اختصاصی کتاب نیوز/ محمد حسنلو

نقطه‌ی رنگ‌پریده‌ی آبی Pale Blue Dot ، نام و لقب عکس مشهوری است که به وسیله کاوشگر فضایی "ویجر یک" از زمین گرفته شده است. این عکس نمایی از زمین در برابر گستره عظیم فضا را در چشم مخاطب می‌نشاند. چند سال پیش سایت space.com  این عکس را به عنوان یکی از 10 عکس برتر علمی گرفته شده از فضا، انتخاب کرد. عکسی که از فاصله بیش از 6 میلیارد کیلومتری از زمین گرفته شده است.
در این عکس زمین تنها 12 صدم پیکسل اندازه دارد. عکس به وسیله‌ی یک دوربین با زاویه باریک 32 درجه و با استفاده از فیلترهای آبی، سبز و بنفش گرفته شده. در عین حال "نقطه رنگ‌پریده آبی" نام کتابی است که به وسیله‌ی دانشمند مشهور آمریکایی "کارل ساگان" با الهام از همین عکس نوشته شده است.

کارل در هاروارد تدریس می‌کند و در کنار دانش و نبوغش در حوزه‌ی فضا و فضانوردی از معدود دانشمندان عصر جدید محسوب می‌شود که در حوزه‌ی نویسندگی نیز دستی بر آتش دارد و حالا اطلاعات حیرت‌آورش را با تخیل و رویاهای کودکی خود آمیخته است. 

همه‌ی این‌ها دست به دست هم دادند تا کتابی علمی - تخیلی و شاید داستانی درباره‌ی آینده‌ی زمین نگاشته شود. او در حقیقت در سطر سطر نوشته‌هایش در این کتاب در جایی با بررسی رویدادهای اتمسفر و فضای اطراف زمین و تاثیر آنها در گذشته و آینده‌ی این کره خاکی به عنوان یک متفکر اظهار نظر می‌کند و زمینی‌ها را از رویدادهای اطرافشان آگاه می‌سازد.

در بعضی مواقع نیز در نقش یک آیزاک آسیموف دیگر مانند کودکان پیش دبستانی رشته‌ی افکارش را به دست رویا می‌سپارد و تخیلاتش را در واژه‌ها عیان می‌کند، تخیلاتی که گویا برای بشر پایانی ندارد. ولی در بین تمام این تخیلات کارل بیشتر از اینکه مرزهای موجود در کرانه‌های کهکشان‌ها را معین کند و یا بخواهد کنجکاوی مخاطب خود را از دانش فضاهای بیرون زمین برطرف کند، سعی می‌کند آینده را در اذهان انسان خاکی یادآوری کند.

کارل همانطور که در کتاب پیشین خود با عنوان "اصلیت ما در سایه‌ی اجداد فراموش شده" در سال 1992 مردم را به تفکر در احوال گذشتگان و داستان‌های آنها دعوت کرده بود؛ در این کتاب نیز آینده و سرنوشت را به رفتار خود انسان‌ها مربوط می‌داند. او در بیان داستان‌های خود هرچند از حجم بالایی از اطلاعات و دانش علمی فضانوردی استفاده می‌کند، ولی با اطلاع از کنجکاوی مخاطب از اینکه در فضاهای بیرونی چه می‌گذرد، ذهن مخاطب را به سوی پدیدآورنده‌ی تمام این محدوده‌های رنگ به رنگ سوق می‌دهد.

کارل ساگان در کتاب «نقطه‌ی رنگ‌پریده آبی» درباره این عکس می‌نویسد: "ما موفق شدیم که این عکس را از عمق فضا بگیریم و اگر شما به آن نگاه کنید یک نقطه می‌بینید و درست کوچکی زمینی را که آنقدر بزرگ می‌پندارید؛ درک خواهید کرد. به آن نقطه بار دیگر نگاه کنید، آنجاست، آنجا خانه‌ی ماست. ما آنجاییم هر کسی که دوست داریم، هر کسی را که می‌شناسیم، هر کسی که از او تا به حال شنیده‌ایم، هر انسانی که تا به حال زیسته است، ‌روی همین نقطه به سر برده است."

وی می‌نویسد: "مجموع همه خوشی‌ها و رنج‌‌های ما، هزاران آموزه‌‌ی اقتصادی، مذهبی و نظریه‌های راست و دروغ، هر شکارچی و کاوشگری، هر قهرمان و بزدلی، هر آفریننده و نابودکننده‌ی تمدنی، هر ارباب و رعیتی، هر کودک امیدواری، هر مادر و پدری، هر مخترع و مکتشفی، هر معلم اخلاقی، هر سیاستمدار فاسدی، هر ابر ستاره‌ای، هر رهبر عالی‌رتبه‌ای و هر معصوم و گناهکاری در تاریخ نوع بشر روی همین نقطه غبارگونه معلق در پرتو آفتاب تجلی یافته‌ و زیسته‌ است."

"زمین جایگاه کوچکی در گستره بیکران گیتی است. به رودهای خونی فکر کنید که به وسیله ژنرال‌ها و امپراتور‌ها جاری شدند تا آنها بتوانند برای زمانی کوتاه، ارباب قسمتی از این نقطه شوند. به اعمال وحشیانه‌ای فکر کنید که به وسیله ساکنان یک گوشه از این نقطه بر سر ساکنان یک گوشه دیگر اتفاق افتاده و به سختی قابل تحلیل بوده است."

کارل بعد از چندین صفحه هشدارهای نصیحت گونه‌اش می‌نویسد: "گفته می‌شود که ستاره‌شناسی باعث فروتنی می‌شود و من می‌خواهم اضافه کنم که ستاره‌شناسی باعث خودسازی هم می‌شود. از نظر من، این تصویر، بر مسؤولیت ما برای برخورد مهربانه و مشفقانه با یکدیگر تأکید دارد و یادآور می‌شود که این زمین تنها نقطه‌ی کوچکی از جهان پهناور خداوند است و بهتر است کمتر به این نقطه دل بست تا نقطه‌های دیگر را نیز بتوان تجربه کرد...."
 
 بوک تالک