جنگ‌هایی برای هیچ | اعتماد


دنیای عجیبی است؛ از پسِ ده هزار سال تاریخ بشر، جنگ نیز پابه‌پای آدمی پیش آمده، ما تغییر نکرده‌ایم، اما جنگ چرا. از اجداد شکارچی و گردآورنده‌مان تا قدرت‌های هسته‌ای رقابتی امروز، هرگاه منابع مورد مناقشه قرار گرفته‌اند، ما به جنگ رفته‌ایم و همدیگر را کشته‌ایم. چه بازی مسخره‌ای را هر بار به شکلی شروع و ادامه می‌دهیم. گوئین دایر [Gwynne Dyer] در «تاریخ فشرده جنگ»[The shortest history of war : from hunter-gatherers to nuclear superpowers-- a retelling for our times](ترجمه سهند سلطاندوست، نشر مرکز) تکامل برخوردهای نظامی را دنبال می‌کند و جنگ را از پیشاتاریخ تا اولین شهرهای جهان و سپس به دوران هزار ساله «دوران کلاسیک» جنگ که با ظهور سلاح گرم همه‌ چیز تغییر کرد، بررسی می‌کند.



گوئین دایر تغییر از جنگ‌های محدود به جنگ‌های تمام‌عیار را بررسی می‌کند و بر اثرات بمب‌های هسته‌ای هیروشیما تاکید می‌کند تا زمانی که جنگ سرد و حمله روسیه به اوکراین طولانی‌ترین دوران صلح میان قدرت‌های بزرگ از زمان جنگ جهانی دوم را پایان داد. اکنون، همان‌طور که تغییرات اقلیمی رقابت بر سر منابع را تشدید می‌کند، ابرقدرت‌ها زرادخانه‌های خود را با بمب‌های اتمی، پهپادها و سلاح‌های آینده‌نگر تخریب انبوه پر می‌کنند. در تمام طول کتاب، دایر به بررسی انسان‌شناسی، روانشناسی و دیگر زمینه‌های مرتبط می‌پردازد تا عوامل محرک جنگ را کشف و «تاریخ فشرده جنگ» را به کتابی تبدیل کند برای هر کسی که بخواهد نقش جنگ در داستان انسان را درک کند و بداند چگونه می‌توانیم از تعیین ‌کردن آینده‌مان توسط جنگ جلوگیری کنیم.

مورخ برجسته مایکل هاوارد در مقاله کلاسیک خود در سال 1988 با عنوان «استفاده و سوءاستفاده از تاریخ نظامی»، سخنان حکیمانه‌ای در مورد آموزش اعضای حرفه نظامی بیان کرده است. او به سربازان توصیه کرده بود که تاریخ نظامی را در گستره، عمق و زمینه‌اش مطالعه کنند تا مطالعه جنگ‌های گذشته به آنها در آماده‌سازی برای جنگ‌های آینده کمک کند. حالا گوئین دایر با کتاب کوچکش که در نگاه اول به نظر می‌رسد با توصیه‌های هاوارد مغایرت داشته باشد، وارد میدان می‌شود. آیا ممکن است که حرفه‌ای‌های نظامی از کتابی که نمای کلی‌ای از موضوع اصلی آنها یعنی جنگ ارایه می‌دهد، بهره‌مند شوند؟ پاسخ کوتاه این است که بله، بسیار مفید است. گوئین دایر نویسنده ماهری است که شهرت زیادی دارد و آثار قبلی او مانند «جنگ‌های اقلیمی» و مینی‌سریال‌هایی که براساس کتاب «جنگ» او ساخته شده، تحسین‌های شایسته‌ای دریافت کرده است. عمق دانش و تجربه او به عنوان نویسنده در «تاریخ فشرده جنگ» به خوبی نمایان است و به خواننده یک حسابرسی معتبر اما قابل دسترسی از موضوع خود ارایه می‌دهد. تحلیل دایر از آغاز جنگ شروع می‌شود، همان‌طور که اجداد دور ما آن را انجام می‌دادند و تا چشم‌انداز جنگ‌های آینده در دنیای به سرعت در حال گرم‌شدن ادامه می‌یابد. این کتاب یک کتاب درمورد نبرد نیست، زیرا کتاب‌های بی‌شماری در این زمینه وجود دارد، بلکه ارزش آن در این است که در مورد ایده‌هایی است که جنگ را به راه می‌اندازند و ماهیت همیشه درحال تغییر آن را شکل می‌دهند.

«تاریخ فشرده جنگ» به ده فصل تقسیم می‌شود که سه فصل به مسائل نظری می‌پردازد، درحالی که هفت فصل دیگر تاریخ جنگ را به ترتیب زمانی بیان می‌کنند. فصل‌های نظری به این پرسش‌ها می‌پردازند که چرا انسان‌ها جنگ می‌کنند، روش‌هایی که برای جنگیدن استفاده می‌کنیم و درنهایت اینکه چگونه می‌توانیم جنگ را با روش‌های کمتر مخرب برای حل اختلافات جایگزین کنیم. این فصول صفحات مهمی هستند؛ زیرا مفاهیم کلیدی را به شیوه‌ای ساده و قابل جذب ارایه می‌دهند که هر جنگجویی باید درک کند. آخرین فصل این قسمت به‌ویژه مهم است، زیرا سلاح‌های مدرن و نوظهور آنقدر مخرب هستند که به خطرانداختن استفاده از آنها می‌تواند بقای بشریت را نیز به خطر بیندازد. بدیهی است که فصل‌های تاریخی بسیار گسترده هستند. اولین فصل درباره جنگ در دوران کلاسیک است که تقریبا ۳۰۰۰ سال جنگ را تنها در ۲۰ صفحه پوشش می‌دهد. مدت زمان هر فصل به مرور زمان کوتاه‌تر می‌شود تا به دوران مدرن نزدیک‌تر شویم، اما پرداختن به بیست سال اخیر جنگ‌ها در ۳۰ صفحه، نیازمند یک حرکت سریع از نویسنده و خواننده است. شاید مهم‌ترین فصل، فصلی باشد که به جنگ هسته‌ای پرداخته شده است. باتوجه به تنش‌ها در منطقه غربی اقیانوس آرام میان چین و ایالات‌متحده، این فصل یادآوری به موقعی است از آنچه در خطر است زمانی که قدرت‌های هسته‌ای با یکدیگر اختلاف دارند. هر چند طول فصل‌ها متفاوت است، اما هر فصل پوشش مختصر و مفیدی از دوره خود ارایه می‌دهد و به نیروهای اصلی که هر دوره را شکل داده‌اند، می‌پردازد.

هر چند که این کتاب یک خوانش سریع است، اما به هیچ‌وجه خالی از فایده نیست. کسانی که به دنبال بهبود درک خود از جنگ هستند، نباید از این کتاب سرسری بگذرند؛ زیرا نویسنده توانسته است مهارت خود را به کار گیرد و اثری بنویسد که هم مفید است و هم آسان‌خوان. ترکیب پنج هزار سال تاریخ جنگ در یک روایت خواندنی و آگاهانه که برای هر انسانی در هر کشوری سودمند است، نیازمندِ مهارتِ نویسندگی، استدلال و عمق دانش است.