«پرتقال کوکی» نوشته آنتونی برجس، یکی از جنجالی‌ترین رمان‌های قرن به زودی 50 ساله می‌شود.

به گزارش خبرآنلاین، «پرتقال کوکی» در حالی 50 ساله می‌شود که پیدا شدن سندی جدید نشان می‌دهد کتاب بخت کمی برای منتشر شدن داشته است. این رمان که یکی از جنجالی‌ترین و البته موفق‌ترین کتاب‌های قرن گذشته است، شرح خشونت و پوچی زندگی گروهی نوجوان است.
سند جدیدی که اخیرا پیدا شده نشان می‌دهد این رمان شانس پایینی برای انتشار داشت چون تصور می‌شد «شکستی بزرگ» باشد. متن ارزیابی کتاب از سوی یکی از مسئولان هینمن ناشر کتاب به تازگی منتشر شده است.
تاریخ این سند سپتامبر سال 1961، یعنی بیش از یک سال قبل از انتشار کتاب است. این سند اخیرا در آرشیو ناشر پیدا شده و بنیاد بین‌المللی آنتونی برجس آن را منتشر کرده است.
نامه ارزشیابی را ماری لیند نوشته است، او یکی از کسانی بود که پیش از انتشار، کتاب‌های انتشارات هینمن را می‌خواند و نظرش در چاپ آثار تاثیرگذار بودند. او اولین نفری بود که «پرتقال کوکی» را خواند و به ناشر هشدار داده بود کتاب ممکن است نامفهوم باشد. «همه چیز به این بستگی دارد که خواننده زود با کتاب اخت شود یا نشود.» او از طرح داستانی «دقیق» و جزئیات «جذاب» رمان تعریف کرده و گفته مهم‌ترین مشکل درک زبان کوچه‌بازاری رمان است. جملات کتاب ترکیبی از زبان کوچه‌بازاری قافیه‌دار، کلمات بالکان و گویش کولی‌هاست. «این رمان جذاب است اما خواندنش دشوار است، البته رمان به شکلی عجیب بامزه هم هست.»
لیند پیش‌بینی کرده بود زبان «پرتقال کوکی» روزی بخشی از زبان مردم می‌شود و چاپ جدید فرهنگ لغت چمبرز نشان می‌دهد برخی از واژگان ابداعی کتاب مثل «droog» (به معنای اعضای یک دارودسته یا اوباش خشن) وارد زبان مردم شده است. برجس این واژه را از واژه روسی برای «رفیق» وام گرفته بود.
ارزیاب انتشارات هینمن افزوده پایان رمان «کمی شاد است... اما باقی کتاب کاملا بدبینانه است. هیچکس در آن نجات پیدا نمی‌کند. اگر بخت همراه کتاب باشد به موفقیت بزرگی می‌رسد و صدای جدیدی به نوجوانان می‌دهد. اما ممکن است کتاب شکستی بزرگ بخورد. مطمئنا کتاب هیچ حد وسطی ندارد.»
حرف لیند درست بود، وقتی کتاب در سال 1962 منتشر شد تنها چند نسخه از آن به فروش رفت، اما با ساخته شدن «پرتقال کوکی» به کارگردانی استنلی کوبریک در سال 1971 با بازی مالکوم مک‌داول در نقش اصلی فروش کتاب ناگهان بالا رفت.
«پرتقال کوکی» آنتونی برجس را که سال 1993 درگذشت به یکی از تاثیرگذارترین چهره‌های ادبی بریتانیا تبدیل کرد. او که تا پیش از انتشار این کتاب به عنوان نویسنده قصه‌های مصور معمولی شناخته می‌شد، با انتشار «پرتقال کوکی» به پیشوای خشونت ضدآرمان‌شهری بدل شد.
بد نیست بدانید انتشارات هینمن با انتشار «پرتقال کوکی» شجاعت بسیاری از خود نشان داد. این انتشارات به دلیل انتشار «تصویر و تحقیق» نوشته والتر باکستر دادگاهی شده بود. سال 1959 از چاپ «لولیتا» نوشته ناباکوف طفره رفت و این درحالی بود که تمامی آثار ناباکوف را منتشر کرده بود. دو تا از کتاب‌های اولیه برجس را هم بازپس فرستاده بود.
این هفته قرار است چاپ جدیدی از «پرتقال کوکی» منتشر شود. در این مجلد متن مصاحبه‌ای منتشرنشده از برجس چاپ می‌شود. برجس در این مصاحبه اعتراف می‌کند: «همه مرا با «پرتقال کوکی» می‌شناسند. اما در میان همه کتاب‌هایم آن را کمتر از دیگران دوست دارم.»

توصیه می‌کنم محسن را به مدرسه موسیقی بفرستید. پدرم با صراحت گفت: «دوست ندارم پسرم مطرب شود!»... انتصاب پدر به فرماندهی پادگان خرمشهر، بازگشت به اهواز، زندگی زیر دست زن پدر، ماجرای اخراج از دبیرستان بدر ارومیه، آمدن به تهران... زندگی‌ات به اقیانوسی می‌ماند که امواج سهمگینش دائما بالا و پایین پرتابت کرده و تو سعی کرده‌ای در بین آن امواج خفه نشوی. ...
یک نفرکمونیست انشایی درباره خمس خواند و آن را نژادپرستی دانست... تمام گروهها حذف شدند و کتابفروشی‌ها و بساط ها جمع شد... رمان ما را عرفی می کند و ما را وارد جامعه می کند. رمان بخوانید تا حرف دیگران را بفهمید... فکر نمی کنم هیچ آخوندی در ایران به اندازه آقای مطهری مطالعه کرده باشد... ما ادعا می‌کنیم همه چیز داریم و همه چیز می فهمیم و مرتب دنیا را متهم می کنیم که به ما نیاز دارد درحالی که ما نیازمندیم... درباره آثار خودم: شرمنده ام! حرف دیگری ندارم. ...
همراهان شاه به او گفته بودند که این مدارس، جوانان را یاغی می‌کند... مکتب‌داران تبریز، این رقیب تازه‌نفس را برنتافتند و مردم را علیه او تحریک کردند... متهم به فعالیت‌های ضد دینی شد... پیش از او، تحصیل دانش، ویژه‌ی طبقه‌ی مرفه بود... ۲۷ جلد کتاب درسی برای سوادآموزان فارسی‌زبان نوشت... بیشتر مدارس او در زمان حیات او تعطیل یا ویران شدند... یکی از ده شخصیت تأثیرگذار و سرنوشت‌‌ساز تاریخ معاصر ایران ...
آقای رئیس جمهور رمان دیکتاتوری است نه رمان دیکتاتور. انتقادی است از فقر (مردم کشور همه فقیرند) و خیانت (هر شهروندی خانواده‌اش را انکار می‌کند) و فساد (وجدانها پست و مبتذل است) که این نظام بی‌حاصل که نمی‌تواند به انجام دادن کاری مثبت به نفع کسی افتخار کند به بار می‌آورد. به همین جهت خواننده از همان ابتدا احساس خفگی می‌کند و این فشار مرتباً شدت می‌یابد و هنگامی که رمان در آخرین فصل خود موسوم به «زنده مدفون» به اوج خود می‌رسد، این احساس به خفقان نزدیک می‌شود. ...
حدیث «الملك یبقی مع الكفر و لایبقی مع الظلم» از سخنان پرآوازه دیگریست که در هیچ منبع حدیثی به عنوان روایت نقل نشده و در قرن یازدهم هجری وارد کتب شده است. البته میرزای نائینی فقیه دوران مشروطه از این حدیث به عنوان نص مجرب (یعنی حدیثی که به تجربه ثابت شده) یاد می‌کند... در منابع روایی حدیثی دال بر نحوست ماه صفر یافت نمی‌شود. همین‌طور بشارت به خروج از ماه صفر و دعاهای دوری از بلا در این ماه. ...