در مراسم بزرگداشت محمد معین که شامگاه گذشته (دوشنبه، 31 مرداد) در انجمن آثار و مفاخر فرهنگی برگزار شد، بار دیگر از چاپهای نامناسب «فرهنگ معین» انتقاد و به راهاندازی بنیادی به نام این استاد زبان و ادبیات فارسی تأکید شد.
محمدحسن اصغرنیا - مشاور وزیر فرهنگ ارشاد اسلامی - در این مراسم گفت: این پیشنهاد را چندی پیش در آرامگاه جناب معین مطرح کردم که بنیادی به نام «بنیاد دکتر معین» درست کنیم که بعد از گذشت 30 سال از درگذشت او، ناشران «فرهنگ معین» را به صورت یکجلدی، دوجلدی، سهجلدی و چهارجلدی با طرحهای مختلف منتشر نکنند. این طبیعی است که فرهنگ یکجلدی معین، فرهنگ ششجلدی نیست و فرهنگهایی که منتشر میشود، پر از اشتباه است، که این به نام دکتر معین ضربه میزند. فرهنگ ششجلدی را هم باید عینا چاپ کرد و انتشار آن بهصورت یکجلدی و گونههای دیگر درست نیست.
وی در ادامه از کاربری منزل استاد معین که از طرف خانوادهی او به شهرداری واگذار شده است، انتقاد کرد. اصغرنیا با ارائهی توضیحاتی دربارهی کتاب «ستارهی شمال» که توسط وی دربارهی محمد معین گردآوری شده است، به شرح اسنادی که از محمد معین در این اثر آمده است، پرداخت و همچنین با برشمردن نام شاگردان این استاد زبان فارسی، اظهارات سیدجعفر شهیدی و نیما یوشیج را دربارهی معین بازگو کرد.
مشاور وزیر ارشاد در پایان از معین به عنوان شهید علم، تقوا و فضیلت یاد کرد و همچنین از مهدی محقق خواست که با دعوت همسر معین، کتاب «ستارهی شمال» را به وی تقدیم کند. مهدی محقق - رییس انجمن آثار و مفاخر فرهنگی - نیز حضور مردم را در چنین مراسمی، نشانهی علمدوستی آنها دانست و افزود: معین از استادان برجستهی دانشگاه تهران بود. بنده در نخستین سال ورود به دانشکدهی ادبیات، دروس متون نظم و نثر فارسی را با ایشان داشتم و روش تحقیق در متون فارسی را از ایشان آموختم. همچنین در تألیف یک مجموعه از کتابهای درسی با معین همکاری داشتم و بالأخره در همان دانشکده، اولین رسالهی دکتری را که برای راهنمایی پذیرفت، رسالهی من بود، که از این رساله در اردیبهشت سال 1338 دفاع کردم.
محقق با اشاره به اینکه استاد معین از کار و کوشش لذت میبرد، در ادامه با ارائهی توضیحی مختصر دربارهی «فرهنگ معین» و تلاش وی در تألیف این اثر، به همکاری معین با « لغتنامهی دهخدا» اشاره کرد و افزود: در حقیقت، علامه دهخدا معین را امین خودش برای ادامهی لغتنامه قرار داده است. درواقع، افرادی که با معین همکاری میکردند، خاطرهی خوشی از این استاد دارند. وی بسیار جدی بود و از محبتش نسبت به همکاران دریغ نمیکرد؛ یعنی در عین حال که در کارش جدیت داشت، به همکارانش کمک میکرد. متأسفانه این پیشینه در مملکت ماست که تا وقتی فردی در قید حیات است، قدرش دانسته نمیشود، که این موضوع از زمان فردوسی تا کنون وجود دارد.
این نویسنده و پژوهشگر تأکید کرد: معین در بسترگاه علمی قرار گرفته بود که نمیدانستند کیست و چه کار میکند و نمیدانستند چگونه ابزار کار او را فراهم آورند. محقق در پایان به بیان خاطرهای از آخرین دیدارش با دکتر معین که هنوز بیمار نشده بود، در سال 1340 اشاره کرد. همچنین حسن تاجبخش در سخنانی گفت: بنده یکبار استاد معین را در سال 1342 دیده بودم که دستیار دانشگاه تهران بودم و در عین حال، در فرانسه درس میخواندم که وی دربارهی داستانی از «مثنوی» مولوی به زبان فرانسه سخنرانی میکرد که بسیار فصیح و پرمعنا سخن میگفت و در آنجا کسانی چون تقیزاده، پورداوود و خیلی از افراد دیگر را دیدم.
این استاد دانشگاه تصریح کرد: یکباره جهان چرخی زد و بنده خویشاوندی سببی با خاندان معین پیدا کردم، که متأسفانه آن حادثهی ناگوار رخ داد؛ اما به عتقاد من، معین نمرده؛ بلکه زندهتر شده؛ زیرا پس از 37 سال از مرگ وی، میبینیم که هر سال چندین بزرگداشت گرفته میشود که این به کوشش همسرش - مهین امیرجاهد - است و همچنین دخترش - مهدخت معین -، که بخشی از آثار پدرش را زنده کرده است.
او در بخش پایانی سخنانش به ارائهی توضیحاتی دربارهی یکی از مقالات منتشرنشدهی معین که توسط دخترش در اختیار وی قرار گرفته است، پرداخت و تأکید کرد: همانطور که « شاهنامه»ی فردوسی در قهوهخانهها در دل مردم جای پیدا کرد و بالا رفت، «فرهنگ معین» هم همینطور است.
عبدالرحیم جعفری - ناشر «فرهنگ معین» - هم دربارهی چگونگی شکلگیری ارتباطش با استاد معین و همچنین روند تألیف و چاپ «فرهنگ معین»، با زبان توصیفی به بیان خاطرات آن روزها پرداخت و در ابتدای سخن گفت: تصمیم داشتم فرهنگی شبیه «فرهنگ لاروس» را چاپ کنم، که توسط احمد آرام به دکتر معین معرفی شدم. تألیف فرهنگی مانند «فرهنگ لاروس» را با وی در میان گذاشتم که ایشان گفت چنین کاری، کار کوچکی نیست و از همان ابتدا تأکید کرد که من سختگیرم، که من به او گفتم، داشتن فرهنگی فارسی شبیه «فرهنگ لاروس» از رؤیاهای من است و هر کاری که بخواهید، انجام میدهم، که در نهایت، در سال 1338، کار تألیف و تدوین فرهنگ آغاز شد.
مؤسس انتشارات امیرکبیر در ادامه به شرح آنچه که در تألیف این فرهنگ گذشته است، پرداخت و در پایان از وضعیت کنونی انتشار «فرهنگ معین» انتقاد کرد و افزود: در این بیست و چند سال میبایست در «فرهنگ معین» تجدیدنظر میشد؛ اما عدهای آسانخور این اثر را در قطعهای جیبی و تیراژهای وسیع چاپ میکنند و حقوق مؤلف را رعایت نمیکنند. سپس حسن انوری «برهان قاطع» را یکی از مهمترین فرهنگهای زبان فارسی در زمان خودش دانست و افزود: این فرهنگ را محمدحسین خلف تبریزی تألیف کرده که درواقع کتاب را به نام سلطان عبدالله قطب شاه تألیف میکند، که یکی از پرورشیافتگان ادب فارسی در جنوب هند بوده است.
این فرهنگنویس خاطرنشان کرد: علی اصغر حکمت و دکتر معین دربارهی این اثر تحقیق کردهاند؛ ولی اطلاعات زیادی دربارهی آن به دست نیامده است. انوری در ادامه به بیان اهمیت فرهنگ «برهان قاطع» از نگاه محمد معین پرداخت و گفت: به گفتهی دکتر معین، این فرهنگ نزدیک به 20هزار واژه دارد، که یکی از موارد اهمیت «برهان قاطع» هم همین است و همچنین اهمیت دیگر این فرهنگ، به اعتقاد دکتر معین، در ترتیب الفبایی اثر است. او در پایان با تأکید بر دقت استاد معین در تصحیح این اثر، به ارائه شواهدی از دقت استاد در تصحیح «برهان قاطع» پرداخت.
همچنین مهدخت معین با خواندن بیتهایی از سرودههای محمد معین در کتاب «ستارهی ناهید»، به ارائهی نگاه هانری کربن، محمدعلی جمالزاده، ذبیحالله صفا، ایرج افشار و سیدجعفر شهیدی دربارهی پدرش پرداخت.
