کتاب نیوز  شناسنامه

پیام کافکا

پیام کافکا. تحلیلی از آثار فرانتس کافکا، به قلم صادق هدایت، (1281- 1330ش) که به همراه کتاب "گروه محکومین" _ اثر دیگری از کافکا _ به ترجمه "حسن قائمیان" به شکل کتابی مستقل در 1327 منتشر شد. انگیزه نگارش این تحلیل را می‌توان در همدلی هدایت با کافکا جست. از همان آغاز، هدایت کافکا را در زمره نویسندگان کمیاب قرار می‌دهد و تا پایان شیفته‌وار به بیان اندیشه‌ها و عناصر تشکیل دهنده آثار او می‌پردازد. در این مقام هدایت به واقع عرضه‌گر افکار و آرای خود است که با جهان‌بینی کافکا همسویی دارد. همین تحلیل دست مایه نقد بسیاری از منتقدان آثار هدایت قرار می‌گیرد و از آن در ارزیابی آثار او استفاده می‌شود.

هدایت پیام اصلی کافکا را در بیان تنهایی و گمنامی روح آدمی سراغ می‌گیرد. او قصد آن ندارد که آدمی را به امور بی اعتبار دلخوش سازد. به نظر او سه عامل تعیین کننده سرنوشت کافکا بوده است: مخالفت با پدر و با جامعه یهود، تجرد، و بیماری. نویسنده نگاهی به زندگی، خانواده و دوستان کافکا نیز دارد و از کسانی که بر زندگی و بینش او اثرگذار بوده‌اند نام می‌برد که پس از مرگ نویسنده در معرفی آثارش نقش بسزایی ایفا کرده یاد می‌کند. هدایت بر آن است که کافکا از میان همه اندیشمندانی که با آثارش آشنایی داشته با "کی یرکگور" همبستگی بیشتر پیدا کرده است هر چند در پاره‌ای موارد چون صفات آن خدایی که می‌پرستیدند با یکدیگر متفاوت بوده‌اند. خدای "کی یرکگور" سخت‌گیر و در عین حال مهربان و بخشنده است اما خدای کافکا سهمناک و قهار است و در قانون جلوه می‌کند. کافکایی که هدایت توصیف می‌کند بیمارگون، تنگ‌دست، تودار، کم حرف، کم معاشرت، ناکام، تیزبین، و منزوی است. بیماری او نیز در تشدید سرخوردگی اجتماعی و انزواطلبی و پرهیز او از معاشرت با زنان موثر است.

به گزارش هدایت کافکا خود را از یوغ خانواده، جامعه یهود، زمین و نژاد رها و با همه چیز و همه کس بیگانه ساخت و آن گاه باقی زندگی را برای به چنگ آوردن آنچه به عمد بر باد داده بود، گذراند. فعالیت ادبی برای کافکا تفنن نبود. وی از لفّاظی و سخن‌آرایی پرهیز و زبانی ساده و بی پیرایه در نگارش اختیار کرد. او با آفرینش قهرمانانی بیگانه از جامعه خود کوشید تا خوانندگان را با ژرفای پوچی این زندگی آشنا سازد. از نظر هدایت کافکا بدبین نیست. بلکه مظهر پیکار با نیروی شر و با خویش است. سراسر زندگی او آزمایش است او قربانی روشن‌بینی خود می‌گردد و می‌بیند که دارد بلعیده می‌شود. درد عجیبی دارد که با روشن‌بینی عجین است. سردی دنیا را حس می‌کند و دور اندیشانه به فراسوی زندگی یعنی عدم می‌نگرد. به فراست در می‌یابد که برای انسان امیدی نیست. مسیح نیز یک روز بعد از روز موعود می‌آید. هدایت می‌کوشد که از خلال روحیات قهرمانان آثار کافکا، شخصیت او را بهتر به خواننده معرفی کند. به نظر او شخصیت کافکا با تمام تأثیرش بر فلسفه جدید شناخته نشده است. زیرا راز وجود کافکا به گونه‌ای است که هر چند به او نزدیک‌تر شویم، بیشتر از ما می‌گریزد.

جسم منشأ یکی از دغدغه‌های کافکا است زیرا هر کس با جسمش تنهاست و از دست او نمی‌تواند بگریزد. از این رو، ساختمان جسمانی برای کافکا از مظاهر بزهکاری و یکی از اشکار پوچی است. گرگوار، قهرمان داستان مسخ، هنگامی که تبدیل به حشره می‌شود، در جستجوی دلیل این حادثه از فرضی به فرض دیگر می‌پرد تا کار خود را سامان دهد و از اینجاست که فقدان وسیله شناسایی درون‌مایه همه آثار کافکا رخ می‌نماید. بیشتر قهرمانان کافکا از میان جانوران انتخاب شده‌اند. در آثار او، از آدمیان توصیفی دقیق نمی‌بینیم. برخی سایه‌وارند و کسانی حتی نام مشخصی ندارند. اما حقیقت دنیای کافکا روشن و شفاف است و در سایه اشیاء پنهان نمی‌ماند. داستان‌ها معمولاً با پیشامدهایی با ظاهر معمولی آغاز می‌شوند،اما با جوهر فکری به صورت درام در می‌‌آیند.

گریز کافکا از دنیای پیرامونش سبب می‌شود تا حقیقتی موهوم برای خود بیافریند، از این رو مضمون بیشتر آثار او کابوس‌وار و شبیه رؤیا جلو می‌کند و دلهره انگیز است. قهرمان‌های او عموما ضد قهرمان، خردشده و سربه زیراند. خواننده او همواره دچار تشیویش و سردرگمی است. خواندن آثار او آسان ولی تفسیر او دشوار است. در دنیای او امید و ایمانی نیست اما مانعی نیز برای جستجو وجود ندارد. او در پی اثباتی است که از انکار دنیا و حقیقت آن برمی‌خیزد و مرگ به عنوان آخرین راه رستگاری توجیه می‌شود. داستان‌های کافکا از تاریک‌ترین آثار به شمار می‌آیند در آن‌ها امید شکنجه می‌شود اما محو نمی‌شود.

هدایت گروه محکومین را در جان‌گدازی به د استان‌های "ادگار آلن" تشبیه می‌کند. هر چند از حیث مضمون و کنایه‌ای که در بر دارد، با آن‌ها متفاوت می‌داند. در این داستان فرماندهی مردهر، ماشین شکنجه‌ای اختراع می‌کند و آن را در ساختمان دادگستری که مرموز و مخوف است به کار می‌گیرد. ماشین اهریمن‌وار کلمات قصار فرمانده را بر تن محکومین خال کوبی می‌کند، محکومین نه قدرت دفاع دارند و نه از جرم خود آگاهند، قانون و دادگستری ماشینی می‌شود و محکومیت انسان‌ها ، محرز است. برخی از منتقدان مخترع ماشین را کنایه‌ای از قادر مطلق  دانسته‌اند.

هدایت در پایان، پیام کافکا را نوامیدانه می‌داند ، در دنیای او عدم از هر سو در کمین آدمی است. کافکا این دنیا را قبول ندارد و بر آن است که آن باید ویران شود. و بر ویرانه‌هایش دنیای نو بنا گردد. هدایت رسالت کافکا را ناتمام می‌داند. به نظر او در هیچ یک از آثار کافکا جان کلام گفته نشده است. با خواندن این کتاب نه تنها می‌توان از نظرگاه هدایت به کافکا نگریست، بلکه به دلیل همدلی هدایت با کافکا ابعاد نامکشوفی از شخصیت هدایت نیز برای خواننده روشن می‌گردد.

شرین عزیزی مقدم. فرهنگ آثار ایرانی اسلامی. سروش

۱۳۸۷/۰۴/۲۹
 مطالب مرتبط 
بازنشر کارت پستال‌های صادق هدایت بعد از 14 سال
نقد "شش داستان" از هدایت
فراخوان دهمین دوره جایزه‌ی هدایت
انتشار "داش آکل" به سه زبان در آمریکا
گره گشایی"بوف‌کور"و نقدهای عجیب وغریبش
نهمین دوره‌ جایزه‌ ادبی صادق هدایت
انتشار "طنز هدایت" در اروپا
"جهان‌پاره‌های دلواپسی" در نقد ادبیات
هدایت به گرجستان می‌رود
ویژگی‌های جریان سیال ذهن در ایران
تاثیر کافکا بر ادبیات فارسی
کشف تازه‌ای از حقیقت بوف کور
نمایش مستندی از صادق هدایت
کتب چوبک و هدایت از نمایشگاه جمع شد
دو لامارتین و صادق هدایت در رادیو فرهنگ
"گفت‌وگو با سایه" در کانون فیلم معناگرا
تندیس ادبی هدایت به کسی نرسید
سایه‌ نگاری از هدایت
"صادق هدایت" در کتابفروشی انجمن قلم!
سعدی و صادق هدایت عرب بودند؟
صادق هدایت و فرانتس کافکا در دانشگاه بوعلی سینا

هم اندیشی
ارسال صفحه به دوستان
چاپ

ادبیاتتاریخ و سیاستدین و فلسفهعلوم انسانیهنرمرجع

بایگانی  
گزارشی از بازار نشر 2015
سال 2015 پر از حرف‌های پوچ و کلمات توخالی بود اما کتاب‌های حقیقی و داستانی خوب، صادق و حتی قدرتمند توانستند به موفقیت برسند. خود صنعت کتاب هم شاهد یک پیروزی بود چون تعداد کتاب‌های فیزیکی فروخته شده از کتاب‌های الکترونیکی کیندل بالاتر بود. بعد از 10 سال سکوت، کازوئو ایشیگورو بازگشت و خوانندگانش را با کتاب تمثیل‌مانند «غول دفن‌شده» که در آن اژدها و شوالیه‌های شاه آرتور هم بودند، به دو دسته موافق و مخالف تقسیم کرد و بعد از 14 سال دوری، میلان کوندرا در قالب سایه‌ای از خود قبلی و پرطراوتش برگشت.
۱۳۹۴/۱۱/۱۹
اقتصاد مردم فقیر
"اقتصاد فقیر" گزارش دو اقتصاددان ممتاز دانشگاه ام‌آی‌تی است که بیش از پانزده سال است در روستاهای دور افتاده هند، بنگلادش، مراکش و دیگر مناطق آفریقا به سر می‌برند و تلاش می‌کنند تا معماهای زیاد اقتصاد توسعه را روشن کنند. مصرف، پس‌انداز، سرمایه‌گذاری، تنظیم خانواده، بیمه و ریسک‌پذیری، الگوی تعیین شغل، بهداشت، و ده‌ها مساله دیگر، موضوعاتی هستند که این دو در رابطه با فقرا دنبال کرده‌اند. این پیگیری مجدانه و سخت نتایج شگرفی به دنبال داشته و تحلیل‌های ظریف و نوینی به دست داده است.
۱۳۹۴/۰۹/۰۳
از توقیت ولایت تا نصیحت امام مسلمین
آیت‌الله محمد یزدی در مصاحبه ای که در مجله حکومت اسلامی (ارگان مجلس خبرگان) نیز چاپ شده، در پاسخ به پرسشی در مورد نظارت بر رهبری می‌گوید که هرجا در قانون اساسی مسئله نظارت مطرح شده است، نظارت استصوابی است و این مسئله در مورد نظارت بر رهبری نیز صدق می‌کند.
۱۳۹۴/۱۱/۲۵

بایگانی
رادیو اربعین اول آبان شنیدنی می‌شود
فیلم‌‏های ایام محرم با من و زیبا تا مختارنامه
حضور یک مادر شهید در نماهنگ «چای روضه»
تولید «اشعار عاشورایی» با صدای گویندگان رادیو
کارگردان «سردار» دلایل اجرای نمایش را در حضور فرزندان شهیدان گفت
پخش خطبه‌های نماز جمعه مقام معظم رهبری در محرم 59
دستِ غم بر کمرش رفت ولی قولش نه!
رسانه ملی سیاهپوش شد
حجت الاسلام پناهیان:بسیج در عرصه سینما ورود کند
«پروازی در آرامش» آینه اقتدار یک ارتش
افشای راز مرگ چند زن در تئاتر «خواب زمستانی»
جمشید مشایخی را می‌توان جهان پهلوان سینما دانست
بهرام زند مدیر دوبلاژ «نبرد خلیج فارس 2» شد
«کربلا جغرافیای یک تاریخ» محرم اکران می‌شود
برگزیدگان نخستین جشنواره «چهل چراغ» معرفی شدند
بزرگداشت مرشد میرزاعلی در جشنواره پرده‌خوانی «غدیر»

بایگانی  
لک لکها
فیروز زنوزی جلالی
بانوی خانه که نباشد!
سید علی موسوی
از دفترچه‎ی خاطرات یک دوشیزه
چخوف/ رضا آذرخشی، هوشنگ رادپور
ساعت تولد بچه‌ی سیزدهم
راد والاس / ملیسا وفایی کیا
حمام
سید علی موسوی
اژدهای پنجاه و یکم
هی وودبرون
سه فصل از سقای آب و ادب
سید مهدی شجاعی

بایگانی  
بیایید از عشق صحبت کنیم
قیصر امین‌پور
آخرین سوت قطار
حامد امامیه
فوجی از پر و خاکستر پرستوها
افشین علاء
نبوت به دو تا معجزه آوردن نیست!
کاظم بهمنی
چشم تو غزل عامیانه خوبی‎ست
حسن صادقی پناه

بایگانی  
کتاب مورد علاقه روحانی، هاشمی، احمدی نژاد و...
پدرام ابراهیمی
ایشالا پیر عاشقی بسوزه!
ابولفضل زروئی نصرآباد
هشت سال گذشت!
حسن شاه‌رجب
محمود جان کجایی؟
مسعود مرعشی/ علی هدیه‌لو

بایگانی  
نشستن با کتاب
برای غربت فتح
میان اشک و لبخند
10جلد برگزیده‌ی 2008

بایگانی  
و اینک آخر الزمان...
سمیه کاووسی
مبادا خون سیاوش بر زمین بریزد
مرجان فولادوند
بوی پیراهن یوسف
حسین شرفخانلو

       


پیشنهاد شما
پشت جلد
فهرست
فرم عضویت در خبرنامه‌ی کتاب
درب منزل تحویل بگیرید!
اولین فروشگاه قانونی کتاب الکترونیک
اینجا متعلق به شماست
پیوندها
رادیو پنج روز
تحریم تجاری اسرائیل
یاری سالمندان برای زندگی کردن
انجمن حمایت از قربانیان سلاح‌های شیمیایی
درباره‌ی کتاب‌نیوز
روی جلد | پیشنهاد ما | نقد و نظر | بازارچه | کتابخانه | نقطه سر خط | پیشنهاد شما | دیگران | شناسنامه
کلیه حقوق متعلق است به موسسه « میراث اهل قلم » . باز نشر مطالب با ذکر « کتاب نیوز » بلامانع است.
طراحی سایت، هاست(هاستینگ)، ثبت دامنه - رادکام