رستاخیز [Voskresenie]. رمانی از لئو نیکولایویچ تولستوی (1)(1828-1910)، نویسنده­ی روس، که در 1899 منتشر شده است. این رمان یکی از مهم­ترین آثار خلاق تولستوی است که در آن، دریافت وی از هنر در خدمت اخلاقیات آشکارا جلوه­گر می­شود. با این همه، در این اثر جنبه­ی هنری بر جنبه­ی اخلاقی تفوق دارد و دعوی و جهت­گیری نویسنده به تمامی در خلاقیت و آفرینندگی او مستحیل گشته است. عنوان رمان را می­توان با دو وجود متضاد، یکی نخلیودوف(2) و دیگری کاتیوشا ماسلووا(3) مربوط دانست. کاتیوشای جوان و پرملاحت، که تسلیم ستایشگریهای ارباب جوان خود و شیفته و مجذوب او شده است، با دادن کفاره­ی گناهی که در واقع از او سر نزده، رستاخیزی معنوی می­یابد؛ در نخلیودوف، به برکت شهادت دختری که قربانی او شده، دگرگونیی پدید می­آید و آن دختر از لحاظ معنوی وی را به راه راست رهنمون می شود. کاتیوشا، که ارباب جوان او را فریفته و سپس رهایش کرده، چون بر اثر مرگ فرزندش نتوانسته است خود را کنترل کند به فحشا تن می­دهد. هیئت دادرسان، که از قضا فریب­دهنده­ی او، نخیلودوف، نیز عضو آن است، وی را به این اتهام ناروا که یکی از مشتریان خود را مسموم ساخته، به زندان با کار محکوم می­سازد. نخلیودوف، در قبال رأی ظالمانه­ی دادگاه، که بیهوده می­کوشد مانع صدور آن گردد، در کنه ضمیر خویش احساس ندامت می­کند و خواهان بازخرید گناه خویش است. دختر، که در گذشته با زیبایی خود او را مجذوب خویش ساخته بود، اکنون با ظاهری مفلوک در برابر او پدیدار می­گردد و او فقط خود را مسئول خواری دختر می­دانند و می­خواهد گناه خود را جبران کند. از این رو، تا سیبری به دنبال محکوم می­رود، به این نیت که با وی ازدواج کند؛ لیکن، دختر نمی­پذیرد و وجود خود را وقف مردی دیگر می­سازد که مهر و محبت او، به نظر وی، به خلاف مهر و محبت تخلیودوف، با بازخرید گناه توجیه نمی­شود. اگر رستاخیز را با دو رمان بزرگ دیگر تولستوی، یعنی جنگ و صلح و آناکارنینا بسنجیم، از نظر یکپارچگی و وحدت و کمال تألیف بر آنها برتری دارد.

آلبر روسل (4) (1869-1937)، آهنگساز فرانسوی نیز ، در 1903 یک پرلود سمفونیک به نام رستاخیز [Resurrection] ساخته است.

احمد سمیعی (گیلانی) . فرهنگ آثار. سروش.

1. Lev Nikolavic Tolstoi

2. Nechliudov

3. Katiusa Maslova

4. Alvert Roussel