نشست نقد و بررسی داستان «رساله هبوطیه» نوشته منیرالدین بیروتی برگزار شد.

به گزارش ایسنا بر اساس خبر رسیده، حجت بداغی نویسنده و منتقد در ابتدای این نشست که با حضور نویسنده و پوریا فلاح در انتشارات سیب سرخ برگزار شد، گفت: منیرالدین بیروتی با نوشتن داستان «رساله هبوطیه» پیشنهاد تازه‌ای به ادبیات فارسی کرده و جدا از آن داستان بسیار خوبی نوشته است. در این داستان با تولید اندیشه روبه‌رو هستیم.

به گفته بداغی، نویسنده در «رساله هبوطیه» دلیرانه و جسورانه به جنگ اعتقاداتی رفته است که هزاران سال است انسان با آن‌ها مواجه است و برای بیان نیز از همان تکنیک‌هایی که برای بیان این اعتقادات استفاده شده، بهره برده است. وقتی مخاطب این داستان را می‌خواند، دیگر نیازی ندارد که بخواهد چیزی را بپذیرد یا نه.

او افزود: بیروتی برای نوشتن «رساله هبوطیه» به سنت روایت فارسی که در هیچ یک از سنت‌های روایی جهان آن را سراغ نداریم، توجه کرده است. نویسنده با اتکا به امکانات زبان در این داستان ادعاهایی را مطرح کرده که کسی پس از خواندنش دنبال دلیل از او نباشد. البته باید به این نکته توجه داشت که بیروتی برای نوشتن «رساله هبوطیه» به تکنیک‌های داستان مدرن نیز توجه داشته است.

این منتقد «رساله هبوطیه» را بسیار زیبا و فشرده نوشته‌شده دانست و بیان کرد: این داستان بدون اغراق قابلیت رمان شدن دارد، کما این‌که هوشنگ گلشیری پس از خواندن این داستان، نسبت به رمان شدن آن تاکید می‌کند.

بداغی سپس ادامه داد: برای خواندن «رساله هبوطیه» خواننده‌ای که تا پیش از این با متون کهن سرو کار ندارد، با دشواری‌های متعددی مواجه خواهد بود و باید در کنارش یک فرهنگ لغت بگذارد. اسامی‌ای که نویسنده در این کتاب از آن‌ها یاد می‌کند، هیچ کدام وجود خارجی ندارند.

پوریا فلاح، نویسنده و منتقد با طرح این پرسش که چرا منیرالدین بیروتی داستان «رساله هبوطیه» را در مجموعه داستان «آرام در سایه» منتشر کرده، گفت: آیا نویسنده همچون والدینی بدسرپرست این داستان را به گوشه‌ای انداخته است، یا نه مجالی جز این برای انتشار این داستان نداشته است؟

او افزود: من این داستان را تاکنون هفت بار خوانده‌ام و فکر می‌کنم باز هم برایم جذابیت و قابلیت این را دارد که بارها آن را بخوانم، چون با هر خوانش به این داستان چیزهایی اضافه می‌شود. این داستان از متن‌هایی است که در گذر زمان دیده نشده و تاکنون درباره آن جایی صحبت نشده است.

فلاح سپس با اشاره به این‌که «رساله هبوطیه» چه از نظر ساختار روایی و چه از نظر شجاعت در بیان محتوا از داستان‌ها و روایت‌های  پیش از خود جدا می‌شود، اظهار کرد: روایت در ظاهر چند تکه است اما در واقع هم چنین است، با این تفاوت که تکه‌ها از جنس یک کاغذ هستند.

او با بیان این‌که فاصله راوی و نویسنده با جمله‌ای از نیچه آغاز می‌شود، گفت: بیروتی با درآمد وارد متن می شود. آرتور دنیز از کتابخانه‌ای در مصر این رساله را می‌یابد و نویسنده و راوی در این داستان پا به پای هم پیش می‌روند. شما در کل داستان نمی‌توانید آرتور، نویسنده، شیخ محمد و راوی را از هم جدا کنید.

این نویسنده در ادامه بیان کرد: مخاطب در داستان «رساله هبوطیه» با روایت در روایت روبه‌روست. «رساله هبوطیه» از نظر ساختار به شکل رساله نوشته شده با اتکا به درآمد، چکیده، نقل قول‌ها، نتیجه‌گیری و منابع؛ اما یک تفاوت عمده با ساختار ظاهری رساله دارد و آن روایت است. «رساله هبوطیه» نقض باورهای هزار رساله است و این اثر به ظاهر از تکه‌های روایتی تشکیل شده است که از هم جدا هستند، اما در واقع تکه‌هایی از یک جنس کاغذ هستند که در نهایت به هم می‌چسبند.

فلاح افزود: براساس روایت نویسنده، ما در طول تاریخ کتاب‌ها و رساله‌هایی داریم که بخش‌هایی از آن‌ها توسط حکومت‌ها مخدوش و از بین برده شده‌اند و «رساله هبوطیه» یکی از این رساله‌ها است. همچنین در این داستان با رساله‌های متعدد و متفاوتی روبه‌رو می‌شویم که هر یک به نقض و تایید «رساله هبوطیه» پرداخته‌اند. در روایت اصلی با سه نقطه‌هایی روبه‌رو هستیم که این سه نقطه به عمد از سوی نویسنده در متن گذاشته شده‌اند و موجب سفیدخوانی متن می‌شوند و می‌توان با توجه به تعداد مخاطبان و حتی خوانش‌های متعدد یک خواننده، با برداشت‌های متعددی از این متن روبه‌رو شد.

به گفته فلاح، در روایت چهارم و پنجم (متن اصلی و متن در متن) ما با تقابل واقعیت با حقیقت روبه‌رو می‌شویم. هر چند در روایت‌های قبلی حتی آرتور هم شک می‌کند که آیا این شیخ محمد همان شیخ محمدی است که در این رساله‌ها از او نام برده می‌شود.

 این منتقد همچنین گفت که فاصله نویسنده با راوی و محتوای روایی «رساله هبوطیه» نشان می‌دهد که ما با متنی روبه‌رو هستیم که خلاف جریان معمول پیش می‌رود و این تکه‌های پازلی روایت در ساختار و مفهوم ممزوج شده‌اند. به زبان دیگر فرم روایی در فرم محتوایی در هم حل شده‌اند.

فلاح که معتقد است زبان «رساله هبوطیه» پوست خواننده و نویسنده را می‌کند، اظهار کرد: وقتی زبان را پالایش می‌کنید، درمی‌یابید که این زبان در خدمت داستان است. آرتور خودش را وقف رساله‌ای که پیدا کرده است می‌کند. هیچ‌کدام از اسامی و متن‌هایی که در «رساله هبوطیه» از آن‌ها نام برده می‌شود، وجود و ما به ازای خارجی ندارند.

او ادامه داد: «رساله هبوطیه» قدرت و قابلیت رمان شدن دارد و تکنیک نویسنده برای نوشتن این داستان بسیار قوی است.

فلاح با بیان این سوال که آیا ندیدن «رساله هبوطیه»، وضع ادبیات جدی ما را خیلی خوب نشان نمی‌دهد، گفت: «رساله هبوطیه» به ما ثابت می‌کند که داستان و قدرتش بی‌کران است. باید گفت «رساله هبوطیه» دست نویسنده را باز گذاشته است که داستانی فرای داستان‌های دیگر بنویسد. اگر قرار است نویسندگان چیزی به جهان داستان اضافه نکنند، پس بهتر است دیگر داستانی ننویسند.

منیرالدین بیروتی در این نشست بیان کرد: ۲۳ سال پیش من داستان «رساله هبوطیه» را نوشتم. زمانی که این داستان را نوشتم بسیار جوان بودم. یک روز حوالی میدان انقلاب در میان کتاب‌های یک دست‌فروش یک کتاب لاغر کهنه و کاهی درباره شیوه کار علی‌اکبر فیاض برای تصحیح «تاریخ بیهقی» نظرم را جلب کرد. کتاب را پنج تومان خریدم.

او افزود: وقتی این کتاب را خواندم، داستان «رساله هبوطیه» در ذهنم شکل گرفت و سه سال طول کشید تا این ۲۰ صفحه داستان را بنویسم. داستان در سال ۱۳۷۷ تمام شد. آن زمان من کارنامه می‌رفتم، داستان را در کارگاه نخواندم، اما داستان را به خود گلشیری دادم. خواند و پس از خواندنش تنها چیزی که به من گفت این بود که پایت را کرده‌ای در کفش من، این داستان را رمان کن.

نویسنده مجموعه داستان «آرام در سایه» ادامه داد: با این‌که در این سال‌ها بارها این داستان را کپی کرده‌ و به دوستانم داده‌ام، اما کسی آن را نخوانده و درباره آن حرف نزده است. در این نشست پس از ۲۳ سال خستگی‌ام در رفت، چون درباره داستانی که سال‌ها برای نوشتنش وقت گذاشتم صحبت شد.

او با بیان این‌که داستان «رساله هبوطیه» سال‌ها انتظار کشید تا منتشر شود، ادامه داد: تنها نکته‌ای که درباره «رساله هبوطیه» باید بگویم این است که هیچ بخش این رساله از بین نرفته است و خودم عمدا بخش‌هایی از آن را حذف کرده‌ام. چون فکر کردم خواننده خودش باقی متن را سفیدخوانی خواهد کرد.

به گفته منیرالدین بیروتی، «رساله هبوطیه» در درون همه ماست و شک یک جایی از زندگی باید خودش را نشان بدهد.

 داستان «رساله هبوطیه» در مجموعه داستان «آرام در سایه» در سال ۱۳۹۴ از سوی انتشارات نیلوفر منتشر شده است.

کتاب «زیر درخت تمر هندی»سرنوشت دخترانی را که بوکوحرام دزدیدند؛ را روایت می‌کند... ۲۱۹ نفر از این دختران، دو سال در اسارت بودند و ۱۱۲ نفر هنوز هم آزاد نشده‌اند... همدستی دولت نیجریه با رسانه‌های بین‌المللی در سرکوب صدای دختران شبوک... ربوده‌شدنِ این دختران، فقط فقدان مشتی آدم بی‌اهمیت نبود!، سرقتِ کامیونی از بدن‌های سیاهِ بی‌چهره و بی‌نام نبود ...
ویژگی بارز این اثر بیان اختلافات و جناح‌بندی‌های درونی میان فقهای مشروطه است... نگاه کسروی در وقایع نگاریِ مسائل مشروطه و شهر تبریز، اجتماعی است... نزدیکی احتشام‌السلطنه با خانواده‌های قجری باعث شده نقدهای او به اخلاق و منش این خاندان دست اول و خواندنی شود... آدمیت نگاهی نخبه گرایانه دارد... مجموعه مقالات انقلاب مشروطه، چاپ دانشگاه آکسفورد... ...
"ته دیگ" همیشه در آخرین لایه از ظروف تهیه و پخت غذای ایرانی (قابلمه) قرار داده می‌شود و تقریبا تمام ایرانی‌ها متفق‌القول هستند که بایستی بافت آن ترد و به رنگ طلایی مایل به قرمز باشد... در فرهنگ غذای ایرانی از برنج به طور کلی به 2 صورت استفاده می‌شود که یکی ترکیب کردن آن با دیگر مواد غذایی است و به آن پلو می‌گویند و دیگری برنجی است که با کره و زعفران تهیه می‌شود و آن را چلو خطاب می‌کنند. ...
بورسا یکی از آن صداهای معترضی است که شرایط بد دوران خودش را در سرزمینش فریاد می‌زند... بورسا و کافکا بسیار به همدیگر شباهت دارند... هنرمند لهستانی حاضر است هر درد و بیماری‌ای داشته باشد اما لهستانی نباشد... اثری که حالا پیش روی ماست عصاره تفکر خام یک انسان است... در ایران همه دوست دارند در کمترین زمان بیشترین سود را از ترجمه‌ اثر ببرند... سراغ نویسنده‌هایی می‌رویم که قبلا معرفی شده‌اند و فروش آثارشان در ایران تضمین شده است. ...
نگاه كازانتزاكيس به مسائل سياسی، فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در چين و ژاپن، در روزهای اوج اختلاف ميان چين و ژاپن، روزهايی كه چين در سرازيری سقوط قرار دارد... اروپاييان تفنگ و سفليس و توتون و تجارت برده‌شان را نيز بدين سرزمين بكر (ژاپن) بردند... و هزاران ژاپنی درون كشتی‌ها بار شدند و به عنوان برده در بازارهای دوردست جهان به فروش رسيدند... همه‌چيز از روح بيرون می‌آيد، از لغزنده‌ترين و توصيف‌ناپذيرترين ماده می‌گذرد و دوباره به روح بازمی‌گردد ...