کتاب «اسفند وحشی» [The wild rue: a study of muhammadan magic and folklore in Iran] با عنوان فرعی پژوهشی درباره سحر و جادو در فرهنگ عامه ایران اثر بس الن دانلدسن[Bess Allen Donaldson] مبلغ مسیحی است که ۱۱۰ سال پیش به ایران آمد و درباره باورهای خرافی و جادویی رایج در ایران، اطلاعاتی جمع‌آوری کرد. دانلدسن این کتاب را بر اساس تجربیات شخصی خود نوشته است.

به گزارش کتاب نیوز به نقل از همشهری آنلاین، چشمِ بد، سعد و نحس روزهای هفته و ماه، طلسم‌های عشق و زناشویی، خواص سنگ‌ها و فلزات، خواب و رویا و پیشگویی و داستان‌ اجنه، همه ریشه در باورهای قدیمی عامه مردم ایران دارد که از روزگاران دور و نزدیک و از تلفیق مذاهب و فرهنگ‌ها و باورهای مختلف به وجود آمده است.

بس الن دانلدسن، عضو کلیسای پرسبیتری امریکا و مبلغ آن فرقه مسیحی در سال ۱۹۱۰ به تهران آمد و تا دهه چهل میلادی در مدارس تبلیغی مشغول بود. او چند سال مدیر مدرسه دخترانه پرسبیتری تبلیغی بیت‌ئیل بود و تا سال ۱۹۴۰ و تا زمان ملی شدن مدرسه‌های تبلیغی در ایران ماند. بعد از آنکه مبلغان مسیحی از ایران رفتند، بس و همسرش دوئایت دانلدسن که او هم مبلغ مذهبی بود، راهی هند شدند. بس دانلدسن در ۳۰ سالی که در ایران زندگی کرد، در کنار تبلیغ کتاب مقدس و آموزش زبان انگلیسی، مطالب کتاب اسفند وحشی را نیز جمع‌آوری می‌کرد.

ابوالقاسم سرّی، مترجم کتاب، اسفند وحشی را پژوهشی بی‌مانند در فرهنگ عامه و افسانه‌های ایرانی معرفی می‌کند و آن را هم‌رده کتاب باورها و آیین‌های ایرانی اثر آنری ماسه فرانسوی می‌داند، هر چند که به گفته او اسفند وحشی به نسبت کتاب آنری ماسه، بیشتر بر تجربه‌های شخصی نویسنده استوار است.

دانلدسن، در مقدمه اسفند وحشی نوشته است: «این کتاب، بیانگر زندگانی کهن است، با ترس‌ها و خرافه‌هایش که خوشبختانه رو به نابودی دارد.» او در مقدمه از رضا پهلوی به عنوان فرمانراوی کنونی ایران یاد کرده است و از این رو کتاب پیش از سال ۱۳۲۰ نوشته شده؛ هر چند جمع‌آوری اطلاعات مربوط به سال‌های قبل‌تر است. نویسنده می‌گوید که بیشتر داده‌هایش را در خراسان جمع‌آوری کرده، اما از آن‌جا که زائران از سراسر ایران به مشهد می‌آیند و بسیاری از آنان در این شهر می‌مانند، جمعیت آن‌ را می‌توان نمونه‌ای آماری دانست. دانلدسن نوشته است که بسیاری از اطلاعات کتاب را از زنانی گرفته است که اهل شهرهای کرمان، یزد، اصفهان، تهران و بسیاری از روستاهای پیرامون این شهرها بوده‌اند و البته عده کمی که از رشت، تبریز و همدان به مشهد آمده بودند.

دانلدسن در ۲۶ فصل، انواع باورهای مربوط به سحر و جادو در فرهنگ عامه ایران را توضیح داده است. از مراسم زاده شدن کودک، جن، عشق و زناشویی، نام‌ها و شماره‌ها، سوگندها و نفرین‌ها تا رویا و خواب، پیشگویی و جن‌گیری و طلسم و نشانه‌ها.

نویسنده ابراز امیدواری کرده است که با وجود حرکت به سوی پیشرفت و ترقی و راه افتادن مدرسه‌ها، گسترش روزنامه‌های عمومی، تاسیس بیمارستان‌های دولتی و مراکز آموزش عالی و حرکت به سوی آزادی زنان، بساط خرافه و جادو جمع شود، چرا که «هر زمانی که توده‌ها در نادانی بوده‌اند، صدها دعانویس، غیبگو و جادوگر از آنان سود جسته‌اند.»

بسیاری از مطالب کتاب، برای خواننده ایرانی آشنا است و بسته به میزان دانش مخاطب، ممکن است اطلاعات زیادی در اختیار او نگذارد، اما در هر حال مطالعه پژوهش این مبلغ مسیحی در حدود ۱۰۰ سال پیش، می‌تواند برای علاقمندان به فرهنگ عامه ایران مفید و جالب باشد.

کتاب «اسفند وحشی» با عنوان فرعی پژوهشی درباره سحر و جادو در فرهنگ عامه ایران، نوشته بس الن دانلدسن با ترجمه ابوالقاسم سری در 270 صفحه توسط نشر فرهنگ جاوید منتشر شده است.

................ هر روز با کتاب ...............

اولین کتاب دانشگاهی است که به جامعه‌شناسی اسلام و تا حدودی تشیع می‌پردازد... برخی معتقدند جامعه‌شناسی دین مربوط به مسیحیت است نه اسلام... در بنیادگرایی ما با دین بدون فرهنگ مواجهیم... مطالعه تحولات تاریخی و سازمانی روحانیت... جامعه‌شناسان فرانسوی ترجیح می‌دهند درباره قبایل استرالیا یا اسکیموها تحقیق کنند تا اینکه مسلمانان را موضوع تحقیق قراردهند ...
«سووشون» رمانِ تجاوز است، تجاوز به روح یک ملت... مردمی که مورد تجاوز قرار گرفته‌اند با تجاوزگران هم‌داستان می‌شوند... همه زن‌ها حتی چهره‌های منفی مثل «عزت‌الدوله» هر یک به‌نوعی وجوه گوناگونِ ستمدیدگی، بی‌پناهی، ناکامی و تحملِ زن ایرانی را به نمایش می‌گذارند... می‌خواستم بچه‌هایم را با محبت و در محیط آرام بزرگ کنم اما الان با کینه بزرگ می‌شوند...هر هفته نان و خرما به دیوانه‌خانه و زندان می‌فرستد... تاریخ در این رمان لَق نمی‌زند یعنی آدم‌ها از بستر واقعی برخاسته‌اند ...
در هم آمیختگی «من و تو»، «ما» نمی‌شود! اصلا یکجا نیستیم. من در عالم خودم هستم و تو هم در عالم خودت... جینی دختر شرقی بیست و چهار ساله دانشجوی رشته‌ی زبان های خارجی دانشگاه استنفورد که یک سال و نیم در گروه درمانی دکتر یالوم شرکت کرده است و هیچ گونه بهبودی نداشته، بهانه‌ی خلق این اثر می‌‎شود... خواننده هر روز یک قدم نزدیکتر شدن جینی با خود مطلوبش را می‌‎بیند، شاهد خودافشایی‌گری‌های دکتر یالوم می‌‎شود و طعم یک روان درمانی اصیل را می‌‎چشد. ...
بسیاری از پزشکانی که کارشناس بررسی داروها هستند، خود با شرکت‌های سازنده آن داروها همکاری می‌کنند... علم مدرن یک کسب و کار بزرگ محسوب می‌شود... پول بر هنجارهای علم به شکل‌های مختلفی تأثیر می‌گذارد و موجب سوگیری عالمان می‌شود... گاه پژوهشگران بین منافع شخصی یا سازمانی خود و منافع جامعه گیر می‌کنند. این جاست که باید یکی از این سه راهبرد را دنبال کرد: افشا کردن این تضاد منافع، مدیریت آن، یا خودداری از ادامه آن. ...
از نسلی است که با آرمان‌هایش زیست. به مسئولیت و تعهدِ نویسنده باور داشت، گرچه آثارش به هر کیفیتی که هست هرگز کپیِ رنگ‌پریده‌ای از آثار رئالیسم سوسیالیستیِ بابِ روز روزگارش نبود که تعهد ادبیات و کلمات را «تپانچه‌های پُر»ی تعبیر می‌کردند که تنها بناست شلیک ‌کنند تا صدایی دراندازند. در روزگاری که درویشیان می‌نوشت نیز مانندِ دوران معاصر به قولِ سارتر بخشی از ادبیات به کنکاش در قوانین و قواعدِ خود می‌پرداخت و البته شگردهای تازه‌ای هم خلق می‌کرد ...