است. در این کتاب، بیش از آنکه تحول درونی روح پیر کوچولو تشریح شود، سرگذشت روابط او با دنیای بیرون تحلیل شده است. نویسنده با سبکی ظریف که زیبایی شکنندهای دارد، برخی از شخصیتهای آشنا و نخستین دوستان و پدر و مادر خود را آنچنانکه از دید کودکی بین پنج تا هفت سال ملاحظه میشوند، ترسیم میکند.
پیر کوچولو مشاهده و قضاوت میکند، و این قضاوتها مبانی تجاربی میشوند که روزبهروز عمق بیشتری مییابند. آناتول فرانس، از آنپس، طی دوران نویسندگی خود بارها به خاطرات زمان کودکی خود برمیگردد و با علاقهای تمام، محلی را که در آن زندگی کرده است با دقت کامل شرح میدهد (پیر کوچولو، پیر نوزیر، زندگی نوشکفته). با این همه، صفحات فراموشنشدنی کتاب صفحاتی نیست که حرکات و سکنات پسر کوچک در آنها تشریح شده است، بلکه صفحاتی است که به فلان یا بهمان شخصیت دنیای پیرامون کودک تخصیص یافته است.
از این دیدگاه، باید گفت که آناتول فرانس صفحات بینظیر و ارزشمندی نوشته است («مارسل چشم طلایی»3، «مادربزرگ نوزیر»4، «بانوی سفیدپوش»5). فصول دیگری به این بخش نخستین، که «کتاب پیر»6 نام دارد، افزوده شده است که با قلمی چالاک نوشته شدهاند («کتاب سوزان»7). آناتول فرانس این بار پیر نوزیری را تصور میکند که صاحب اهل و عیال شده است و رفتار دختر کوچک خود را به دقت مینگرد. اما به نظر میآید که خیالبافی، در این بخش، تفنن روایتکننده را خفه کرده است، و این صفحات، گرچه با ظرافتی اندک تصنعی نوشته شده است، هرگز به اندازهی صفحات «کتاب پیر» زنده نیست.
سیروس ذکاء. فرهنگ آثار. سروش
1. Anatole France (FranCois- Anatole Thibault)
2. Pierre Noziere 3. Marcelle Aux yeux d’or
4. La Grand’maman Noziere 5. La dame en blanc
6. Le livre de Pierre 7. Le livre de Suzanne
............... تجربهی زندگی دوباره ...............
