محمد حسینی بهشتی دوم آبان 1307 در شهر اصفهان متولد شد و تنها فرزند پسر خانواده روحانی حسینی بهشتی بود. وی تحصیلات خود را در مکتبخانه و در سن چهار سالگی آغاز کردو خیلی زود خواندن ونوشتن و خواندن قرآن را یاد گرفت. سیدمحمد حسینی بهشتی از سال 1321 تا 1325 در اصفهان تحصیلات ادبیات عرب، منطق، کلام و سطوح فقه و اصول را با سرعت فرا گرفت. وی در کنار تحصیل، تدریس نیز میکرد و خرج زندگی خود را از این راه به دست میآورد. یاد گرفتن زبان انگلیسی هم از جمله فعالیت های او بعد از این دوره بود.
سیدمحمد حسینی بهشتی سپس به مطالعه فلسفه پرداخت و در سال 1330 وارد آموزش و پرورش آن زمان شد. از ثمرات این دوره برقراری ارتباط موثر با فرهنگیان و دانشآموزان بود. وی با همراهی دوستانش، مدرسهای به نام "دین و دانش" در قم تاسیس کرد که در آن زمان نخستین تجربه آموزش و پرورش در یک محیط مذهبی بود.
سال 1333 شهید بهشتی و جمعی از دوستانش کلاسهای زبان و علوم جدید را برای طلاب قم دایر کردند. در همان زمان جلسات مشترکی بین برخی از طلاب و جوانان دانشگاهی برقرار شد. شهید بهشتی همراه گروهی از دانشجویان و طلاب، پژوهشهای دنبالهداری را درباره حکومت اسلامی شروع کردند. سال 1342 به دلیل فعالیتهایی که در جریان 15 خرداد و بعد از آن انجام داده بود و احتمال دستگیری او توسط ساواک وجود داشت، بنا بر صلاح دید مراجع قم، شهید بهشتی برای اداره مرکز اسلامی هامبورگ به آلمان اعزام شد.
ارسال و تنظیم گزارشهایی از مرکز اسلامی هامبورگ برای مبارزان داخلی، تهیه و تنظیم کتاب «صدای اسلام در اروپا» به پنج زبان دنیا و تهیه و تنظیم مقالههای «کدام مسلک» و «نقش ایمان در زندگی اسلام» از فعالیت های وی در این سفر است. سفر به عراق و دیدار و گفتگو با امام خمینی(ره)، سفر به کشورهای سوریه و لبنان و ترکیه و بازدید از فعالیتهای اسلامی و تجدید عهد با امام موسی صدر در سال های 1348 و 1349 صورت گرفت. آیت الله سید محمد حسینی بهشتی سال 1349به ایران بازگشت و به دستور ساواک پرونده سازی برای او آغاز شد.
اشتغال مجدد در آموزش و پرورش و کسب عنوان کارشناس ارشد کتاب های علوم دینی در «سازمان کتابهای درسی ایران»، تاسیس مرکز تحقیقات اسلامی، آغاز جلسات تفسیر قرآن و تحلیل مسائل سیاسی تحت پوشش هیات «مکتب قرآن»، تنظیم طرح ناتمام «ایدئولوژی اسلامی برای نسل جوان»، تهیه و ارسال مقاله «حکم الجهاض و التعقیم فی الشریعه الاسلامیه» برای کنفرانس سازمان بهداشت جهانی در شهر رباط (پآیتخت کشور مراکش) در زمینه تنظیم خانواده از دیدگاه اسلام، دفاع از پایان نامه دکتری تحت عنوان «مسائل ما بعدالطبیعه در قرآن »، تنظیم و انتشار کتاب «خدا از دیدگاه قرآن» و سخنرانیهای متعدد درباره مرجعیت , رهبری ، امامت و امت از فعالیت های وی تا سال 1354 است.
دستگیری و بازداشت چند روزه بر اساس گزارش های ساواک از سخنرانی ها در همین سال پیش آمد، اما جلسات «مکتب قرآن»، فعالیتهای روشنگرانه علیه رژیم و جلسات بحث درباره «شناخت از دیدگاه قرآن» ادامه یافت. سفر به اروپا و امریکا برای هماهنگی بین حرکت های سیاسی معتقد به رهبری امام خمینی(ره)، پیریزی جامعه روحانیت، صدور اعلامیه در اعتراض به محاصره منزل امام در عراق، ارسال نامه به رئیس جمهور فرانسه برای حفظ حرمت امام در مدت اقامت ایشان در آن کشور، سفر به پاریس برای مذاکره و هماهنگی با امام، حضور و سخنرانی در راهپیمایی عظیم عاشورا همزمان با اوج مبارزات مردم علیه رژیم شاه و تحصن همراه دیگر روحانیون در دانشگاه تهران به علت ممانعت از ورود امام به کشور ،مهم ترین فعالیت های آیت الله سید محمد حسینی بهشتی تا پیروزی انقلاب است.
از زمانی که امام خمینی(ره) موضوع حکومت اسلامی را مطرح کرده بودند، شهید بهشتی پژوهشهای گسترده و دنبالهداری را در ابعاد مختلف حکومت اسلامی انجام داد. بعد از پیروزی انقلاب، وی بر پایه همین پژوهشها به تدوین قانون اساسی پرداخت. از دیدگاه های شهید بهشتی در تثبیت بسیاری از شرایط لازم پس از پیروزی انقلاب استفاده شد. ریاست دیوان عالی کشور آخرین سمت آیت الله سید محمد حسینی بهشتی قبل از حادثه انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی و شهادت وی بود.
مهم ترین آثار شهید بهشتی که تاکنون به چاپ رسیده، عبارتند از:
- مبارزه پیروز/ سهامی انتشار/ 1341.
- محیط پیدایش اسلام/ دفتر نشر فرهنگ/ 1354 .
- مکتب و تخصص /نشرحزب/1359.
- طرح لایحه قصاص/ قم ،نشر ناصر/ 1360.
- آموزش مواضع (جلسه 3)/انتشارات حزب جمهوری اسلامی/1360.
- آموزش مواضع (جلسه 4)/انتشارات حزب جمهوری اسلامی/1360.
- آموزش مواضع (جلسه 6)/انتشارات حزب جمهوری اسلامی/1360.
- بررسی و تحلیلی از جهاد، عدالت، لیبرالیسم، امامت/انتشارات حزب جمهوری اسلامی/1361 .
- نقش تشکیلات در پیشبرد انقلاب اسلامی ایران /ستاد هفتم تیر/1361 .
- ویژگیهای انقلاب اسلامی ایران/دفتر نشر فرهنگ/1363 .
ـ اقتصاد اسلامی/دفتر نشر فرهنگ اسلامی/1374 .
- حج در قرآن/ دفتر نشر فرهنگ اسلامی/ 1374 .
- ربا در اسلام/دفتر نشر فرهنگ اسلامی/ 1374 .
- اهمیت شیوه تعاون/انتشارت وزارت تعاون/ 1374 .
- بهداشت وتنظیم خانواده/نشربقعه/ 1379 .
- دکتر شریعتی جستجوگری در مسیر شدن/نشر بقعه/ 1378 .
ـ سرود یکتاپرستی/نشربقعه/ 1379 .
- بهداشت و تنظیم خانواده/نشر بقعه/1379 .
- مبانی نظری قانون اساسی/نشر بقعه/1380 .
- شناخت از دیدگاه قرآن/ نشر بقعه/ 1380 .
- بایدها و نبایدها/نشر بقعه/1380 .
- خدا از دیدگاه قرآن/ نشر بقعه/1380 .
- آزادی،هرج و مرج و زورمداری/ نشربقعه/1382 .
- شناخت از دیدگاه فطرت/نشر بقعه/1382 .
- ولایت،رهبری و روحانیت/نشر بقعه/1383 .
- شب قدر/ نشر بقعه/1383.
- نقش آزادی در تربیت کودکان/نشر بقعه/1385 .
- روش برداشت از قرآن/نشر بقعه/1385 .
- حق و باطل از دیدگاه قرآن/نشر بقعه/1385 .
- سرود یکتاپرستی/نشر بقعه/1385 .
- نماز چیست ؟ / نشر بقعه/ 1385 .
- موسیقی و تفریح در اسلام/نشر بقعه/ 1386 .
- شناخت عرفانی/نشر بقعه/1386 .
- سه گونه اسلام/نشر بقعه/ 1386 .
- شناخت اسلام/نشربقعه/1386 .
- بانکداری، ربا و قوانین مالی اسلام/ نشر بقعه/ 1386.
به گزارش ایبنا همچنین مهمترین آثاری که درباره شخصیت آیت الله محمد حسینی بهشتی تاکنون به چاپ رسیده، عبارتند از:
- شهادتنامه شهید مظلوم آیت الله بهشتی/ مسیح مهاجری/حزب جمهوری اسلامی.
- سه مقاله از عارف بزرگ، شهید مظلوم بهشتی/محمد بهشتی/نشر هفت تیر/1360.
- نقش شهید مظلوم آیتالله بهشتی در انقلاب اسلامی، بضمیمه شهادتنامه/ مسیح مهاجری/ نشراوج.
- بهایی برای انقلاب/ فاطمه افخمی/ نشر صندوق گنج مهدیه.
- روایت هجران/اکبر هاشمی رفسنجانی/ ستاد برگزاری مراسم هفتم تیر.
- هفت تیر خاطره عاشورا/علی غدیر/انتشارات مشهد/1364.
- شهید آیتالله دکتر سید محمد حسینی بهشتی/مرکز بررسی اسناد تاریخی/1377.
- بررسی مبانی فکری شهید آیت الله بهشتی/ بنیاد نشر آثار و اندیشههای شهید بهشتی/1377 .
- مجموعه مقالات "جاودانه تاریخ"؛ آشنایی با افکار و اندیشههای شهید مظلوم آیتالله بهشتی/ مسیح مهاجری/ سازمان انتشارات روزنامه جمهوری اسلامی.
- بازشناسی یک اندیشه، یادنامه بیستمین سالگرد شهادت آیتالله دکتر بهشتی/بنیاد نشر آثار و اندیشههای شهید آیتالله بهشتی، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان اصفهان و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی استان اصفهان/نشر بقعه/ 1380.
- با آسمان بگو/نیرهالسادات هاشمی/نشر بقعه/1380.
- زندگی و مبارزات شهید آیت الله بهشتی/علی کردی/مرکز اسنادانقلاب اسلامی.
- شیفته خدمت، نگاهی به زندگی شهید بهشتی/مهناز میزبانی/ مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- شناخت اندیشههای اجتماعی شهید دکتر بهشتی/صدیقه قاسمی/نشر بقعه/1384 .
- اسلام و مقتضیات زمان/صدیقه قاسمی/نشربقعه/1385 .
- حزب جمهوری اسلامی/حسین کاوشی/بنیاد فرهنگی هفتم تیر.
- زندگی سید محمد حسینیبهشتی/ افسانه وفا/روایت فتح.
- زندگی و مبارزات شهید آیتالله دکتر سیدمحمدحسینی بهشتی به روایت اسناد/محمدرضا سرابندی/مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- سید محمد حسینیبهشتی/ فرشته مرادی/ کتاب دانشجویی.
