آرامش روح [On the Tranquility of the Mind یا De tranquillitate animi]. این هفتمین محاوره از محاورات لوکیوس آنایوس سنکا1 (حـ4 ق. 65 میلادی)، فیلسوف و نمایشنامهنویس رومی، رسالهای در «آتاراکسی»2 یا آرامش درون است. از ذیمقراطیس تا رواقیان، و از اپیکوریان تا پورهون3 موضوع آرامش روح و فقدان کامل درد یا اضطراب موضوع ثابت بحث بوده است.
![آرامش روح [On the Tranquility of the Mind یا De tranquillitate animi] لوکیوس آنایوس سنکا Lucius Annaeus Seneca](/files/162437156939926052.jpg)
آتاراکسی حکیم مستقیماً ناشی از معرفتِ بیش و کم وسیع اوست. بنابراین، مسئلهی معرفت مبنای هرگونه امکان تعادل روانی است: نه شگفتی و نه دلبستگیهای ناسالم، بلکه دلآسودگی تمام و استقلال کامل اراده. هرچه پیشبینی نشده، نامعقول یا شتابکارانه است باید به دور افکنده شود: تنها با تعقل، عزم درست و دوراندیشی میتوان فضایی از آرامش شاعرانه فراهم آورد. پیروزیای که حکیم بر دیگران به دست میآورد، پیش از هرچیز، پیروزی بر خویشتن است. ولی برای سنکا، برخلاف آنچه بعضی از اپیکوریان میپندارند، آتاراکسی برخورداری از لذات تلطیفشدهی جسمانی و روحانی نیست، بلکه فقدان انفعالات نفسانی است، یعنی فقدان اضطراباتی که روح انسان را آشفته میسازد، در حالی که روح، بنابر تعریف پیرو عقل است. بنابراین، در این کتاب بدبینی عمیقی نهفته است، ولی بدبینیای که عقل آن را تعدیل کرده است. با این همه، فیلسوف بر آن نیست که زمانهی او بدتر از زمانههای پیشین است؛ معتقد نیست که شکوهی داسم از نقصانهای خود کار عاقلانهای باشد، بلکه بر آن است که باید به آنها خندید. چون انسانها بدبخت و گناهکارند، درست به همین دلیل باید آنها را بیشتر دوست داشت. از اینرو، سنکا، بار دیگر مخالفت خود را با عادات زمانهی خود و محیط خود آشکارا بیان میدارد. در جایی که همهچیز مبتنی بر حق زور و بر کینه است، او نخستین کسی است که سخنان تازهای بر زبان میآورد، سخنانی که با صحه نهادن مسیحیت بر آنها تحولی در ملتها پدید خواهد آورد: سخن عشق و سخن تفاهم.
اسماعیل سعادت. فرهنگ آثار. سروش
1. Lucius Annaeus Seneca 2. Ataraxie 3. Pyrrhon
................ تجربهی زندگی دوباره ...............
