قارچ‌ها این موجودات زنده و حیات‌بخش از گذشته‌های دور به عنوان غذا و چاشنی و همچنین دارو و درمان رونق‌آفرین سفره‌ها و درمانکده‌ها در مشرق زمین بوده‌اند و اکنون با تحقیقات جدید زیست فناوری در عرصه‌های صنعت، پزشکی و کشاورزی بار دیگر مورد توجه محققان قرار گرفته‌اند. کتاب «قارچ‌های دارویی؛ خواص درمانی و کاربرد آنها در پزشکی، با تأکید بر درمان سرطان» که برگرفته از یک پژوهش مروری و آزمایشگاهی در مؤسسه تحقیقات سرطان انگلستان است، نوشتاری است که خوانندگان را در جریان جدیدترین دستاوردهای علمی در زمینه شناخت، پرورش و استفاده از قارچ‌ها قرار می‌دهد.



اسمیت، روان و سولیوان نویسندگان کتاب کوشیده‌‌اند پلی بین فرهنگ استفاده از قارچ در شرق دور و دانش امروزی استفاده از قارچ و فرآورده‌های دارویی آن پدید آورند. به این ترتیب این مکتوب سفری اکتشافی از نقاشی‌های غار سنگی در الجزایر در ۵۰۰۰ سال قبل از میلاد مسیح تا آزمایشگاه‌های امروز انگلستان را در برمی‌گیرد که در آن قارچ‌ها از جایگاه غذای خدایان باستانی تا غذای مکمل سفره‌های مردمان راه پیموده‌اند.

مقدمه؛ شناخت قارچ‌ها با تأکید بر قارچ‌های کلاهکدار؛ قارچ‌های مهم دارویی؛ فناوری پرورش قارچ‌های دارویی؛ استخراج، توسعه و خصوصیات شیمیایی ترکیبات ضد سرطان به‌دست‌آمده از قارچ‌های دارویی؛ نقش گلوکان‌ها و کمپلکس پلی‌ساکارید- پروتئین قارچ‌های دارویی در تنظیم سیستم ایمنی انسان و جانوران؛ نقش پلی‌ساکاریدهای به‌دست‌آمده از قارچ‌های دارویی در درمان سرطان؛ سایر خواص دارویی قارچ‌های کلاهکدار؛ معیارهای ایمنی و کنترلی برای غذاهای عملکردی، مکمل‌های غذایی و داروهای با منشأ گیاهی، قوانین مربوط به قارچ‌های دارویی؛ و بحث و نتیجه‌گیری عناوین ده فصل این کتابند.

کتاب «قارچ‌های دارویی؛ خواص درمانی و کاربرد آنها در پزشکی، با تأکید بر درمان سرطان» در نخستین گام از یک ضرب‌المثل قدیمی چینی یاد می‌کند که می‌گوید «غذا و دارو منشأ مشترک دارند» و سپس با تاکید بر این دستاورد علمی که رژیم غذایی به‌صورت معنی داری با بهبود سلامتی در ارتباط است از اصطلاح غذای کارکردی سخن به میان می‌آورد: غذا موقعی به‌عنوان غذای کارکردی شناخته می‌شود که حاوی یک جزء غذایی (مغذی یا غیر مغذی) باشد که بر یک یا چند کارکرد تعریف‌شده بدن تأثیر مثبت بگذارد.

با این تعریف راهگشاست که قارچ‌ها در ردیف مهم‌ترین غذاهای کارکردی و یا غذاهای مکمل معرفی می‌شوند که به‌دلیل طعم و بافت منحصربه‌فردشان مورد استقبال عمومی قرار گرفته‌اند: در آزمون‌های پذیرفته‌شده بین‌المللی، ارزش تغذیه‌ای بالقوه قارچ‌ها با گوشت و شیر قابل مقایسه و از سبزیجات معمولی بیشتر است. بنابراین قارچ‌های خوراکی باید به‌عنوان مهمترین و معتبرترین غذای تندرستی درنظرگرفته شده و مصرف آنها بایستی در برنامه‌های رژیمی (به‌ویژه در بیماری‌های قلبی- عروقی که بایستی سطح چربی و کلسترول پایین آورده شود) توصیه شود.

کتاب در ادامه یادآور می‌شود که درحال‌حاضر حداقل ۲۷۰ گونه قارچ وجود دارد که خصوصیات درمانی مختلف آنها شناسایی شده است. سپس درباره برخی از انواع مشهور قارچ به دقت توضیح می‌دهد و از جمله درباره قارچ شی‌تاکه می‌نویسد: این قارچ‌ها بومی ژاپن، چین و کشورهای آسیایی با آب و هوای معتدل هستند و به‌طور وحشی روی درختان خزاندار قطع شده، خصوصاً راش، بلوط و درخت شیا یافت می‌شود. با این وجود چندین قرن به‌طور مصنوعی روی کنده‌‌های بریده شده هم تولید شده و می‌توان در تمام فصول سال میوه آنرا مشاهده کرد. اخیراً کشت انبوه آن به‌طور غالب با استفاده از تکنولوژی کشت در خاک اره صورت گرفته است. این قارچ در ژاپن و چین طی هزاران سال هم به‌عنوان غذا و هم دارو معروف شده است. در چین به‌نام زیانگ‌گو (قارچ معطر یا خوشبو) شناخته شده است و در ژاپن به‌خاطر همبستگی تاریخی‌اش با درخت شیا به شی‌تاکه معروف است.

درباره ارزش دارویی شی‌تاکه نیز آمده است که: این قارچ منبع دو فراورده پلی‌ساکاریدی است که به‌خوبی مورد مطالعه قرارگرفته‌اند. لنتینان یک پلی‌ساکارید دیواره سلولی بوده و قابل استخراج از میسلیوم و میوه است ولی LEM یک پلی‌ساکارید باندشده با پروتئین است که فقط از میسلیوم استخراج می‌شود. فعالیت ضدسرطانی هر دو ترکیب اثبات‌شده است. این اعتقاد وجود دارد که این ترکیبات بیشتر به‌صورت تقویت سیستم ایمنی عمل می‌کنند تا حمله مستقیم به سلول‌های سرطانی... مقالات متعدد به این ترکیبات پرداخته‌اند و هنوز هم این تحقیقات ادامه دارد. زمینه مطالعات شامل اثرات ضدسرطانی، تنظیم‌کنندگی سیستم ایمنی،‌ اثرات ضد ویروسی، ضد باکتریایی و انگلی، مقابله با هپاتیت و اثرات قلبی می‌باشد.

کتاب در نهایت با نگاه به گسترش پژوهش‌ها خاطرنشان می‌کند: در آینده، صنایع دارویی توجه ویژه‌ای به قارچ‌ها داشته و خواهند داشت. اهمیت موضوع به حدی است که در سال ۱۹۹۴، از سوی اتحادیه غذا و داروی آمریکا، قارچ‌های خوراکی- دارویی به‌عنوان غذای تندرستی معرفی شدند.

خبر خوش کتاب اینکه از حدود بیست سال پیش، در جهاد دانشگاهی واحد مشهد برنامه‌های تحقیقاتی گسترده‌ای بر روی قارچ‌های خوراکی و اخیراً بر روی قارچ‌های دارویی صورت گرفته است. این گروه برای اولین بار در کشور، در سال ۱۳۸۶، گزارشات علمی مستند مربوط به بهینه‌سازی و کسب دانش فنی و پرورش قارچ دارویی شی‌تاکه را منتشر کرد. این محصول به‌طور اعم همانند هر قارچ خوراکی دیگر، نقش مهمی در تأمین نیاز غذایی جامعه‌ و به‌طور اخص، کاربردهای بسیاری در حفظ سلامت و درمان بسیاری از بیماری‌ها دارد. از سوی دیگر، تولید و پرورش قارچ شی‌تاکه موجب استفاده‌ی بهینه از ضایعات کشاورزی موجود در کشور می‌شود.

کتاب «قارچ‌های دارویی؛ خواص درمانی و کاربرد آنها در پزشکی، با تأکید بر درمان سرطان» نوشته اسمیت، روان و سولیوان با ترجمه دکتر مجید عزیزی، دکتر حمیدرضا پوریان‌فر، و مهندس فاطمه عروجعلیان از گروه پژوهشی زیست فناوری قارچ‌های صنعتی جهاد دانشگاهی خراسان رضوی را انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد در ۲۰۰ صفحه رهسپار بازار کتاب کرده است.