کتابهایی که بدون هیچ قراردادی منتشر میشوند؛ کتابهایی که از روی نسخهی اصلی "کتابسازی" میشوند؛ کتابهایی که با عنوان مجموعهای از آثار چند نویسنده یا شاعر، بدون کسب مجوز از صاحب یا صاحبان آثار پدید! میآیند؛ ترجمههایی که با نامهای مجعول و ناشناس مجددا منتشر میشوند؛ آثاری که بیاطلاع پدیدآورنده، ترجمه و توزیع میشوند و البته انواع و اقسام سرقتهای ادبی، سینمایی و حتی عکاسی، همه و همه در این قانون مورد توجه و حمایت قرار گرفتهاند.
تصویر تزئینی است.
قانون حمایت از حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان (مصوب دیماه 1348)
فصل یکم. تعاریف
ماده 1. از نظر قانون به مؤلف و مصنف و هنرمند «پدیدآورنده» و به آنچه از راه دانش یا هنر و یا ابتکار آنان پدید میآید، بدون در نظر گرفتن طریقه یا روشی که در بیان و یا ظهور و یا ایجاد آن به کار رفته «اثر» اطلاق میشود.
ماده 2. اثرهای مورد حمایت این قانون به شرح زیر است:
(1) کتاب و رساله و جزوه و نمایشنامه و هر نوشته دیگر علمی و فنی و ادبی و هنری.
(2) شعر و ترانه و سرود و تصنیف که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد.
(3) اثر سمعی بصری به منظور اجرا در صحنههای نمایش یا پرده سینما یا پخش از رادیو تلویزیون که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد.
(4) اثر موسیقی که به هر ترتیب و روش نوشته یا ضبط یا نشر شده باشد.
(5) نقاشی و تصویر و طرح و نقش و نقشهی جغرافیایی ابتکاری و نوشتهها و خطهای تزیینی و هرگونه اثر تزیینی و اثر تجسمی که به هر طریق و روش به صورت ساده یا ترکیبی به وجود آمده باشد.
(6) هرگونه پیکره (مجسمه).
(7) اثر معماری از قبیل طرح و نقشه ساختمان.
(8) اثر عکاسی که با روش ابتکاری و ابداع پدید آمده باشد.
(9) اثر ابتکاری مربوط به هنرهای دستی یا صنعتی و نقشهی گلیم و قالی.
(10) اثر ابتکاری که بر پایهی فرهنگ عامه (فولکلور) یا میراث فرهنگی و هنری ملی پدید آمده باشد.
(11) اثر فنی که جنبهی ابداع و ابتکار داشته باشد.
(12) هرگونه اثر مبتکرانه دیگر که از ترکیب چند اثر از اثرهای نامبرده در این فصل پدید آمده باشد.
فصل دوم. حقوق پدیدآورنده
ماده 3. حقوق پدیدآورنده شامل حق انحصاری نشر و پخش و عرضه و اجرای اثر و حق بهرهبرداری مادی و معنوی از نام و اثر اوست.
ماده 4. حقوق معنوی پدیدآورنده محدود به زمان و مکان نیست و غیرقابل انتقال است.
ماده 5. پدیدآورندهی اثرهای مورد حمایت این قانون میتواند استفاده از حقوق مادی خود را در کلیه موارد و از جمله زیر به غیر واگذار کند.
(1) تهیه فیلمهای سینمایی و تلویزیونی و مانند آن.
(2) نمایش صحنهای مانند تئاتر و باله و نمایشهای دیگر.
(3) ضبط تصویری یا صوتی اثر بر روی صفحه یا نوار یا هر وسیلهی دیگر.
(4) پخش از رادیو و تلویزیون و وسایل دیگر.
(5) ترجمه و نشر و تکثیر و عرضهی اثر از راه چاپ و نقاشی و عکاسی و گراور و کلیشه و قالبریزی و مانند آن.
(6) استفاده از اثر در کارهای علمی و ادبی و صنعتی و هنری و تبلیغاتی.
(7) به کار بردن اثر در فراهم کردن یا پدیدآوردن اثرهای دیگری که در مادهی دوم این قانون درج شده است.
ماده 6. اثر که با همکاری دو یا چند پدیدآورنده به وجود آمده باشد و کار یکایک آنان جدا و متمایز نباشد، اثر مشترک نامیده میشود و حقوق ناشی از آن حق مشاع پدیدآورندگان است.
ماده 7. نقل از اثرهایی که انتشار یافته است و استناد به آنها به مقاصد ادبی و علمی و فنی و آموزشی و تربیتی و به صورت انتقاد و تقریظ با ذکر ماخذ در حدود متعارف مجاز است.
تبصره- ذکر مآخذ در مورد جزوههایی که برای تدریس در موسسات آموزشی توسط معلمان آنها تهیه و تکثیر میشود الزامی نیست؛ مشروط بر این که جنبهی انتفاعی نداشته باشد.
ماده 8. کتابخانههای عمومی و موسسات جمع آوری نشریات و موسسات علمی آموزشی که به صورت غیر انتفاعی اداره میشوند، میتوانند طبق آییننامهای که به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید از اثرهای مورد حمایت این قانون از راه عکسبرداری یا طرق مشابه آن به میزان مورد نیاز و متناسب با فعالیت خود نسخهبرداری کنند.
ماده9. وزارت اطلاعات میتواند آثاری را که قبل از تصویب این قانون پخش کرده و یا انتشار داده است پس از تصویب این قانون نیز کماکان مورد استفاده قرار دهد.
ماده 10. وزارت آموزش و پرورش میتواند کتابهای درسی را که قبل از تصویب این قانون به موجب قانون کتابهای درسی چاپ و منتشر کرده است را کماکان مورد استفاده قرار دهد.
ماده11. نسخهبرداری از اثرهای مورد حمایت این قانون مذکور در بند (1) از ماده (2) و ضبط برنامههای رادیویی و تلویزیونی فقط در صورتی که برای استفاده شخصی و غیر انتفاعی باشد مجاز است.
فصل سوم. مدت حمایت از حق پدیدآورنده و حمایتهای قانونی دیگر
ماده12. مدت استفاده از حقوق مادی پدیدآورندهی موضوع این قانون که به موجب وصایت یا وراثت منتقل میشود؛ از تاریخ مرگ پدیدآورنده، "سی سال" است و اگر وراثی وجود نداشته باشد یا بر اثر وصایت به کسی منتقل نشده باشد؛ برای همان مدت به منظور استفادهی عمومی در اختیار وزارت فرهنگ و هنر قرار خواهد گرفت.
تبصره- مدت حمایت اثر مشترک موضوع ماده(6) این قانون سی سال بعد از فوت آخرین پدیدآورنده خواهد بود.
ماده 13. حقوق مادی اثرهایی که در نتیجهی سفارش پدید میآید تا سی سال از تاریخ پدید آمدن اثر متعلق به سفارش دهنده است؛ مگر آنکه برای مدت کمتر یا ترتیب محدودتری توافق شده باشد.
تبصره- پاداش و جایزهی نقدی و امتیازاتی که در مسابقات علمی و هنری و ادبی طبق شرایط مسابقه به آثار مورد حمایت این قانون موضوع این ماده تعلق میگیرد، متعلق به پدیدآورنده خواهد بود.
ماده 14. انتقال گیرندهی حق پدیدآورنده میتواند تا سی سال پس از واگذاری از این حق استفاده کند، مگر این که برای مدت کمتر توافق شده باشد.
ماده 15. در مورد مواد (13) و (14) پس از انقضاء مدتهای مندرج در آن مواد استفاده از حق مذکور در صورت حیات پدیدآورنده متعلق به خود او و در غیر این صورت تابع ترتیب مقرر در ماده(12) خواهد بود.
ماده 16. در موارد زیر حقوق مادی پدیدآورنده از تاریخ نشر یا عرضه به مدت سی سال مورد حمایت این قانون خواهد بود:
(1) اثرهای سینمایی یا عکاسی.
(2) هرگاه اثر متعلق به شخصی حقوقی باشد یا حق استفاده از آن به شخصی حقوقی واگذار شده باشد.
ماده 17. نام و عنوان و نشانهی ویژهای که معرف اثر است از حمایت این قانون برخوردار خواهد بود و هیچکس نمیتواند آنها را برای اثر دیگری از همان نوع یا مانند آن به ترتیبی که القاء شبهه کند به کار برد.
ماده 18. انتقالگیرنده و ناشر و کسانی که طبق این قانون اجازهی استفاده یا استناد یا اقتباس از اثری را به منظور انتفاع دارند، باید نام پدیدآورنده را با عنوان و نشانهی ویژه معرف اثر، همراه اثر یا روی نسخهی اصلی یا نسخههای چاپی تکثیر شده به روش معمول و متداول اعلام و درج نمایند. مگر این که پدیدآورنده به ترتیب دیگری موافقت کرده باشد.
ماده 19. هرگونه تغییر یا تحریف در اثرهای مورد حمایت این قانون و نشر آن بدون اجازهی پدیدآورنده ممنوع است.
ماده 20. چاپخانهها و بنگاههای ضبط صوت و کارگاهها و اشخاصی که به چاپ یا نشر یا پخش یا ضبط و یا تکثیر اثرهای مورد حمایت این قانون میپردازند، باید شماره دفعات چاپ و تعداد نسخه کتاب یا ضبط یا تکثیر یا پخش یا انتشار و شمارهی مسلسل روی صفحهی موسیقی و صدا را بر تمام نسخههایی که پخش میشود با ذکر تاریخ و نام چاپخانه یا بنگاه و کارگاه مربوط بر حسب مورد درج نمایند.
ماده 21. پدیدآورندگان میتوانند اثر و نام و عنوان و نشانهی ویژهی خود را در مراکزی که وزارت فرهنگ و هنر با تعیین نوع آثار آگهی مینماید به ثبت برسانند. (آییننامهی چگونگی و ترتیب انجام یافتن تشریفات ثبت و همچنین مرجع پذیرفتن درخواست ثبت به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید.)
ماده 22. حقوق مادی پدیدآورنده موقعی از حمایت این قانون برخوردار خواهد بود که اثر برای نخستین بار در ایران چاپ یا پخش یا نشر یا اجرا شده باشد و قبلا در هیچ کشوری چاپ یا نشر یا پخش یا اجرا نشده باشد.
فصل چهارم. تخلفات و مجازاتها
ماده 23. هر کس تمام یا قسمتی از اثر دیگری را که مورد حمایت این قانون است به نام خود یا به نام پدیدآورنده بدون اجازه او و یا عالما عامدا به نام شخص دیگری غیر از پدیدآورنده، نشر یا پخش یا عرضه کند به حبس تادیبی از شش ماه تا سه سال محکوم خواهد شد.
ماده 24. هر کس بدون اجازه، ترجمهی دیگری را به نام خود یا دیگری چاپ و پخش و نشر کند به حبس تادیبی از سه ماه تا یکسال محکوم خواهد شد.
ماده 25. متخلفین از مواد 17-18-19-20 این قانون به حبس تادیبی از سه ماه تا یکسال محکوم خواهند شد.
ماده 26. نسبت به متخلفان از مواد 17-18-19-20 این قانون در مواردی که به سبب سپری شدن مدت حق پدیدآورنده، استفاده از اثر با رعایت مقررات این قانون برای همگان آزاد است، وزارت فرهنگ و هنر عنوان شاکی خصوصی را خواهد داشت.
ماده27. شاکی خصوصی میتواند از دادگاه صادرکننده حکم نهایی درخواست کند که مفاد حکم در یکی از روزنامهها به انتخاب و هزینه او آگهی شود.
ماده 28. هرگاه متخلف از این قانون شخص حقوقی باشد، علاوه بر تعقیب جزایی شخص حقیقی مسئول، که جرم ناشی از تصمیم او باشد، خسارات شاکی خصوصی از اموال شخص حقوقی جبران خواهد شد و در صورتی که اموال شخص حقوقی به تنهایی تکافو نکند، ما بهالتفاوت از اموال مرتکب جرم جبران میشود.
ماده 29. مراجع قضایی میتوانند ضمن رسیدگی به شکایت شاکی خصوصی نسبت به جلوگیری از نشر و پخش و عرضهی آثار مورد شکایت و ضبط آن دستور لازم به ضابطین دادگستری بدهند.
ماده 30. اثرهایی که پیش از تصویب این قانون پدیدآمده، از حمایت این قانون برخوردار است. اشخاصی که بدون اجازه از اثرهای دیگران تا تاریخ تصویب این قانون استفاده یا بهرهبرداری کردهاند حق انتشار یا اجرا یا پخش یا تکثیر یا ارائهی مجدد و یا فروش آن اثر را ندارند، مگر با اجازهی پدیدآورنده یا قائم مقام او با رعایت این قانون. متخلفین از حکم این ماده و همچنین کسانی که برای فرار از کیفر به تاریخ مقدم بر تصویب این قانون اثر را به چاپ برسانند یا ضبط یا تکثیر یا از آن بهرهبرداری کنند به کیفر مقرر در ماده(23) محکوم خواهند شد.
دعاوی و شکایاتی که قبل از تصویب این قانون در مراجع قضایی مطرح گردیده به اعتبار خود باقی است.
ماده 31. تعقیب بزههای مذکور در این قانون با شکایت شاکی خصوصی شروع و با گذشت او موقوف میشود.
ماده 32. مواد 245و246و247و248 قانون مجازات عمومی ملغی است.
ماده 33. آییننامههای اجرایی این قانون از طرف وزارت فرهنگ و هنر و وزارت دادگستری و وزارت اطلاعات تهیه و به تصویب هیئت وزیران خواهد رسید.
قانون فوق مشتمل بر سی و سه ماده و سه تبصره پس از تصویب مجلس سنا در تاریخ دوشنبه سوم آذر ماه یکهزار و سیصد و چهل و هشت در جلسهی روز پنجشنبه یازدهم دی ماه یکهزار و سیصد و چهل و هشت هجری شمسی به تصویب مجلس شورای ملی رسید.
