زندگی میکلانژ[vie de Michel.Ange]. تک نگاری رومن رولان(1)(1866-1944)، نویسنده­ی فرانسوی، انتشار یافته در 1905 و تجدید نظر شده در 1906. نویسنده، پس از زندگی بتهوون، اینک میکلانژ را چون سرمشقی به خستگان و ناتوانان عرضه می­کند تا آنها خود را با این هنرمند برجسته مقایسه کنند. او بر جنبه­ی قهرمانانه زندگیی تأکید می­کند که صفت بارز آن کشمکش میان ناتوانی اراده و خصوصیات نفسانی از یک سو، و توانایی نبوغ از سوی دیگر است. در داوری رومن رولان درباره­ی میکلانژ جای گفتگوست، ولی او، با تحلیل ماهرانه­ی خود، از خصوصیات روانی این موجود، که سراسر زندگی طولانی­اش در رنج گذشت، از داوری خود دفاع می­کند. او این زندگی را از کودکی تا مرگ در فصولی حکایت می­کند که لحن آنها تقریباً غنایی است؛ ولی با این حال، نویسنده از همه­ی حوادث برجسته­ی این زندگی آگاه است و همه جا به عین نوشته­های میکلانژ استناد می­جوید و نامه­ها و شعرهایی را که این پیکر تراش بزرگ بر جای نهاده است شاهد می­آورد. در پیرامون چهره­ی رنج کشیده­ی بوثوتاروتی، ایتالیای قرن شانزدهم با تعارضها و کشمکشهایش نمودار می­شود که در زمینه­ی مذهبی، جنبش ضد اصلاح کلیسا و در زمینه­ی هنری سبک «باروک» و در زمینه­ی سیاسی انهدام آزادی را تدارک می­بیند. رومن رولان [در این کتاب] بر آن است که «مسیحیت» میکلانژ را، چه از جنبه­های مثبت و چه از جنبه­های منفی آن به روشنی نشان دهد: رنج و خدا و مرگ تصوراتی­اند که پیری توأم با تنهایی این پیروز شکست خورده را به خود مشغول می­دارند. میکلانژ و بتهوون دو جانب متضاد سرنوشت آدمی­اند. و رولان می­کوشد تا دوستی نسبت به این دو را در دلها به وجود آورد. رومن رولان، پس از آنکه در بتهوون آن وجه قهرمانانه­ی زندگی، یعنی عشق به شادی از طریق رنج، را ستود، اینک سرا پا شیفته­ی زندگیی چون زندگی میکلانژ است که خود را آگاهانه وقف رنج کرده است. او سرانجام به نتیجه­ی اخلاقیی می­رسد که مبنای چندین اثر دیگر او نیز هست.

اسماعیل سعادت. فرهنگ آثار. سروش.

1.Romain Rolland